Trách nhiệm của cha, mẹ trong việc giáo dục con cái

Kinh tế, xã hội, khoa học phát triển, trẻ em có thể tiếp cận được với nhiều kênh thông tin (ti vi, mạng internet, tài liệu, sách báo...) nhưng các em lại chưa đủ khả năng chọn lọc, phân tích cái gì là tích cực nên làm theo và cái gì tiêu cực cần tránh. Nhiều gia đình chỉ quan tâm đến kết quả học tập của con chứ không chú ý rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ, không khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động xã hội, hòa nhập vào cộng đồng làm ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Vì vậy, có em sau khi đạt được danh hiệu Học sinh xuất sắc thì rơi vào trạng thái trầm cảm, rối nhiễu tâm trí...

Dạy con viết chữ đẹp. Ảnh: T.L

Áp lực học tập nặng, chương trình học ở trường nhiều, nên các em có ít thời gian tiếp xúc với cha mẹ, gia đình. Thói quen dạy con theo kiểu áp đặt “cha mẹ nói sao con nghe vậy” thiếu sự trao đổi cởi mở đã tạo khoảng cách giữa cha mẹ và con, đặc biệt là ở tuổi vị thành niên. Thách thức của gia đình trong cuộc sống hiện đại (bạo lực, cờ bạc, rượu bia, thuốc lá…) và các tệ nạn xã hội khác đã ảnh hưởng không nhỏ tới việc giáo dục trẻ.

Trách nhiệm làm cha mẹ là quan trọng và không thể thay thế được. Cha mẹ quan tâm và trực tiếp giáo dục con từ khi con còn bé; giúp trẻ phân biệt đúng - sai, tốt - xấu; trung thực, tốt bụng với giả dối, bạo lực... từ đó giúp hình thành nhân cách, phát triển toàn diện cả tri thức và nhân cách. Cha mẹ không nên ỷ lại vào nhà trường, người thân, mà cần dành thời gian sống và nuôi dạy con nhiều hơn. Cha mẹ có kiến thức, kỹ năng sẽ biết cách đặt mục tiêu giáo dục phù hợp với con ở từng giai đoạn, lứa tuổi; giúp xác định mục tiêu cần dựa trên tính cách, năng lực, sự hiểu biết và tôn trọng con. Việc giáo dục con đòi hỏi sự thống nhất, tế nhị, khéo léo của cả cha, mẹ, ông bà; cần biết phối hợp để giáo dục và hỗ trợ con tùy theo khả năng, điều kiện, kinh nghiệm của từng người, từng giới. Nếu không có sự thống nhất sẽ gây cho trẻ hoang mang, tìm cách đối phó với các quyết định trái chiều.

Tổ chức cuộc sống trong gia đình có nền nếp gia phong giúp con hình thành những thói quen tốt: ăn, ngủ đúng giờ; quần áo, đồ dùng sinh hoạt để đúng nơi quy định; thưa gửi lễ phép... Tôn trọng và lắng nghe trẻ là bảo vệ sự phát triển hồn nhiên theo từng lứa tuổi, tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn diện; không áp đặt, tôn trọng những suy nghĩ, cảm xúc của trẻ; thường xuyên trò chuyện, trao đổi giữa cha mẹ và con cái; động viên khích lệ con mỗi khi con làm tốt; cảm thông, an ủi và cùng con tìm cách tháo gỡ khi con gặp khó khăn. Giữ được sự chừng mực, hài hòa giữa yêu thương và nghiêm khắc, giữa khen thưởng và kỷ luật trong giáo dục - “Roi vọt không làm trẻ nên người, yêu thương mạnh hơn lời quát mắng”. Khi được yêu thương, trẻ cảm thấy mình có giá trị sẽ phát triển sự tự tin, lòng tự trọng. Tuy nhiên, nếu nuông chìu con quá mức sẽ làm con hư và hình thành tính ích kỷ, lớn lên trẻ thiếu bản lĩnh để vượt qua khó khăn. Nghiêm khắc trước những sai phạm của con và kiên trì phân tích điều hay, lẽ phải để con hiểu và điều chỉnh bản thân, giúp con biết sống độc lập, tự tin và rèn luyện ý chí, tính kiên nhẫn. Phải tin tưởng bất cứ đứa con nào cũng có tiềm năng để trở thành người tốt, vì vậy, cha mẹ cần đầu tư thời gian, tình yêu thương và sự kiên nhẫn để thấu hiểu, cảm thông, hỗ trợ con ở từng giai đoạn phát triển. Không hiểu con, cha mẹ sẽ đẩy trẻ ra khỏi vòng tay yêu thương và bảo vệ của mình, gây căng thẳng, xung đột giữa cha mẹ và con cái.

Tóm lại, việc giáo dục trong gia đình là bước đầu tiên quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách con người của trẻ.

DUY NGUYỄN