Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân, Nhà báo, Liệt sĩ Trần Ngọc Hy: Gương sáng tài năng, trung kiên, bất khuất

Trần Ngọc Hy, tên thường dùng Tư Nhân, sinh năm 1924, quê quán xã Tạ An Khương, huyện Ðầm Dơi, tỉnh Cà Mau.

Trần Ngọc Hy, tên thường dùng Tư Nhân, sinh năm 1924, quê quán xã Tạ An Khương, huyện Ðầm Dơi, tỉnh Cà Mau.

Trần Ngọc Hy tham gia bí mật vận động phong trào nông dân đấu tranh chống bọn địa chủ ác bá, chống chính quyền tay sai hà khắc bóc lột nông dân, chống sưu cao thuế nặng tại quê nhà Tạ An Khương vào năm 1943.

Vừa kết thúc cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945, Trần Ngọc Hy được rút lên Ty Thông tin tỉnh Bạc Liêu làm cán bộ Ty. Năm 1946, khi Tỉnh uỷ thành lập tờ báo Chiến - cơ quan của Ðảng bộ tỉnh Bạc Liêu, Trần Ngọc Hy được phân công làm cán bộ chuyên trách công tác báo chí. Sau Hiệp định đình chiến Geneva năm 1954, Ðảng chuyển hướng hoạt động bí mật, tờ báo Chiến đổi tên Hoà Bình Thống Nhất do Trần Ngọc Hy làm Trưởng Ban Biên tập.

Ðầu năm 1957, cơ quan báo Hoà Bình Thống Nhất đang hoạt động bí mật tại khu rừng Cái Trăng (Năm Căn) bọn biệt kích quận Ðầm Dơi đánh vào cứ tờ báo, bắt Trưởng Ban Biên tập Trần Ngọc Hy. Qua nhiều tháng giam cầm tra tấn, mua chuộc và trước rừng lê mũi súng của kẻ thù, Nhà báo Trần Ngọc Hy trước sau giữ vẹn lòng trung kiên, bất khuất, dùng lời lẽ sắt đá tấn công bọn bán nước, buôn dân. Ngày 26/10/1957, bọn Chi khu Ðầm Dơi hành quyết Nhà báo Trần Ngọc Hy tại bến sông trước dinh quận của chúng.

***

Năm 2008, đoàn làm phim chúng tôi tìm đến ngôi nhà - nơi sinh ra và lớn lên của Trần Ngọc Hy ghi tư liệu làm bộ phim tài liệu “Nhà báo Trần Ngọc Hy”. Ở đây, chúng tôi gặp những người anh, người em, những người cháu và những chú, bác, anh em ở cái xóm heo hút này, họ kể nhiều điều về Trần Ngọc Hy. Họ khen Trần Ngọc Hy học giỏi, tiếp xúc với những tên quan Pháp, ông nói tiếng Tây như lặt rau. Anh em trong gia đình cùng các chú, các bác hàng xóm đều khen Trần Ngọc Hy văn chương lưu loát. Có người còn nhớ tựa nhiều bài thơ, tuy không còn thuộc nguyên bài nhưng họ vẫn còn thuộc lấp lỏm nhiều câu thơ. Họ đọc cho chúng tôi nghe một cách thích thú những bài thơ Trần Ngọc Hy sáng tác thời tuổi học trò.

Trong bữa cơm gia đình đãi chúng tôi, có mời một số anh cán bộ xã, ấp. Ở đây họ kể cho chúng tôi nhiều chuyện thời thơ ấu, nhiều giai thoại về Trần Ngọc Hy gắn bó với xóm làng thời tuổi học trò, chuyện về lãnh đạo phong trào nông dân đấu tranh chống áp bức bóc lột những năm tiền khởi nghĩa bằng những lời lẽ thân tình, yêu thương, tiếc rẻ và kính trọng.

Năm 1943, tốt nghiệp Diplôme (Tú tài), Trần Ngọc Hy về quê xã Tạ An Khương tham gia phong trào nông dân đấu tranh chống bọn địa chủ ác bá, chống bọn chính quyền tay sai hà khắc, bóc lột, sưu cao thuế nặng. Vốn có kiến thức, có nhiệt tình cách mạng sôi nổi, trong một thời gian ngắn, Trần Ngọc Hy trở thành một “thủ lĩnh” phong trào đấu tranh của giai cấp nông dân tại quê nhà.

