Những năm đầu kháng chiến chống Pháp đầy khó khăn, gian khổ, tại căn cứ rừng U Minh Hạ, Ban Dân y miền Nam vẫn sản xuất được nhiều loại thuốc phục vụ sức khoẻ cán bộ, bộ đội và Nhân dân. Thành quả ấy có sự đóng góp quan trọng của chàng sinh viên ngành Dược Nguyễn Văn Ngô (tên thật của Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư Nguyễn Kim Hùng), người con ưu tú của quê hương Cà Mau. Ông cũng là một trong những người thuộc thế hệ đầu tiên xây dựng và phát triển Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.
- Phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú năm 2012
- Giáo sư Tiến sĩ - Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội KHLSVN Đại học Quốc gia Hà Nội: Bạc Liêu có truyền thống khai chiếm biển rất sớm và văn hóa biển rất mạnh
- Lãnh đạo Tỉnh uỷ thăm, chúc mừng Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú nhân 20/11
- Nhà giáo Nhân dân, Tiến sĩ Thái Văn Long tái đắc cử Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Cà Mau
Từ “xưởng Dược giữa rừng” đến tiếng nói vì nạn nhân da cam
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thực dân Pháp nổ súng tái chiếm Nam Bộ. Hưởng ứng lời kêu gọi kháng chiến, sinh viên Dược khoa Nguyễn Văn Ngô rời giảng đường, tham gia kháng chiến chống Pháp. Tại chiến khu Đồng Tháp Mười, ông được bố trí công tác tại Ban Dân y miền Nam. Năm 1947, đơn vị di chuyển về vùng sông Trẹm, rừng U Minh Hạ (Thới Bình, Cà Mau). Tại đây, ông đổi tên thành Nguyễn Kim Phát. Năm 1948, ông thành lập Phòng Bào chế thuốc, cơ sở bào chế đầu tiên của ngành Dược Nam Bộ.
|
Trước tình trạng bộ đội, cán bộ thường xuyên bị sốt rét, suy kiệt, ông cùng đồng đội bào chế hàng loạt loại thuốc thiết yếu như Quinobleu, Cacodylat, Urotropin, huyết thanh mặn ngọt, với sản lượng từ 20.000-40.000 ống mỗi tháng. Tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ, ông nghiên cứu bào chế thuốc bổ Hepatheno từ máu trâu, bò; đồng thời khai thác lạc tiên, lá sen, củ bình vôi, hành, tỏi... để sản xuất thuốc ho, thuốc an thần, thuốc chống tiêu chảy. |
Giữa rừng U Minh phèn mặn, thiếu thốn đủ bề, một trong những khó khăn lớn là tìm nguồn nước cất để pha thuốc tiêm. Bằng trí tuệ và tinh thần sáng tạo, ông cùng đồng đội nghĩ ra cách hứng nước mưa, lọc qua màng vải, đun sôi để đuổi khí cacbonic rồi đóng ống, tiệt trùng bằng phương pháp Tyndall (tiệt trùng phân đoạn trong 3-4 ngày). Sản phẩm được gọi vui là “nước cất trời”. Ông còn cùng anh em tự chế bàn ép viên, nồi cất nước, ống sinh hàn, máy hút chân không để đóng ống thuốc tiêm, cùng bộ phận in lăn tên thuốc trên ống tiêm và bao bì.
Song song với hoạt động sản xuất, trong giai đoạn 1948-1952, ông tổ chức 3 khoá đào tạo dược tá cho 150 học viên, góp phần xây dựng lực lượng nòng cốt cho ngành Dược trong suốt hai cuộc kháng chiến.
Chân dung Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư Nguyễn Kim Hùng. (Ảnh chụp lại)
Năm 1954, ông tập kết ra Bắc và được cử đi học tại Rumani. Trở về nước, ông cùng bác sĩ Phạm Ngọc Thạch và một số đồng nghiệp tổ chức đào tạo các lớp dược sĩ cao cấp cho miền Nam. Đầu năm 1964, ông tình nguyện trở lại chiến trường, lấy tên người con trai là Nguyễn Kim Hùng làm tên hoạt động, mang theo tình yêu thương và sức mạnh tinh thần từ gia đình.
