Thành lập Tòa Gia đình và người chưa thành niên: Bảo vệ sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ em

TAND Tối cao vừa có công văn yêu cầu chánh án TAND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và chánh án TAND cấp dưới khẩn trương thành lập Tòa Gia đình và người chưa thành niên. Hiện TAND tỉnh đang trong quá trình chuẩn bị, thế nhưng trên thực tế, việc thành lập Tòa Gia đình gặp không ít khó khăn…

Theo quy định của TAND Tối cao, điểm khác biệt của Tòa Gia đình và người chưa thành niên là tạo ra môi trường thân thiện hơn với trẻ em, không làm cho trẻ em sợ hãi. Phòng xử án hình sự đối với bị cáo chưa đủ 18 tuổi sẽ không có vành móng ngựa, trẻ được đứng gần với người giám hộ, người bào chữa để được hỗ trợ về tâm lý trong quá trình thẩm vấn, tranh tụng. Phòng xử hôn nhân cũng được bố trí khác các phòng xử bình thường. Trong phòng được bố trí bàn vuông, Hội đồng xét xử ngồi đối diện với đương sự, hai bên còn lại là đại diện Viện kiểm sát và luật sư tham gia phiên tòa. Việc sắp xếp này nhằm tránh không khí căng thẳng tại phiên xử. Các đương sự có thể trình bày như trò chuyện, chia sẻ, không quá áp lực, nặng nề. Bên cạnh phòng xử còn có các phòng tư vấn, hòa giải, phòng y tế… Các phòng này đáp ứng nhiệm vụ tư vấn pháp luật về hôn nhân và gia đình, đưa ra những lời khuyên về cách cư xử giữa vợ chồng sau khi ly hôn hay quan tâm đến tâm lý trẻ nhỏ sau biến cố. Đặc biệt, tòa có phòng trẻ em nhằm giúp giám sát tâm lý trẻ hay để trẻ chờ khi chưa được dự tòa. Phòng này cũng là nơi quan sát, đánh giá về tâm lý, tình cảm của trẻ em trong những vụ án ly hôn có tranh chấp nuôi con. Nơi đây được bố trí camera để các chuyên gia tư vấn, thẩm phán có thể theo dõi tâm lý, tâm trạng của các em để quyết định giao con cho ai nuôi sẽ tốt nhất. Phòng được trang trí hài hòa, có phim hoạt hình, có bút màu vẽ tranh và có đồ chơi…, tạo cảm giác ấm cúng, gần gũi, giúp các cháu tự tin bộc lộ cảm xúc.

Đối với các tiêu chuẩn trên của Tòa Gia đình và người chưa thành niên, ông Dương Công Lập - Chánh án TAND tỉnh cho biết, TAND tỉnh sẽ bố trí được tất cả các yêu cầu đó. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất để thực hiện việc này là kinh phí và cơ sở vật chất. Bởi khi xây dựng trụ sở TAND tỉnh chưa tính tới việc thành lập Tòa Gia đình và người chưa thành niên với tư cách một tòa. Chủ trương của TAND Tối cao là kinh phí, cơ sở vật chất và nhân sự cho Tòa Gia đình và người chưa thành niên do tỉnh tự tính toán, lo liệu trên cơ sở điều kiện hiện có. Do đó, TAND tỉnh sẽ phải chuẩn bị từng bước, khi đủ điều kiện sẽ đưa vào hoạt động ngay.

Về nhân sự, Chánh án TAND tỉnh đưa ra quan điểm, Tòa Gia đình và người chưa thành niên giải quyết vấn đề ly hôn, án hình sự dành cho người chưa thành niên, các biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên (đưa vào trường giáo dưỡng). Vì vậy, lãnh đạo sẽ cân nhắc lựa chọn các thẩm phán vừa vững kinh nghiệm, chuyên môn, vừa điềm đạm, chịu lắng nghe và chia sẻ để giải quyết án tốt nhất. Hội đồng xét xử ngoài thẩm phán còn có các hội thẩm nhân dân. Tiêu chí nhất quán là hội thẩm phải có một giáo viên, hoặc người của Đoàn Thanh niên hoặc người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổi. Theo quy định, ngoài đội ngũ thẩm phán, Tòa Gia đình và người chưa thành niên cần có đội ngũ chuyên gia tâm lý và tư vấn có thể hỗ trợ tốt nhất cho công tác hòa giải và xét xử của thẩm phán.

TAND Tối cao khẳng định, việc thành lập Tòa Gia đình và người chưa thành niên không chỉ là sự sắp xếp lại cơ cấu tổ chức của TAND, mà còn tạo dựng một thiết chế đặc thù, để chuyên môn hóa công tác giải quyết các vụ việc về gia đình và người chưa thành niên. Và mục tiêu cao hơn, nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng, thời hạn giải quyết các vụ việc về gia đình và người chưa thành niên tại tòa án, bảo vệ tốt hơn sự phát triển về thể chất và tinh thần của trẻ em Việt Nam trong giai đoạn hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Tấn Đạt