Văn hóa luôn là động lực nội sinh

Diễn ra vào dịp kỷ niệm 75 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị văn hóa lần thứ nhất (24/11/1946), “Hội nghị Diên Hồng về văn hóa” là cách nhìn nhận về tầm quan trọng của Hội nghị văn hóa lần thứ hai vừa diễn ra ngày 24/11/2021 tại hội trường Diên Hồng (Nhà Quốc hội). Với sự tham gia của các nhà văn hóa, trí thức, văn nghệ sĩ tiêu biểu trong cả nước, Hội nghị đã khơi dậy khát vọng của toàn dân tộc, mở ra bước ngoặt mới trong vấn đề chấn hưng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam.

Hội nghị văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng có sự tham dự của gần 600 đại biểu lãnh đạo Đảng, Nhà nước; các bộ, ngành; văn nghệ sĩ và đại diện lãnh đạo tổ chức chính trị - xã hội... Hội nghị được tổ chức theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng - Nguyễn Phú Trọng, được kết nối trực tuyến đến 63 tỉnh, thành cả nước. Tại điểm cầu Bạc Liêu có các đồng chí: Lữ Văn Hùng - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; Lê Thị Ái Nam - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy; Phạm Văn Thiều - Chủ tịch UBND tỉnh.

Lãnh đạo tỉnh và đại biểu dự hội nghị tại điểm cầu Bạc Liêu. Ảnh: H.T

Nhận diện thực trạng

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến sự nghiệp phát triển văn hóa và con người Việt Nam. Người đã khẳng định “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi" ngay từ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tại các Hội nghị văn hóa toàn quốc những năm 1946 (tại Hà Nội), 1948 (tại Việt Bắc).

Hội nghị văn hóa toàn quốc năm 2021 đánh giá: sau 35 năm đổi mới đất nước, việc xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam dưới sự quan tâm của Đảng đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Đó là việc huy động được nhiều nguồn lực giữ gìn di sản văn hóa truyền thống, nhất là một số loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một. Việc xây dựng văn hóa trong chính trị được triển khai gắn với việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; xây dựng văn hóa trong kinh tế bước đầu có chuyển biến về nhận thức và hành động; đặc biệt, bản sắc, giá trị văn hóa con người Việt Nam tiếp tục được kế thừa, phát huy cao độ khi đất nước gặp khó khăn, thử thách do thiên tai, dịch bệnh, nhất là đại dịch COVID-19 từ cuối năm 2019 đến nay; Việt Nam ngày càng tích cực chủ động hội nhập quốc tế, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại...

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong chặng đường vừa qua cũng bộc lộ những hạn chế nhất định. Quan điểm xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp chưa được triển khai mạnh mẽ, chưa thật sự thấm sâu trong các tầng lớp xã hội. Cấp ủy một số nơi chưa thật sự quan tâm đầy đủ đến các chủ trương,  đường lối, quan điểm kết luận của Đảng về xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam, nhất là ở các đơn vị kinh tế. Đầu tư của Nhà nước cho văn hóa, văn nghệ còn thấp, chưa tương xứng với đầu tư phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều loại hình di sản văn hóa truyền thống có dấu hiệu xuống cấp, mai một; nhiều vi phạm, sai phạm trong trùng tu, tôn tạo, phục dựng, tổ chức thực hành di sản văn hóa vật thể, phi vật thể; chưa có giải pháp thiết thực, hiệu quả để phát triển, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; chưa có biện pháp hữu hiệu giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn di sản và phát triển đô thị...

Chủ tịch Hội NSNA Việt Nam - Trần Thị Thu Đông giới thiệu với các đại biểu tác phẩm chụp công trình văn hóa - nghệ thuật cây đờn kìm - biểu tượng văn hóa đặc trưng của Bạc Liêu (tại triển lãm "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi". Ảnh: Quang Hồ

Để văn hóa, con người thật sự là sức mạnh nội sinh

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định một trong 12 định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030 là: Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thật sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Để văn hóa tiếp tục tạo sức mạnh nội sinh cho đất nước, dân tộc trên chặng đường mới, những giải pháp trọng tâm nhằm xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam thời gian tới đã được nêu cụ thể. Đó là tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của phát triển văn hóa, xây dựng con người trong đổi mới và phát triển bền vững. Tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị con người Việt Nam gắn với giữ gìn, phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới. Phát triển nguồn nhân lực ngành Văn hóa; hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy quản lý văn hóa, cải cách bộ máy hành chính, quản lý nhà nước về văn hóa. Xây dựng văn hóa trong chính trị, kinh tế, đặc biệt là văn hóa trong Đảng trở thành tấm gương đạo đức cho xã hội, văn hóa doanh nghiệp trở thành hệ điều tiết cho sự phát triển kinh tế - xã hội...