Trần Ngọc Hy thường xuất hiện tại các cuộc họp nông dân với những bài diễn thuyết, vạch trần âm mưu tội ác của bọn thực dân phong kiến và đề ra kế hoạch hướng dẫn bà con nông dân giáp mặt, bọn địa chủ đấu tranh đòi chúng giảm tức, đòi bọn chính quyền huỷ bỏ chính sách sưu cao thuế nặng…

Phong trào đấu tranh của nông dân xã Tạ An Khương phát triển mở rộng từng ngày, khiến cho bọn làng, bọn quận lo sợ và tìm mọi cách dập tắt những “đám lửa” ấy. Chúng quả quyết rằng Trần Ngọc Hy là người “cầm đầu” nông dân, cho nên muốn dập tắt những “ngọn lửa ấy” thì phải trừ khử cho được Trần Ngọc Hy. Ban đầu những tên quan làng, quan quận vào tận nhà khuyến dụ Trần Ngọc Hy ra công tác với chúng và hứa cho làm quan to, nhưng không thành. Sau đó quan chủ tỉnh năm lần bảy lượt sai quan Pháp xuống tận nhà khuyến dụ, treo giá đắt cho Trần Ngọc Hy làm quan to, nhưng cũng bất thành. Trần Ngọc Hy tìm mọi cách từ chối những lời khuyến dụ, những giá đắt cho ông làm quan to.

Trần Ngọc Hy tìm mọi cách lãnh đạo, lèo lái phong trào đấu tranh của bà con nông dân ngày càng lên cao. Sự kiện đấu tranh của bà con nông dân xã Tạ An Khương khiến bọn chóp bu phải thốt lên rằng đó là “cuộc nổi loạn” và chúng ra lệnh dập tắt “ngòi pháo” ấy - phải tiêu diệt tên cộng sản Trần Ngọc Hy. Bọn mật thám Sài Gòn ra lệnh truy nã tên cầm đầu, tên cộng sản Trần Ngọc Hy và cho nhiều đội lính đến xã Tạ An Khương càn ruồng, lùng sục nhiều ngày, nhiều lượt tìm bắt Trần Ngọc Hy, nhưng Trần Ngọc Hy vẫn được bà con nông dân che chở, đùm bọc an toàn.

***

Cách mạng Tháng Tám thành công, Tỉnh uỷ Bạc Liêu (nay Cà Mau - Bạc Liêu) rút Trần Ngọc Hy lên tỉnh thành lập Ty Thông tin.

Nguyên Trưởng Ty Thông tin Huỳnh Ngọc Thái kể trong hồi ký: “Năm 1945 tỉnh thành lập Ty Thông tin, Trần Ngọc Hy là một trong những người có mặt đầu tiên ở Ty Thông tin Bạc Liêu. Do có học thức, có nghiệp vụ viết lách, có hiểu biết chuyên môn về báo chí nên Trần Ngọc Hy được Tỉnh uỷ phân công trong bộ phận phụ trách tờ báo Chiến của Ðảng bộ. Tờ báo Chiến từng bước phát triển phục vụ đắc lực, có hiệu quả trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Sau Hiệp định đình chiến Geneva năm 1954, thực hiện chủ trương chuyển hướng hoạt động bí mật, Trần Ngọc Hy được Tỉnh uỷ phân công phụ trách công tác báo chí của tỉnh và kiêm Trưởng Ban Biên tập tờ báo Hoà Bình Thống Nhất của Ðảng bộ tỉnh Cà Mau”.

Trước sự kiểm soát và khủng bố bằng chính sách dã man tàn bạo “chống cộng - diệt cộng”, báo Hoà Bình Thống Nhất được biên tập, in ấn ở những khu rừng sâu đảm bảo bí mật. Thông qua hệ thống tổ chức cơ sở Ðảng, tổ chức cơ sở quần chúng, tờ báo mang niềm tin đến cho cán bộ, đảng viên và quần chúng, góp phần củng cố niềm tin, tạo ra sức mạnh và động lực vượt qua thử thách ác liệt, giữ vững ước mơ đến ngày cách mạng giành thắng lợi.

