Sau khi hạt muối được thu hoạch, phần nước ót còn lại vốn ít được chú ý tới lại được Công ty TNHH Thương mại Đầu tư K3 (Hay còn gọi Khoáng K3) chọn làm nguyên liệu cho VINO-WA - dòng khoáng mặn dạng nước dùng tạt ao, mở thêm một hướng sử dụng cho phụ phẩm của nghề muối.

Ruộng muối tại Lâm Đồng (Bình Thuận cũ)

Nghề muối và phần dung dịch ít được nhắc tới

Nhắc đến nghề muối, hình ảnh quen thuộc là những ô ruộng trắng và hạt muối được gom lại sau thu hoạch. Quy trình làm muối truyền thống bắt đầu từ việc dẫn nước biển vào các ô ruộng, để nước bốc hơi dần dưới nắng và gió. Khi độ mặn của nước tăng lên đến một ngưỡng nhất định, muối ăn (natri clorua) bắt đầu kết tinh và được diêm dân thu gom thành hạt muối thương phẩm.

Tuy nhiên, quá trình bốc hơi và kết tinh không lấy đi toàn bộ lượng khoáng có trong nước biển ban đầu. Sau khi phần lớn muối ăn đã kết tinh và được tách ra, vẫn còn một lượng dung dịch đậm đặc đọng lại trong ruộng, gọi là nước ót. Với mục tiêu thu muối, đây chỉ là phần dư ở cuối chu trình; nhưng nếu được nhìn dưới một mục đích khác, dung dịch này lại có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho một ngành khác.

Vì sao nước ót được xem là phụ phẩm giàu khoáng chất

Trong quá trình cô đặc nước biển, các loại muối khoáng khác nhau kết tinh ở những ngưỡng độ mặn khác nhau. Natri clorua thường kết tinh trước và chiếm phần lớn khối lượng muối thu hoạch được. Các hợp chất còn lại - trong đó có các muối của magie và kali - khó kết tinh hơn, nên vẫn tồn tại ở dạng hòa tan trong phần nước ót còn sót lại. Đặc điểm này lý giải vì sao nước ót, dù bị xem là phụ phẩm với nghề muối, lại là dung dịch cô đặc, giàu khoáng chất hòa tan.

Với ngành nuôi tôm, khoáng chất là yếu tố được quan tâm ở nhiều giai đoạn nuôi, đặc biệt trong quá trình lột xác của tôm và trong việc duy trì cân bằng áp suất thẩm thấu của môi trường nước ao. Đây là lý do vì sao các sản phẩm khoáng bổ sung - dù ở dạng bột hòa tan hay dạng nước dùng tạt trực tiếp - đã trở thành một nhóm vật tư quen thuộc trong nuôi tôm nói chung, không riêng gì sản phẩm của một doanh nghiệp cụ thể.

Khi nước ót được đưa vào chuỗi nuôi tôm

Theo thông tin doanh nghiệp công bố, Khoáng K3 sử dụng nước ót biển để phát triển VINO-WA, một dòng khoáng mặn dạng nước, đóng can 10 lít, dùng tạt ao; thành phần được công bố gồm magie, kali và natri.

Từ đây, nghề muối và nuôi tôm có thêm một điểm giao nhau ngay ở khâu nguyên liệu, thay vì chỉ được nhìn như hai lĩnh vực tách biệt nhau. Việc lựa chọn một nguồn nguyên liệu đã tồn tại sẵn trong chuỗi sản xuất muối, thay vì phối trộn khoáng chất từ đầu, cũng là một cách tiếp cận khác với một số dòng khoáng nuôi tôm hiện có trên thị trường.

Gia nhiệt Tiệt trùng và cô đặc nước ót biển, Ảnh tư liệu doanh nghiệp

VINO-WA - nơi phần dư của nghề muối có thêm một công dụng

Nước ót và VINO-WA là hai khái niệm khác nhau: một là dung dịch nguyên liệu, một là sản phẩm thương mại đã qua lựa chọn và đóng gói. Không phải mọi loại nước ót đều được xem là thành phẩm dùng được ngay cho ao nuôi; nguồn nguyên liệu cần trải qua một quá trình lựa chọn và kiểm soát trước khi trở thành sản phẩm mang tên thương mại.

Người nuôi và đại lý tiếp cận nguồn nguyên liệu này không phải trực tiếp từ ruộng muối, mà qua trang sản phẩm khoáng mặn cho tôm do K3 công bố, với thông tin thành phần và quy cách cụ thể. Dạng đóng gói can 10 lít và cách dùng tạt trực tiếp xuống ao cũng là điểm khác với một số dòng khoáng dạng bột vốn cần hòa tan trước khi sử dụng.

VINO-WA của Khoáng K3. Ảnh tư liệu doanh nghiệp.

Một hướng tận dụng phụ phẩm, không phải kết luận về hiệu quả

Việc tìm thêm đầu ra cho nước ót là một cách tiếp cận đáng chú ý trong việc tận dụng phụ phẩm ngành muối, gợi mở cách nhìn rộng hơn về giá trị của những phần nằm ngoài thành phẩm chính. Với diêm dân, đây cũng là một hướng để phần dung dịch từng bị bỏ đi có thêm một nơi tiêu thụ, dù quy mô và hình thức hợp tác cụ thể giữa các bên không được đề cập trong thông tin công bố.

Tuy nhiên, nguồn gốc tự nhiên của nguyên liệu không đồng nghĩa với hiệu quả đã được kiểm chứng trên từng ao nuôi cụ thể; đây là điều cần những đánh giá và số liệu riêng theo thời gian sử dụng thực tế, thay vì suy ra chỉ từ xuất xứ của nguyên liệu đầu vào.

Nhìn chung, câu chuyện của VINO-WA cho thấy một hướng đi trong việc khai thác giá trị từ phụ phẩm nông nghiệp - biển: thay vì kết thúc ở phần thu hoạch chính, chuỗi sản xuất có thể được kéo dài thêm bằng cách tìm ứng dụng phù hợp cho phần nguyên liệu còn lại.