Phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế: Phải làm tốt công tác vận động, tuyên truyền

Tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHXH), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) chính là giải pháp góp phần thực hiện có hiệu quả công tác an sinh và công bằng xã hội. Song, hiện nay, một số ngành, địa phương vẫn chưa thật sự quan tâm đến công tác này và xem đó chỉ là trách nhiệm của ngành BHXH.

Lao động nông thôn - một trong những đối tượng cần tham gia BHXH tự nguyện. Trong ảnh: Lao động nghề biển ở huyện Đông Hải.

Theo BHXH tỉnh, tình hình khai thác và phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHYT từ đầu năm đến nay gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, số người tham gia BHXH, BHYT, BHTN liên tục giảm và đối tượng khai thác mới phát triển không nhiều. Tính đến tháng 9/2019, số người tham gia BHXH, BHYT, BHTN hơn 720.930 người; trong đó BHXH bắt buộc 38.122 người, BHXH tự nguyện 1.973 người, BHYT 718.962 người, giảm 26.408 người so với cuối năm 2018 và chỉ đạt 93,87% kế hoạch năm 2019 (do BHXH Việt Nam giao).

Nguyên nhân BHXH bắt buộc giảm, về khách quan là do Bạc Liêu là địa phương sản xuất nông nghiệp, phần lớn các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ nên thu hút lao động ít. Còn về chủ quan là đến nay cũng còn nhiều doanh nghiệp chưa chấp hành tốt các quy định pháp luật về tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động. Trong khi đó, vai trò quản lý của các địa phương trong việc vận động, tuyên truyền các doanh nghiệp thực hiện Luật BHXH, Luật Lao động còn khá mờ nhạt, và chủ yếu là giao trách nhiệm cho cơ quan BHXH.

Thêm vào đó, sự phối hợp trong hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước về công tác chỉ đạo, kiểm tra, xử lý vi phạm BHXH thiếu đồng bộ, chưa chặt chẽ, chế tài xử phạt chưa đủ mạnh, áp dụng pháp luật chưa quyết liệt. Vì vậy, nhiều chủ sử dụng lao động tìm cách tránh né, không thực hiện BHXH cho người lao động nhưng vẫn chưa bị xử lý. Cơ chế xử phạt vi phạm hành chính còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe đối với các doanh nghiệp trốn đóng BHXH.

Khám chữa bệnh cho người dân sử dụng thẻ BHYT ở huyện Phước Long. Ảnh: L.D

Về phát triển đối tượng tham gia BHYT giảm, nguyên nhân chính là do đầu năm 2019 hàng loạt các xã trên địa bàn tỉnh được công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới, kéo theo việc công nhận nhiều hộ thoát nghèo. Đồng thời tỷ lệ hộ thoát nghèo ở các địa phương tăng nhanh (như TP. Bạc Liêu, huyện Hòa Bình, huyện Phước Long…) nên người dân không còn thụ hưởng các chính sách BHYT do Nhà nước cấp phát. Ngoài ra, các đối tượng thuộc vùng đặc biệt khó khăn có thay đổi ở một số xã cũng làm giảm mạnh tỷ lệ hộ tham gia BHYT. Việc phát triển BHYT hộ gia đình cũng còn hạn chế, mạng lưới đại lý chưa phát huy được tính chuyên nghiệp trong công tác vận động, tuyên truyền khai thác đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình.

Bên cạnh việc phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHYT, công tác thu và xử lý nợ đọng cũng gặp không ít khó khăn. Tính đến tháng 9/2019, nợ kéo dài trên 12 tháng và nợ khó thu hơn 16,98 tỷ đồng. Ngoài nguyên nhân một số doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh nên chưa có điều kiện thanh toán nợ, vẫn còn khá nhiều doanh nghiệp cố tình chây ỳ, kéo dài thời gian nộp BHXH để lấy vốn đầu tư kinh doanh. Điều này tạo nên những hệ lụy và đẩy người lao động vào rủi ro nếu như doanh nghiệp sản xuất thua lỗ. Trong khi đó, chế tài xử phạt hành chính còn chưa đủ sức răn đe; cơ quan BHXH tỉnh đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính nhưng một số đơn vị không chấp hành; việc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để thực hiện khởi tố chưa đạt hiệu quả, chưa có tác động đến doanh nghiệp vi phạm. Đơn cử một số doanh nghiệp có số nợ lớn và kéo dài trên 12 tháng như: Công ty TNHH MTV Thủy sản Tân Phong Phú; Công ty Cổ phần thức ăn thủy sản TOMKING; Công ty CP Đầu tư xây dựng Thiên Long…

Để hoàn thành các chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHYT do BHXH Việt Nam và UBND tỉnh giao năm 2019, BHXH tỉnh chỉ đạo BHXH các địa phương tích cực làm tốt công tác vận động, tuyên truyền về tham gia BHYT hộ gia đình, BHXH tự nguyện theo phương thức vận động trực tiếp đến các địa bàn dân cư để tuyên truyền, hướng dẫn, giải đáp các thắc mắc của người dân về chính sách, thủ tục, quyền lợi khi tham gia.

Cùng với đó là giao kế hoạch thu cho BHXH các huyện, thị xã, thành phố và đại lý thu (bưu điện) để chủ động triển khai các giải pháp thu, phát triển đối tượng tham gia. Ký kết với Bưu điện tỉnh thực hiện các hợp đồng đại lý thu, khai thác đối tượng. Tập trung khai thác, phát triển nhóm đối tượng hộ gia đình tại xã thoát nghèo trong tỉnh, BHYT học sinh - sinh viên. Nâng cao chất lượng hoạt động của đại lý thu BHXH, BHYT; thường xuyên tổ chức đào tạo, hướng dẫn nghiệp vụ cho nhân viên đại lý thu. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp để khai thác triệt để đối tượng BHXH bắt buộc, không để tình trạng trốn đóng BHXH và đẩy mạnh thu nợ BHXH, BHYT. Thường xuyên báo cáo tình hình thực hiện và tham mưu cho UBND tỉnh trong công tác chỉ đạo phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHYT…

Ngọc Trung