Tại cơ quan y tế của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam ở Tây Ninh, với vai trò phụ trách bộ phận Dược của Ban Quân y, ông tiếp tục chỉ đạo sản xuất thuốc, đào tạo dược sĩ tại chỗ và xây dựng hệ thống kho bãi tiếp nhận, phân phối thuốc viện trợ cho chiến trường. Đặc biệt, trước thảm hoạ chất độc da cam do Mỹ rải xuống miền Nam, ông chủ động thành lập Phòng Sinh học để thu thập chứng cứ, nghiên cứu tác hại của loại hoá chất này.
Năm 1971, với tư cách Trưởng đoàn Y tế miền Nam dự Hội nghị bốn bên tại Paris, những tài liệu khoa học do ông chuẩn bị đã trở thành bằng chứng vạch trần tội ác chiến tranh hoá học của Mỹ trước dư luận quốc tế. Từ năm 1972 đến tháng 4/1975, ông tiếp tục mang tiếng nói chính nghĩa ấy đến Nam Tư, Bỉ, Hà Lan và Anh, góp phần tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè thế giới đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Một người thầy lớn, một nhân cách cao đẹp
Sau ngày đất nước thống nhất, ông được phân công làm Trưởng đoàn tiếp quản, sau đó phụ trách Dược khoa Đại học đường Sài Gòn. Bằng sự chân tình và thái độ trân trọng trí thức, ông đã thuyết phục đội ngũ giáo sư, nhân viên cũ ở lại cống hiến. Quyết không để việc học hành của sinh viên bị gián đoạn, ông dốc sức ổn định tổ chức. Chỉ hơn một tháng sau ngày giải phóng, trường đã khai giảng trở lại (ngày 19/6/1975).
Với tầm nhìn gắn đào tạo với thực hành, ông đề xuất tiếp nhận xưởng Dược Thái Vân làm cơ sở thực tập cho sinh viên; tiếp đó là thành lập Trung tâm Khoa học Công nghệ Dược Sài Gòn (Sapharcen), đơn vị tiếp tục phát huy hiệu quả đến nay. Tháng 10/1976, khi Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 trường Y, Dược và Nha khoa, ông được bổ nhiệm làm Phó Hiệu trưởng kiêm Trưởng khoa Dược, sau đó là Bí thư Đảng uỷ trường.
|
Trên cương vị nhà khoa học, nhà quản lý, ông trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn nhiều đề tài khoa học có giá trị. Đặc biệt, ông làm chủ nhiệm đề tài cấp Nhà nước về phục hồi cây canh-ki-na ở các tỉnh phía Nam; chiết xuất và tinh chế Quinin từ nguồn dược liệu này để phòng, chống sốt rét cho bộ đội, Nhân dân vùng biên giới và quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia. Bên cạnh đó, ông còn cùng các giáo sư, bác sĩ và đồng nghiệp tham gia xuất bản bán nguyệt san Thuốc và Sức khoẻ, cung cấp nhiều thông tin chuyên môn và phương thuốc hữu ích phục vụ cộng đồng. |
Thế nhưng, đằng sau sự nghiệp với nhiều dấu ấn ấy là những hy sinh thầm lặng ít người biết. Bà Lê Hồng Hoa (ngụ ấp Sở Tại, Xã Lương Thế Trân, tỉnh Cà Mau), người cháu thân thiết của ông, xúc động kể lại: Giáo sư Nguyễn Kim Hùng sinh ra ở làng An Trạch, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu (nay thuộc khóm Bùng Binh, phường Hoà Thành, tỉnh Cà Mau), là con trai của điền chủ Nguyễn Phát Đạt (Xã Đạt), người nổi tiếng giàu có trong vùng. Ông được gia đình cho lên Sài Gòn ăn học, đỗ tú tài 2 ở Hà Nội và theo học ngành Dược tại Trường Y - Dược Đông Dương danh giá. Cha mẹ đã định sẵn cho ông con đường làm việc cho Pháp và tiếp quản cơ ngơi đồ sộ của gia đình.
