Trăn trở cùng bút ký Phan Trung Nghĩa

Bài 2: Thêm yêu quê hương qua từng trang sách

>>Bài 1: Hồn quê trong từng con chữ

Có nhiều lý do để người ta đọc bút ký. Tuy nhiên, đối với những ai đã từng đọc bút ký Phan Trung Nghĩa, họ sẽ có thêm một lý do để yêu mến và gắn bó với nó. Rằng, sẽ như có thêm một nơi để họ được trở lại thời khắc đã qua đi trong cuộc đời mình, và để thấy yêu hơn những làng quê dẫu nghèo mà ấm áp ân tình…

“Ở đó, tôi đưỢc gẶp lẠi mình”

Trong những câu chuyện lúc “trà dư tửu hậu” với bạn hữu, nhà văn từng thổ lộ: “Nếu có kiếp sau tôi vẫn muốn được sinh ra ở cái làng quê nghèo ấy…”. Cái làng ấy dẫu nghèo nhưng thấm đẫm tình người, đã cho ông nguồn cảm hứng bất tận để viết nên những áng văn chương ngây ngất lòng người. Chính vì thế, hơn ba mươi năm ra làm “kẻ chợ”, Phan Trung Nghĩa vẫn giữ vẹn nguyên tình cảm dành cho đồng đất, quê nhà. Cũng bởi tìm thấy sự đồng điệu về tâm hồn, hay đơn giản chỉ là “cảm” được chất văn trong các tập bút ký ấy, mà bạn đọc của Phan Trung Nghĩa trở nên rất đa dạng: từ học sinh phổ thông, sinh viên đại học, công chức, người lao động, nghệ sĩ, đến những cán bộ hoạt động ở lĩnh vực “khô khan” như công an, bộ đội… Khi đọc bút ký Phan Trung Nghĩa, họ không chỉ mê mẩn bởi lối kể chuyện giản dị, gần gũi và thiệt thà như nói, mà còn bị hấp dẫn bởi “những tác phẩm của ông như kéo độc giả về thời quá khứ. Ông kể chuyện của riêng mình, của địa phương mình, nhưng thật ra đó là chuyện chung của nhiều người” - anh Tăng Quốc Hùng, Cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự tỉnh, chia sẻ.

Ông Trương Hoàng Tuấn, Giám đốc Khách sạn Bạc Liêu (một trong những “fan” hâm mộ văn của Phan Trung Nghĩa) chia sẻ: “Phan Trung Nghĩa đã phác họa bức tranh rất thật về đời sống sông nước miền Tây, để cho người đọc bơi lội trong quá khứ, hòa cùng niềm tư tưởng của tác giả. Đọc văn của anh, tôi được gặp lại mình (của ngày xưa) trong đó”.

Và nhiều độc giả khác cũng có cùng suy nghĩ ấy. Rằng, bút ký Phan Trung Nghĩa luôn làm những người cùng thời với nhà văn thấy nhớ và hoài niệm về một thời đầy cơ cực nhưng vui vầy. Họ “cảm” được một cách sâu sắc suy nghĩ và tâm trạng của Phan Trung Nghĩa. Lúc cơ hàn thì luôn hướng đến cuộc sống tươi đẹp, muốn làng quê của mình “đổi đời”, đến khi may mắn được sống trong những ngôi nhà sang trọng, ăn cao lương mỹ vị, thì lại nhớ về một thời quá vãng và thầm tiếc đã mất đi những nét xưa. Bởi thế, mỗi khi lật đến những trang viết của ông, họ - những độc giả và chính tác giả lại đau đáu nhớ về con ba khía, mắm đồng… mộc mạc, đơn sơ, lại thấy thêm yêu làng quê mình một thời gắn bó nhưng giờ đã xa…

Bắt cá đồng - một hình ảnh thường thấy trong bút ký của Phan Trung Nghĩa. Ảnh: L.D

Không chỉ là nơi để những người cùng thời với nhà văn tìm thấy thời quá khứ của mình, bút ký của Phan Trung Nghĩa còn là nơi để các bạn trẻ có những phút lắng lòng với hồn quê trước nhịp sống xô bồ, tất bật. Phải công nhận rằng thế hệ trẻ ngày nay vô cùng năng động, nhanh chóng bắt nhịp với lối sống văn minh, hiện đại. Vậy mà khi nói chuyện về phong tục, tập quán đồng quê, đời sống nông thôn thì rất nhiều thanh thiếu niên, nhất là những bạn sống ở thành thị có vẻ như bị… lạc hậu! Có ý kiến bao biện rằng: thế hệ 8X, 9X được sinh ra trong giai đoạn đô thị hóa đất nước và văn hóa ngoại lai ồ ạt du nhập, khiến cho hình ảnh của đồng quê bị lùi dần vào dĩ vãng, trở nên xa lạ với các bạn. Tuy nhiên, khách quan mà nói chính xu hướng “vọng ngoại” là nguyên nhân làm thanh thiếu niên lạc mất hồn quê. Vì vậy, hành trang vào đời của các bạn có phần thiếu hụt, thậm chí lệch lạc về hiểu biết và tâm hồn họ trở nên cằn cỗi... Những trang viết của nhà văn Phan Trung Nghĩa sẽ như chiếc thuyền chở ký ức về những miền quê đẹp như cổ tích với những rặng trâm bầu, hàng dừa nước, trái bần ổi… đến với các bạn trẻ. Điều này sẽ giúp các bạn tìm thấy bóng dáng của một góc quê hương mộc mạc, chân phương mà trong thế giới tâm hồn của mình đang hụt hẫng.

Hơn thế, hiện nay có một số di sản văn hóa đồng quê gần như đã biến mất hoàn toàn trong đời sống của người dân đồng bằng, như: mùa len trâu, mùa soi ếch đồng bằng, mùa tát đìa, Tết xưa… Và chính lúc này đây, bút ký của Phan Trung Nghĩa lại trở thành “cầu nối” đưa các bạn trở về quá khứ, để có thể nhìn thấy những nét văn hóa nội sinh độc đáo và đẹp lạ lùng của quê hương mình mà ít có vùng miền nào có được.

Đặc biệt, trước hiện tượng một bộ phận thanh niên ngày nay có biểu hiện quay lưng với truyền thống, thì bút ký của Phan Trung Nghĩa còn giúp thế hệ trẻ biết trân trọng và thêm yêu nơi “chôn nhau cắt rốn” của mình. Thật đẹp biết bao khi trải qua bao năm tháng, dù thời gian có làm bào mòn và biến đổi nhiều thứ, nhưng các thế hệ hôm nay và mai sau đều hiện diện hồn quê trong ký ức. Bởi tâm hồn của họ luôn được bồi dưỡng và tắm mát bằng những trang viết thấm đẫm tình người, tình đời… như kiểu văn của Phan Trung Nghĩa!

Kỳ cuối: Tư liệu quý cho văn học địa phương