Thiết chế văn hóa xã: Chỉ tiêu phải gắn với thực tế!

Nói đến việc xây dựng các thiết chế văn hóa (TCVH), nhất là hệ thống TCVH xã là đề cập đến mục tiêu nâng cao nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa, tinh thần của người dân ở cơ sở. Nhưng đồng thời, đề cập đến TCVH cũng là nhắc lại những thực trạng “biết rồi, khổ lắm”, nhưng “nói mãi” vẫn còn tồn tại…
Những bất cập đã qua thiết nghĩ nên là bài học kinh nghiệm khi đề ra chỉ tiêu xây dựng những TCVH mới…

Ban chỉ đạo phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa huyện Đông Hải kiểm tra hiệu quả hoạt động của Thiết chế văn hóa xã Long Điền Đông. Ảnh: C.T

Không thể phủ nhận hiệu ứng của phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở tỉnh Bạc Liêu trong những năm gần đây. Khi được phát động đúng cách, được sự đồng tình hưởng ứng của người dân, phong trào từng bước góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân từng bước được nâng cao, tỷ lệ hộ nghèo hàng năm giảm, giao thông nông thôn ngày càng thuận tiện, văn hóa nông thôn có những mặt tiến bộ, tình làng nghĩa xóm thắt chặt, tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững...

Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế - xã hội, nguồn vốn đầu tư về cơ sở vật chất còn hạn hẹp, nguồn lực con người không kịp đáp ứng nhu cầu thực tế đã dẫn đến việc đầu tư cho lĩnh vực văn hóa còn nhiều hạn chế, nhất là hệ thống TCVH xã! Tính toán cho quy hoạch phát triển TCVH xã trong thời gian sắp tới, những thực trạng khó khăn đã qua được ngành VH-TT&DL thẳng thắn nhìn nhận: Việc đầu tư kinh phí cho lĩnh vực văn hóa còn nhiều hạn chế, một số hoạt động trên lĩnh vực văn hóa - thông tin đối với cơ sở (xã, thị trấn) chưa được đầu tư thỏa đáng kể cả phương diện vật chất lẫn con người; một số hoạt động chỉ mang tính phong trào, thiếu bền vững. Sự bố trí, sắp xếp cán bộ chuyên trách tại cơ sở còn nhiều bất cập, thiếu công tác quy hoạch và đào tạo cán bộ, lại thường xuyên thay đổi vị trí công tác, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động của cán bộ văn hóa và phong trào văn hóa cơ sở nói chung... Tất cả dẫn đến thực trạng việc xây dựng các mô hình hoạt động văn hóa tại cơ sở (đặc biệt là các TCVH xã) vẫn còn nhiều điểm chưa hợp lý và chưa có sức hút cao đối với quần chúng nhân dân; mặt khác, do chưa có chế độ đãi ngộ thỏa đáng đối với những người tham gia hoạt động trên lĩnh vực văn hóa ở cơ sở nên chưa khai thác hết lợi thế, tiềm năng văn hóa trong cộng đồng dân cư, nhất là ở vùng sâu...

Điều đó giải thích cho sự vắng lặng, đìu hiu của một số TVCH xã hiện nay. Ai cũng nhận thấy đó là sự lãng phí, nhưng tìm cách khắc phục thì lại là câu chuyện dài tập, chưa đến... hồi kết!

Chỉ tiêu phải dựa trên thực tế

Muốn xây dựng một TCVH xã phải hội đủ nhiều yếu tố: có quỹ đất công cộng ở địa điểm phù hợp (đã qua đa số các địa phương vận động dân hiến đất), được bố trí nguồn vốn đầu tư kịp thời, có nguồn lực con người để phục vụ khi TCVH đi vào hoạt động... Nhưng để TCVH phát huy hiệu quả lại đòi hỏi những yêu cầu dài hơi hơn nhiều, đó là một mô hình TCVH thật sự phù hợp với nhu cầu văn hóa ở từng địa phương chứ không thể xây dựng theo kiểu rập khuôn, na ná như nhau; không phải xây dựng bao nhiêu hạng mục mới đủ mà quan trọng là tập trung đầu tư xây dựng hạng mục gì chủ yếu để phát huy hiệu quả khi đi vào sử dụng, rồi đầu tư cho con người không phải chỉ để ngồi giữ TCVH kiểu “ông từ giữ đền” mà người đó phải năng động, biết hiến kế để biến TCVH thành công cụ phát triển đời sống văn hóa của cộng đồng... Nhìn vào thực tế đã qua, tìm một mô hình thiết chế cấp xã hoạt động thật sự đạt hiệu quả thì hiếm hoi nhưng nhìn thực trạng vắng vẻ ở phòng đọc sách với những đầu sách cũ kỹ, phòng thể dục - thể thao với vài bộ dụng cụ luyện tập hư hỏng, bỏ phế... luôn là những mặt trái hiện hữu của hệ thống TCVH xã...

Năm 2006 toàn tỉnh có 4 TCVH xã, đến nay con số này là 16 (nghĩa là trong hơn 9 năm chỉ xây dựng thêm 12 TCVH xã), đó là số lượng, chưa bàn đến chất lượng. Căn cứ trên nền thực tế này, nhìn vào chỉ tiêu mà ngành VH-TT&DL đề ra đến năm 2020 (chỉ 5 năm nữa) “cấp xã, phường, thị trấn có từ 90% TCVH thể thao cơ sở trở lên đạt chất lượng quốc gia, tổ chức hoạt động có hiệu quả”, “Các cấp có từ 80% trở lên có nhà văn hóa đạt chuẩn quốc gia, tổ chức hoạt động có hiệu quả” thật sự là những chỉ tiêu chưa bám với thực tế hiện nay! Dù biết rằng đề ra chỉ tiêu là để phấn đấu, nhưng chỉ tiêu xa rời thực tế thì phấn đấu thế nào cũng khó... theo kịp!

Xây dựng và phát triển đồng bộ hệ thống TCVH xã là nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch về mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân ở các địa phương, tạo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa qua việc tổ chức các hoạt động phù hợp nâng cao đời sống văn hóa, huy động người dân cùng thực hiện mục tiêu “xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”... Nhưng thực trạng đã qua cho thấy, để tránh sự đầu tư lãnh phí, chỉ tiêu một đằng thực hiện một nẻo thì ngành VH-TT&DL và các địa phương vẫn cần sự hợp tác, cần thái độ có trách nhiệm khi xây dựng một TCVH cấp xã để thật sự phát huy hiệu quả khi đi vào hoạt động.

CẨM THÚY