Bởi vậy, quyết định rời giảng đường theo kháng chiến của ông khiến gia đình giận dữ, quay lưng, thậm chí không cho hưởng quyền thừa kế. Năm 1954, khi ông cùng gia đình nhỏ đi tập kết, tài sản có giá trị nhất mà cha mẹ cho là cặp trâu. Ông gửi lại, nhờ người em dâu bán để trả khoản nợ đã mượn trước đó nhằm mua nguyên liệu phục vụ việc bào chế thuốc. Toàn bộ 30 ha đất được cha mẹ chia trong thời kỳ cải cách ruộng đất sau Cách mạng Tháng Tám, ông gửi lại cho xã; về sau, ông hiến hết để địa phương cấp cho người nghèo. Ngay cả con đường vào Đảng của ông cũng gặp nhiều gian truân do rào cản lý lịch. Phải trải qua 13 năm rèn luyện, thử thách, ông mới được kết nạp Đảng. Dẫu vậy, ông vẫn không nản lòng, kiên định với con đường đã chọn; không lấy những thiệt thòi, mất mát của bản thân ra kể công mà âm thầm làm việc, cống hiến.
Bà Lê Hồng Hoa, người cháu thân thiết, cung cấp tài liệu liên quan đến Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư Nguyễn Kim Hùng.
Ông là người có uy tín trong ngành, được đồng nghiệp kính trọng bởi phẩm chất đạo đức và lối sống trong sáng. Bà Hoa vẫn nhớ, khi làm lãnh đạo Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, cứ đến mỗi mùa tuyển sinh, ông thường đóng cửa nhà, không tiếp những người đến nhờ vả. Đó là cách ông giữ sự công bằng tuyệt đối cho học trò.
Ông có 4 người con. Vợ ông, bà Nguyễn Kim Liên, quê ở Hà Tiên, là cháu ruột gọi nghệ sĩ Năm Châu (gánh cải lương Phùng Há - Năm Châu) bằng cậu. Bà là người phụ nữ đảm đang, chịu thương chịu khó, chấp nhận nhiều thiệt thòi, vừa tham gia công tác, vừa gánh vác, lo liệu chu toàn việc gia đình để ông yên tâm theo đuổi sự nghiệp.
Trong ký ức của con gái út Nguyễn Phương Mai (hiện sống tại Thành phố Hồ Chí Minh), cha là người hiền từ, ít nói, thương con và luôn căn dặn các con phải giữ gìn nền tảng đạo đức gia đình. Năm 1964, khi bà mới 6 tuổi, ông đã trở lại miền Nam. Mãi đến năm 1976, bà mới có dịp gặp lại cha. Những năm tháng xa cách khiến tình cảm cha con không có nhiều cơ hội thể hiện, nhưng trong trái tim các con, ông luôn là tấm gương mẫu mực. Nối tiếp truyền thống của cha, cả 4 người con đều trưởng thành, trở thành đảng viên và có nhiều đóng góp cho xã hội.
Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư Nguyễn Kim Hùng đã sống trọn vẹn cuộc đời với nghề Dược và lý tưởng cách mạng. Những gì ông để lại không chỉ là các công trình khoa học, những viên thuốc cứu người hay một ngôi trường ngày càng phát triển, mà còn là bài học sâu sắc về nhân cách: đã chọn lý tưởng thì đi đến cùng, đã làm nghề thì dốc cạn tâm sức và sẵn sàng trao đi tất cả. Di sản tinh thần ấy là niềm tự hào của ngành Y, gia đình và quê hương Cà Mau.
Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư Nguyễn Kim Hùng sinh ngày 23/6/1923. Ông được phong học hàm Giáo sư năm 1982, danh hiệu Nhà giáo Ưu tú năm 1988 và Nhà giáo Nhân dân năm 2010.
Ghi nhận những đóng góp của ông, Đảng và Nhà nước đã trao tặng nhiều Huân chương hạng Nhất, Nhì, Ba cùng Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng. Ông qua đời ngày 15/4/2020, hưởng thọ 97 tuổi.
Trang Thăm
Bài viết có tham khảo sách Kỷ yếu 70 năm Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh và tài liệu từ gia đình.

Truyền hình



Xem thêm bình luận