75 năm trước, khi đang phải đối phó thù trong, giặc ngoài, Đảng đã tổ chức thành công Hội nghị văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Hội nghị lần này được tổ chức cũng trong bối cảnh hết sức đặc biệt khi cả đất nước đang gồng mình chống đại dịch COVID-19. Từ đó khẳng định, Đảng luôn đặt văn hóa ở vị trí nền tảng, động lực nội sinh then chốt của chiến lược phát triển đất nước hướng đến mục tiêu phồn vinh - hạnh phúc! Từ trong lịch sử dựng nước và giữ nước đến thời hiện tại, 54 dân tộc anh em chung nguồn cội đã tạo nên nền văn hóa đậm đà bản sắc ấy, làm nền tảng phát triển cho dân tộc từ quá khứ đến hiện tại và tương lai. Nền tảng ấy thêm vững chãi với những tầm nhìn mới, hiến kế mới tại một hội nghị văn hóa huy động nhiều trí tuệ, tâm huyết!

CẨM THÚY

 Tiết mục nghệ thuật hoàn cảnh ra đời bản Dạ cổ hoài lang của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Ảnh: P.A

TÂM HUYẾT VÌ SỰ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA, CON NGƯỜI VIỆT NAM

Bằng tâm huyết và trách nhiệm với việc chấn hưng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam, tại hội nghị, các nhà quản lý, giới trí thức, văn nghệ sĩ đã góp nhiều ý kiến thiết thực, liên quan đến những góc cạnh phong phú của vấn đề.

Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL - Nguyễn Văn Hùng: Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho hiện tại để hướng đến tương lai

Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho hiện tại để hướng đến tương lai, tôi tin tưởng văn hóa Việt Nam trong tương lai sẽ được đầu tư đúng mức, hình thành những giá trị độc đáo, kết nối mạnh mẽ với những trụ cột về kinh tế - chính trị.., bởi văn hóa là sức mạnh nội sinh bảo vệ Tổ quốc, văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội đảm bảo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Chúng ta phải xác lập để xây dựng hệ sinh thái văn hóa mà bao trùm xuyên suốt là xây dựng cho được một môi trường văn hóa, tiếp cận theo hướng chọn việc, chọn điểm, chọn lĩnh vực và ưu tiên vấn đề văn hóa doanh nghiệp và doanh nhân. Phải tập trung thực hành để triển khai hệ giá trị con người Việt Nam mà Nghị quyết Đại hội Đảng XIII đã đề ra. Đó là con người Việt Nam yêu nước, trọng lẽ phải, giàu tình thương, sáng tạo và có khát vọng xây dựng đất nước.

Giáo sư - Tiến sĩ khoa học Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội: Văn hóa, con người - nhân tố đảm bảo sự phát triển bền vững của Việt Nam

Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là hồn cốt, là khí chất của dân tộc. Vì thế, cần đổi mới nhận thức, tư duy về tầm quan trọng của văn hóa. Đi sâu vào một lĩnh vực cụ thể là phải đổi mới những tập tục, thói quen hạn chế của một bộ phận cư dân nông nghiệp khi bước vào thời đại công nghiệp hóa - hiện đại hóa, khắc phục tâm lý bình quân, cào bằng cản trở cho sự phát triển. Phải khơi dậy khát vọng của cả dân tộc, đặc biệt là giới trẻ, đúng như tinh thần của Đại hội Đảng lần thứ XIII đã chỉ ra: giáo dục văn hóa - lịch sử cho các tầng lớp nhân dân, khơi dậy ý thức tự tôn dân tộc, tinh thần độc lập tự cường, đó là động lực thúc đẩy một dân tộc vươn cao.

NSND Trịnh Thúy Mùi - Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam: Phải quan tâm khắc phục tình trạng sân khấu truyền thống đang mất khán giả

Nếu không khắc phục những khó khăn hiện tại thì sân khấu truyền thống có nguy cơ tụt hậu, đang đứng trước thách thức lớn để tồn tại và phát triển. Nguyên nhân là chúng ta chưa chú trọng đúng mức việc tổ chức giáo dục, đào tạo các thế hệ khán giả trẻ, mới của sân khấu truyền thống, lớp khán giả lớn tuổi, hiểu và say mê sân khấu truyền thống đã ngày càng ít dần và một ngày không xa sẽ không còn nữa. Thực trạng ứng dụng công nghệ 4.0 vào sự phát triển văn hóa hiện nay đóng vai trò quan trọng, tuy nhiên nền văn nghệ của chúng ta còn xa lạ với công nghệ 4.0, cơ sở vật chất kỹ thuật các sân khấu truyền thống đa phần cũ kỹ, khó có thể nói đến việc ứng dụng khoa học - công nghệ. Tại hội nghị này, chúng tôi kỳ vọng sự đổi mới mạnh mẽ trong phát triển văn hóa để nền văn nghệ được phát triển xứng tầm với sự phát triển đất nước.

NHẬT QUỲNH (thực hiện)