Kể về Nhà báo Trần Ngọc Hy, Nhà báo Nguyễn Hải Tùng (Út Nghệ) - người cùng thời, cùng làm báo với Trần Ngọc Hy, viết: “Báo Hoà Bình Thống Nhất hoạt động bí mật, anh em cùng sống trong nhà dân, ở những gia đình đồng bào nghèo, đông con nheo nhóc khổ sở, anh Trần Ngọc Hy dành thời gian đi kiếm củi, nấu cơm, làm cá… Thấy con của chủ nhà trần trụi dơ bẩn, anh Trần Ngọc Hy tắm rửa và dạy bảo các cháu ăn ở phải biết giữ vệ sinh…”.

Một đoạn khác, Nhà báo Nguyễn Hải Tùng viết: “Cơ quan báo Hoà Bình Thống Nhất về đóng ở Tràm Lựu (khu rừng Ðồng Ong Nghệ, Cái Trăng, Năm Căn), bữa đó, anh em chúng tôi đang in tờ báo Hoà Bình Thống Nhất do anh Trần Ngọc Hy biên tập thì có người chạy đến báo tin: Anh Trần Ngọc Hy bị bọn biệt kích Chi khu Ðầm Dơi nửa đêm vào cứ nổ súng vây bắt. Từ cứ vào xóm, chúng đánh anh Trần Ngọc Hy sưng phù mình mẩy không còn nhìn ra anh nữa…”.

Là bạn học với Trần Ngọc Hy, tên Quận trưởng Lê Phú Nhung biết Trần Ngọc Hy học giỏi, có tài nên hắn nghĩ ra một mưu kế thâm độc: Bọn biệt kích vừa đưa Trần Ngọc Hy về tới chi khu, tên quận trưởng Nhung liền điện cho tên Thiếu tá Tỉnh trưởng Trần Thanh Bền và được tên Bền chấp thuận “kế hoạch đưa Trần Ngọc Hy ra tiểu khu, giam ở Khám Lớn hoặc khám Lò Heo, để tên Quận trưởng Lê Phú Nhung cùng tên Tỉnh trưởng Trần Thanh Bền trực tiếp chiêu dụ, chiêu hàng Trần Ngọc Hy. Nếu Trần Ngọc Hy chấp nhận thì chúng trả tự do tại chỗ và đưa về Chi khu Ðầm Dơi được phong chức Quận phó.

Tại một bữa tiệc Tỉnh trưởng Trần Thanh Bền chiêu đãi Quận trưởng Lê Phú Nhung và “người tù Việt cộng” Trần Ngọc Hy, Bền không e ngại thốt lên những lời chiêu dụ ngọt ngào và những hứa hẹn bằng những lời thề thốt rằng: Nếu Trần Ngọc Hy ưng thuận làm theo yêu cầu của hắn thì hắn trả tự do ngay và đưa về quận Ðầm Dơi phong chức vụ Quận phó. Sau bữa tiệc đó, năm lần bảy lượt tên quận Nhung và tên tỉnh trưởng Bền kiên trì công việc “chiêu dụ” Trần Ngọc Hy bằng nhiều lời ngon lẽ ngọt thì cũng chừng ấy lần chúng bị Trần Ngọc Hy cự tuyệt với những lời đanh thép: “Không làm việc phản quốc, hại dân”.

Sau nhiều lần thuyết phục, dùng miếng mồi béo bở “Quận phó” không làm lay chuyển được lòng trung kiên, bất khuất của Trần Ngọc Hy, chúng dùng biện pháp cứng rắn “đối đãi” đưa Trần Ngọc Hy vào xà lim với những cực hình độc ác. Dẫu vậy, cũng không khuất phục được và buộc chúng giam Trần Ngọc Hy vào khám Lò Heo.

Tại đây, Trần Ngọc Hy được anh em tù nhân yêu thương và nể trọng. Nhà thơ Nguyễn Bá, vào năm 1957 ở chung buồng giam với Trần Ngọc Hy, kể: “Anh Trần Ngọc Hy - người có phong thái bình tĩnh, sâu sắc. Anh nói năn chậm rãi, chặt chẽ, chắc chắn, lời lẽ uyên bác. Khi anh vừa bị bọn giặc đưa vào khám Lò Heo thì anh liền mở ra những cuộc bàn bạc trao đổi thời cuộc chính trị với anh em tù nhân. Khi sắp đến kỷ niệm ngày Quốc khánh (2/9/1957), anh Hy tập hợp anh chị em tù nhân, chính anh lập đề cương và phân công người cùng anh chấp bút và phân vai diễn vở cải lương “Trưng nữ vương khởi nghĩa”. Ðêm 2/9/1957, vở cải lương trình diễn làm cho cả khám Lò Heo vui nhộn lên, với nội dung, ý nghĩa sâu sắc”.

