Ngậm ngùi... di tích

So với nhiều địa phương khác, Bạc Liêu có nhiều di tích và công trình kiến trúc nghệ thuật. Cứ tưởng thế mạnh này sẽ được phát huy, góp phần cho ngành “công nghiệp không khói” làm giàu. Vậy mà, nhiều di tích, công trình kiến trúc nghệ thuật hiện nay bị xâm hại và xuống cấp nghiêm trọng, nhưng chẳng thấy ai quan tâm!?

“Chảy máu” cổ vật

Đến với nhiều di tích hay điểm du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh hiện nay, chắc nhiều người không khỏi ngậm ngùi, xót thương. Bởi nạn “chảy máu” cổ vật cứ âm ỉ, nhưng vẫn chưa có ai quan tâm chữa lành vết thương này. Đó là nạn trộm cắp cổ vật ở các nơi thờ tự và kéo theo đó hàng loạt những hệ lụy, phá đi bố cục toàn mỹ của công trình, thậm chí làm xáo trộn tập quán sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng ở những nơi thờ tự.

* Nhiều hạng mục của Thành Hoàng cổ miếu (phường 3, TP. Bạc Liêu) đã bị mục, sụp phải dùng cây gỗ chống đỡ tạm thời.

Điển hình là Vĩnh Phước An tự (phường 2, TP. Bạc Liêu) vốn là công trình kiến trúc nghệ thuật có tuổi thọ hơn 140 năm và gắn liền với tên tuổi, tác phẩm của nhiều tài danh như: cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, Lư Hòa Nghĩa... Thế nhưng, bây giờ đến tham quan ngôi chùa này thì phải đi cổng phụ nằm bên hông chùa, rồi rẽ qua mấy cánh cửa và hệ thống camera chống trộm nữa mới vào được chánh điện. Còn cổng chính và các cổng khác thì khóa chặt. Nói về nguyên nhân, đại đức Thích Minh Trí, cho biết: “Cửa chùa thì phải luôn rộng mở, nhưng bây giờ thật không dám mở, vì trộm hoành hành dữ lắm. Bởi chùa có nhiều cổ vật giá trị, nhưng hay bị mất cắp như: các liễn đối bằng gỗ được chạm khắc thư pháp độc đáo, hay các cặp lục bình, chân đèn… Thậm chí, có người giả vào chùa làm công quả, nhưng lại trộm các lư đèn. Rồi các tượng, hoa văn, linh thú trên các nóc chùa cũng bị mất nên chùa buộc lòng phải tháo xuống đem cất vào tủ hoặc kho chứa”.

Thật vậy, nhìn trên các nóc chùa nhiều tượng, hoa văn trang trí từng "trơ gan" cùng "tuế nguyệt" hơn 100 năm nay đã bị xếp xó mà thương. Điều đó không chỉ làm mất đi những nét đẹp cổ kính vốn có của ngôi chùa, mà còn mất thẩm mỹ khi thay vào các tượng mới toanh còn bóng bẩy màu nước men. Đó là các tượng ông Nhật, bà Nguyệt, cá hóa long, kỳ lân, rồng, phụng... Lo sợ cũng phải thôi, vì những bức tượng như thế này luôn nằm trong tầm ngắm của bọn trộm đồ cổ. Cụ thể là tại chùa Ông (phường 2, TP. Bạc Liêu), tượng ông Nhật, bà Nguyệt vốn là gốm quý rất sống động đặt hai bên nóc chùa đã bị lấy cắp. Rồi trong dịp Tết Nguyên đán vừa qua, ngay cả lư hương của chùa cũng bị lấy trộm.

Điều đáng trăn trở là để chống trộm, Vĩnh Phước An tự buộc lòng phải tháo các tượng xuống đem đi cất. Tuy nhiên, để đảm bảo những bức tượng được đem xuống còn nguyên vẹn không phải là chuyện dễ dàng, vì đặt tượng là để suốt đời và chống mưa, chống gió nên các nghệ nhân ngày xưa làm rất chắc chắn. Do vậy, trong quá trình di dời đã có nhiều bức tượng bị bể đầu, mất thân và không biết bao giờ mới được phục hồi.

Tranh than, tượng lo

Nỗi trăn trở và đáng cảnh báo nhất hiện nay là có một lịch sử văn hóa cấp quốc gia của tỉnh đang đứng trước nguy cơ chờ… sập! Đó là Thành Hoàng cổ miếu (phường 3, TP. Bạc Liêu) được xây dựng từ năm 1865 và được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 2000. Có thể nói, đây là di tích có kiến trúc độc đáo bậc nhất Bạc Liêu. Đặc biệt là nghệ thuật điêu khắc gỗ, tranh dân gian với bút pháp tinh tế đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật hội họa. Nhưng bây giờ, đến Thành Hoàng cổ miếu, những người yêu nghệ thuật, tâm huyết với những giá trị truyền thống không khỏi xót xa vì nhiều tác phẩm nghệ thuật có tuổi thọ gần 150 năm đã không còn. Chỉ tính riêng những bức tranh dân gian giáo dục truyền thống hay thể hiện ước mơ của con người về chân - thiện - mỹ đã bong tróc và trơ ra những nền vôi trắng ẩm mốc. Chỉ cần một cơn gió mạnh thổi qua là vôi bay tung tóe và mang theo cả những họa tiết tinh xảo, nhỏ như cọng chỉ, mềm mại như sợi tơ được vẽ từ những họa sư tài hoa lúc bấy giờ. Nhiều bức tranh hiện nay chỉ còn 1 - 2 phần, có bức mất đầu, bức thì mất chân, và sẽ sớm bị xóa sạch nếu như việc bảo tồn, trùng tu vẫn cứ đợi. Đáng quan tâm hơn, nhiều hạng mục, công trình như các kèo, xiên ngay chánh điện và khu vực xung quanh đã bị mục, sụp phải dùng cây gỗ chống đỡ tạm thời. Nếu không sẽ sập bất cứ lúc nào. Ông từ (người giữ Thành Hoàng cổ miếu) - Hà Văn Vui, cho biết: “Trước đây, có nhiều đoàn đến khảo sát và lập kế hoạch trùng tu, nhưng đợi mãi vẫn không thấy sửa chữa. Không biết di tích này có còn thời gian để đợi nổi nữa hay không?”.

* Cá hóa long lấy từ nóc chùa bị bể chờ phục hồi tại Vĩnh Phước An tự (phường 2, TP. Bạc Liêu).Ảnh: L.D

Qua khảo sát thực tế cho thấy, nếu ngành quản lý không có giải pháp ngay từ bây giờ thì khả năng di tích này bị sập và nhiều tác phẩm kiến trúc, nghệ thuật mất đi là khó tránh khỏi. Bởi hiện nay nhiều tác phẩm nghệ thuật đã bị xóa sổ và dù có tiền tỷ vẫn không thể phục dựng lại được, nhất là các tranh nghệ thuật đã hư hại hoàn toàn.

Nhìn những bức tượng và tranh vẽ còn sót lại tại các di tích, chắc nhiều người cũng cảm nhận được nỗi lo và khổ đau trên từng gương mặt. Tượng thì lo tiếp tục bị đánh cắp, bị người ta đục bể không còn nguyên vẹn, còn tranh thì than cho số phận của mình không biết có tồn tại nổi để chờ trùng tu mà làm đẹp cho đời hay không?

LƯ DŨNG