Thay đổi để văn hóa đọc phát triển

Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) hằng năm là dịp để khẳng định vai trò, tầm quan trọng của “người bạn sách” đối với con người, và cũng là dịp chúng ta nhìn lại sự sống còn, phát triển hay... “ngủ quên” của văn hóa đọc ở thực tại.

Không cần nhắc lại lợi ích của sách và việc đọc sách. Phong trào khuyến đọc cũng được quan tâm thường xuyên bằng nhiều hình thức. Thế nhưng, có một thực trạng là thói quen đọc sách đôi khi và ở nhiều nơi, đang bị xao lãng, nhiều người thờ ơ, không mặn mà với sách.

ĐÁNH THỨC VĂN HÓA ĐỌC

Một trong những nỗ lực đánh thức văn hóa đọc, trên phạm vi cả nước, “Đại sứ văn hóa đọc” là cuộc thi đã được duy trì nhiều năm nay. Ở cấp tỉnh, mỗi năm Bạc Liêu phát động cuộc thi đều nhận được vài ngàn bài dự thi của các trường học. Từ các em lớp 3, lớp 4 đến sinh viên đại học, cao đẳng... đều tham gia. Trong số những bài viết theo phong trào (thi theo sự phân công của trường, lớp nên cũng khá nhiều bài viết viết theo kiểu chiếu lệ, sao chép tư liệu trên mạng...) thì cũng có rất nhiều bài dự thi tỏ rõ tâm huyết, niềm đam mê của những “mọt sách”.

Những chuyến xe thư viện lưu động đưa sách về cơ sở, hay phục vụ bạn đọc trên khuôn viên Quảng trường Hùng Vương (tuy chưa nhiều, chưa đáp ứng nhu cầu độc giả về đầu sách mới cũng như dung lượng thời gian phục vụ còn quá ít...), nhưng cũng là một nỗ lực của Thư viện tỉnh để đưa sách đến với người còn mê sách, và đánh thức văn hóa đọc trước những thách thức thực tại.

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, Hội sách ký lô có mặt tại TP. Bạc Liêu những ngày qua đã khuấy động không gian sách ít nhiều. Những bạn trẻ tự rủ nhau đến tìm các quyển sách mình yêu thích, có nhiều em nhờ cha mẹ chở đến để mua, dĩ nhiên với những phụ huynh hiểu được tầm quan trọng của sách thì đây là “yêu sách” được ưu tiên giải quyết hàng đầu. Nhưng tổng quan nhìn nhận, độc giả đến đây cũng chưa gọi là nhiều!

Các em học sinh đọc sách trong hoạt động trưng bày sách của Thư viện tỉnh trên Quảng trường Hùng Vương nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam. Ảnh: T.M

THAY ĐỔI CÁCH TIẾP CẬN SÁCH

Có quá nhiều thách thức đối với văn hóa đọc trong thời đại 4.0. Trong đó, thách thức lớn nhất là sự xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm nghe nhìn đa dạng, hấp dẫn, trong đó mạng xã hội (MXH) chiếm lĩnh thời gian của người ta quá nhiều. Nhất là những bạn trẻ - những người cần nên làm bạn với sách lại dần xa rời sách bởi lực hấp dẫn của MXH. Các bạn dành thời gian để lướt Facebook, xem TikTok và khai thác những tiện ích khác trên thoại thông minh nhiều hơn là đọc một quyển sách hay. Hiện tượng sách gối đầu giường đã thành hiếm hoi, văn hóa đọc đã bị ngủ quên trong thời gian khá dài.

Thị trường sách luôn dồi dào với ngồn ngộn những đầu sách phù hợp cho từng đối tượng độc giả khác nhau; tên những nhà xuất bản cũng không đếm xuể; những tiệm cà phê sách, con đường sách với thánh đường sách từ cổ chí kim thu hút người mê sách..., nhưng chắc chắn cũng là một thế giới xa lạ với những bạn trẻ chưa từng biết nâng niu quyển sách trên tay để đọc. 

Văn hóa đọc thời công nghệ số đòi hỏi phải có những thay đổi để thích ứng. Văn hóa đọc truyền thống có bị lấn át bởi sự phát triển của công nghệ, nhưng nó cũng đang trở thành chìa khóa mở ra giai đoạn phát triển mới cho văn hóa đọc. Những hình thức đọc mới ra đời như: sách nói (audio book), sách tương tác, sách thực tế ảo và đặc biệt là sách điện tử (e-book) cần được phổ cập rộng rãi hơn để đánh thức văn hóa đọc.

Sự lặng lẽ thưa vắng độc giả ở các phòng đọc sách cơ sở, hay thậm chí là ở thư viện cấp tỉnh nên được thay thế bằng một không gian mở cho văn hóa đọc thời công nghệ số. Phát triển văn hóa đọc dựa vào ứng dụng công nghệ, điển hình như mô hình thư viện số tại các trường đại học; hay hệ thống thư viện được số hóa sách, tài liệu để người đọc tiếp cận một cách dễ dàng, thuận lợi; hoặc sử dụng trang MXH như một kênh thông tin, truyền thông nhằm quảng bá, giới thiệu sách đến độc giả thay vì để sách ngủ yên trên kệ sách.

Công nghệ số đặt ra những thách thức, nhưng cũng tạo ra thời cơ cho việc phát triển văn hóa đọc trong bối cảnh hiện nay. Nhiều giải pháp đồng bộ để văn hóa đọc được đánh thức cũng là thách thức đối với ngành chức năng và những ai còn quan tâm đến văn hóa đọc và trân trọng giá trị của “người bạn sách”.

Nhật  Quỳnh