Xuân  kháng chiến

Tết ở Cà Mau không chỉ mang hơi thở mặn mòi của biển mà còn lưu giữ ký ức sâu đậm về những mùa xuân kháng chiến. Trong dòng chảy ký ức được lưu giữ, lời kể của các Mẹ Việt Nam anh hùng, những cựu tù chính trị, cựu chiến binh đã ghép nên bức tranh về một mùa xuân rất khác: mùa xuân của gian khổ, hy sinh nhưng tràn đầy niềm tin chiến thắng.

Tết của hai tiếng “xung phong”

Với nhiều thế hệ người dân Cà Mau, đặc biệt là các Mẹ Việt Nam anh hùng, Tết trong những năm kháng chiến không chỉ là thời khắc chuyển giao năm mới, mà còn là thời điểm của ý chí và sự dấn thân. Giữa rừng U Minh mênh mông, trong những mái lán đơn sơ hay căn nhà tranh tạm bợ, Tết vẫn hiện diện với đầy đủ hồn cốt dân tộc, dù vật chất thiếu thốn trăm bề.

Tết kháng chiến luôn  không đủ đầy vật chất, nhưng trọn vẹn nghĩa tình. Không có bánh chưng, không mâm cao cỗ đầy, nhiều gia đình chỉ gói những đòn bánh tét nhỏ bằng nếp trộn khoai, sắn; nồi bánh nấu chung cho cả xóm, vừa canh lửa vừa nghe tiếng máy bay địch quần thảo trên đầu. Món ăn ngày Tết có khi chỉ là nồi canh rau rừng, con cá đồng kho mặn, nhưng ấm áp bởi sự sẻ chia và đùm bọc.

Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Chi kể về những ngày kháng chiến xưa với Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân.

Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Chi (Phường Lý Văn Lâm, TP Cà Mau) nhớ lại: Tết Cà Mau ngày ấy không có pháo hoa, chỉ có mùi lúa đông xuân trổ bông, hương cau, hương bưởi thoảng trong gió. Tết cũng là thời điểm địch càn quét ác liệt nhất. Với lực lượng cách mạng, Tết không phải là ngày nghỉ, mà là thời điểm tổ chức các đợt tấn công, vận chuyển vũ khí, lương thực, giữ thế chủ động trước kẻ thù.

Trong những cái Tết ấy, nhiều người mẹ tiễn chồng con ra trận, vào chiến khu, nén chặt nỗi nhớ thương. Có mẹ đón Tết trong nỗi đau mất mát khi hay tin chồng, con hy sinh, nhưng nước mắt nhanh chóng được lau khô để tiếp tục nuôi giấu cán bộ, làm hậu phương vững chắc cho tiền tuyến. Với các mẹ, giữ trọn niềm tin vào ngày độc lập chính là cách đón Tết thiêng liêng nhất.

Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Diều bên con gái và cháu cố.

Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Diều (xã Châu Thới) kể rằng, đêm giao thừa những năm ấy, bà thắp hương cầu mong con cháu mạnh khoẻ, bộ đội chiến thắng. Giao thừa của bà là tiếng “xung phong” vang lên giữa rừng. Những đòn bánh tét nhỏ được giấu trong thúng lúa, lén gửi cho bộ đội khi có cơ hội. “Bây giờ, mỗi lần nhìn lá cờ đỏ tung bay trên cột cờ Cà Mau, tôi biết mùa xuân mà tụi nó mang về đã ở đây rồi”, mẹ xúc động nghẹn ngào.

Mùa xuân kháng chiến là mùa xuân của khói bom và thiếu thốn, nhưng cũng là mùa xuân của tình người và ý chí quật cường. Sự kiên cường của những người mẹ Cà Mau đã trở thành điểm tựa vững chắc cho tiền tuyến, nhắc nhớ thế hệ hôm nay về giá trị của hoà bình.

Xuân trong lao tù - sáng ngời khí phách

Với các cựu tù chính trị Cà Mau, Tết kháng chiến là ký ức không thể nào quên. Ðó là những mùa xuân không đoàn viên, sau song sắt nhà tù, trong cảnh giam cầm khắc nghiệt, nhưng tinh thần cách mạng chưa bao giờ lụi tắt.

Tết trong trại giam đến lặng lẽ, không báo trước. Không mai đào, bánh trái, khẩu phần ăn ngày Tết chỉ nhỉnh hơn ngày thường đôi chút - có khi là chén cơm trắng hiếm hoi, lúc vài lát cá khô. Thế nhưng, giá trị của Tết không nằm ở vật chất, mà ở sự sẻ chia: một miếng khoai, củ sắn được bẻ đôi, chuyền tay nhau như lời chúc đầu năm thầm lặng.

Ông Hồ Trung Trực, cựu tù chính trị, nhớ lại: “Giao thừa trong tù, anh em ngồi sát bên nhau, không nói lớn, chỉ nhìn nhau mà hiểu”. Không có pháo, không có lời chúc rộn ràng, họ truyền cho nhau những câu thơ yêu nước, những lời nhắc nhau giữ vững khí tiết. Có người dùng mẩu than viết lên tường hai chữ “Tự do” như một lời thề trong khoảnh khắc thiêng liêng của năm mới.

Các cựu tù chính trị cùng ôn lại kỷ niệm xưa với nhiều cảm xúc dâng trào.

Nhiều người đón Tết trong nỗi nhớ gia đình da diết, không biết ngoài kia cha mẹ, vợ con còn hay mất, nhưng tất cả đều nén lòng, biến nỗi đau riêng thành ý chí. “Kẻ thù có thể giam cầm thân xác, nhưng không thể trói buộc tinh thần”, ông Hồ Văn Tài, cựu tù chính trị Côn Ðảo, chia sẻ. Tết trong tù vì thế trở thành phép thử lòng trung kiên với cách mạng.

Ngày đất nước hoà bình, những người tù năm xưa trở về đời thường, mang theo cả những vết thương thể xác và tinh thần. Mỗi độ xuân về, ký ức Tết kháng chiến lại được nhắc nhớ, không phải để gợi đau thương, mà để khẳng định giá trị của tự do, của mùa xuân hoà bình hôm nay.

Giữa mùa xuân đủ đầy hiện tại, những câu chuyện về Tết kháng chiến của các mẹ Việt Nam anh hùng, các cựu tù chính trị, cựu chiến binh vẫn vang vọng như lời nhắc nhở thế hệ trẻ trân trọng hoà bình, biết ơn những hy sinh đã làm nên mùa xuân độc lập cho dân tộc.

Lam Khánh - Hoàng Vũ