Quản lý di tích lịch sử, văn hóa: Chuyện không của riêng ai

Câu chuyện của 110 di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu là câu chuyện của lịch sử, của nền văn hóa dân tộc được vun bồi, kết tinh từ thuở khai hoang mở cõi đến nay. Nhưng bây giờ, chuyện về những di tích lịch sử, văn hóa này còn là chuyện quản lý như thế nào để vừa bảo tồn vừa phát huy được giá trị của di tích.

Di tích lịch sử trận đánh đồn Cầu Trâu 1962 (xã Châu Hưng A, huyện Vĩnh Lợi) nằm lọt thỏm giữa “vòng vây” nhà cửa, cây cối của người dân trong vùng. Ảnh: Minh Đạt

Di tích lịch sử trận đánh đồn Cầu Trâu 1962 (xã Châu Hưng A, huyện Vĩnh Lợi) nằm dưới chân cầu Trâu trên tuyến Quốc lộ 1A được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2009. Giữa những ngôi nhà vây kín, che khuất ba phía của di tích, phía trước là hàng loạt chậu cây kiểng xanh rì, chúng tôi phải thật chú ý mới nhìn rõ được bia chiến thắng cùng đài canh đồn, một phần còn lại của đồn giặc đóng tại Cầu Trâu bị quân ta đánh chiếm năm 1962. Di tích ghi dấu một chiến công tiêu biểu của quân và dân Vĩnh Lợi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nằm lọt thỏm giữa “vòng vây” nhà cửa, cây cối của người dân trong vùng. Hàng rào công trình di tích lịch sử này thường được người dân tận dụng để phơi quần áo, mùng mền, gây nhếch nhác, phản cảm. Thừa nhận tình trạng này, lãnh đạo xã Châu Hưng A cho biết khó khăn của xã là không có ban quản lý hay không có con người cụ thể được giao trách nhiệm quản lý di tích. Không có kinh phí, thiếu chế tài xử lý, xã chỉ biết nhắc nhở khi phát hiện những trường hợp vi phạm như thế. Nhắc nhở xong… rồi thôi, nên hiệu quả cũng chẳng kéo dài được bao lâu, và di tích lịch sử này càng lúc càng bị vây ép khi đất đai sinh sống của con người ngày càng chật chội hơn.

Không chỉ có Di tích trận đánh đồn Cầu Trâu, nhiều di tích lịch sử, văn hóa trong tỉnh hiện nay cũng đang trong tình trạng không có ban quản lý như Khu căn cứ Huyện ủy Vĩnh Lợi (xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi); hay trưng dụng ban trị sự hay ban quản trị nhà chùa để làm ban quản lý như Di tích Vĩnh Triều Minh, Thành Hoàng Cổ miếu, chùa Xiêm Cán (TP. Bạc Liêu), Đền thờ Trần Quang Diệu (huyện Phước Long)… Ở những nơi này, công tác bảo vệ di tích được giao cho ban quản trị, ban trị sự hay giao cho chính quyền địa phương.

Theo Sở VH-TT&DL, việc chấp hành pháp luật về quản lý, tu bổ; hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa được quản lý kiểm tra thường xuyên khá tốt và dần được đi vào nền nếp. Tuy việc phối hợp với chính quyền địa phương nơi có di tích dù được đánh giá là khá tốt, nhưng ngành chức năng cũng thừa nhận đôi lúc việc phối hợp này còn thiếu thường xuyên, chưa chặt chẽ, dẫn đến việc bảo vệ, phát huy giá trị của nhiều di tích không cao. Có di tích bị lấn chiếm đất đai, có di tích bị xuống cấp nhưng vẫn chưa được địa phương quan tâm đầu tư tu bổ, chống xuống cấp. Nhiều địa phương và các ban quản lý, ban trị sự, ban quản trị chùa thuộc di tích chưa nắm vững các văn bản pháp luật về di sản văn hóa, trong đó có di tích lịch sử - văn hóa nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc phối hợp bảo vệ và phát huy giá trị di tích thuộc thẩm quyền quản lý.

Ông Trần Minh Huấn, Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL cho biết, qua đợt kiểm tra các di tích lịch sử, văn hóa trước thềm Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014 vừa qua, Sở VH-TT&DL đã nắm được tình hình chung về một số di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu trong tỉnh, trong đó đáng lưu ý là việc xuống cấp trầm trọng ở một số di tích như Di tích Vĩnh Triều Minh, Phước Đức cổ miếu, chánh điện chùa Xiêm Cán… Những di tích này cần nhiều kinh phí để sửa chữa trong khi nguồn lực Nhà nước có hạn. Mặt khác, quy trình lập hồ sơ để xin tu bổ, tôn tạo di tích tốn khá nhiều thời gian, đặc biệt là với di tích cấp quốc gia. Vì vậy, những di tích bị xuống cấp phải vừa chống đỡ, vừa lo hồ sơ thủ tục, đồng thời phải lo… vận động xã hội hóa kinh phí sửa chữa.

Di tích lịch sử - văn hóa là những chứng tích của lịch sử và là kết tinh từ quá trình phát triển nền văn hóa ngàn năm của dân tộc. Giữ gìn và phát huy giá trị các di tích nhằm góp phần vào việc xây dựng nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc và là những điểm du lịch hấp dẫn trong tỉnh, thiết nghĩ không nên là trách nhiệm của riêng ai.

THANH LÂM