Sau đêm văn nghệ vài ngày, vào một buổi sáng, anh Trần Ngọc Hy nói với các đồng chí chung còng, chung buồng: “Chúng sắp đưa tôi ra bắn! Các đồng chí khi ra tù gặp anh Bảy, anh Tư (Bảy Thạng, Phó Bí thư; Tư Bình, Bí thư Tỉnh uỷ) nói với các anh Tỉnh uỷ cần đẩy mạnh cả đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, lấy thanh niên làm ngòi pháo và đưa thật nhiều nội tuyến vào lòng địch. Các đồng chí giùm nói tôi gởi lời từ biệt anh Bảy, anh Tư và tất cả đồng chí, đồng bào”.

“Sau cuộc nói chuyện của anh Trần Ngọc Hy 10 ngày, chúng cho một toán lính đến còng tay đưa anh lên chiếc xe bít bùng…”.

***

Tên thiếu tá tỉnh trưởng ra lệnh cho tên Quận trưởng Lê Phú Nhung: “Ðại uý đưa Trần Ngọc Hy về chiêu dụ một lần nữa… nếu không được, tôi giao đại uý khử nó…”.

Ðưa Trần Ngọc Hy về quận Ðầm Dơi, một mặt Lê Phú Nhung sử dụng những thủ đoạn cũ, trực tiếp đem lời ngon tiếng ngọt, lấy tình cảm bạn học năm xưa thuyết phục Trần Ngọc Hy, nhưng bất thành.

Mặt khác, chúng cho lính đến xã Tạ An Khương rước chị Tư Nhân (vợ của Trần Ngọc Hy) đến dinh quận thông qua tình cảm chồng vợ để thuyết phục anh Hy… Nhưng kế sách này cũng bất thành.

Chị Tư Nhân kể: “Tên quận Nhung cho lính vào nhà rước tôi ra dinh quận hai lần. Lần đầu chúng dùng lời lẽ ngọt ngào bảo tôi nói với anh Hy chấp nhận làm việc cho chúng, được phong chức quận phó ngay. Lần thứ hai, tên quận Nhung nói thẳng với tôi: “Chị phải thuyết phục cho được anh Hy… nếu lần này anh Hy vẫn khư khư như vậy, tôi đưa anh ấy ra pháp trường…”. Và hai lần đến dinh quận, sau khi tên Nhung thuyết phục tôi, hắn cho người đưa tôi đến gặp anh Hy. Tôi đến anh mừng lắm, nhưng trên khuôn mặt anh với vẻ sắc lạnh và lời đầu tiên anh nói với tôi: “Em đừng nói lời thằng quận Nhung nói với em làm gì, anh đã biết hết rồi!... Nó là tên bán nước buôn dân, nó là thằng gian ác khát máu, tán tận lương tâm”. Hai lần gặp đó, anh Hy thăm hỏi con cái, cha mẹ, anh em và anh dặn dò tôi mọi lẽ, là những lời từ biệt vợ con, với mọi người. Lần từ giã cuối cùng tôi cảm thấy điếng người, lòng tôi câm lặng, vì tôi biết chuyện gì sẽ xảy ra với chồng tôi!”.

Ðúng vậy, buổi sáng 26/10/1957, một tiểu đội lính kè hai bên Trần Ngọc Hy đưa ra sân lễ Quốc khánh của chúng trước dinh quận. Một tên sĩ quan bước tới đứng trước mặt Trần Ngọc Hy nói: “Ðại uý quận trưởng cho ông một cơ hội cuối cùng. Ông nói đi, ông có chấp nhận cộng tác với đại uý không?”.

Ðang ngồi rũ rượi trên chiếc ghế, bỗng thấy Trần Ngọc Hy như chiếc lò xo bật dậy quát thật to, giọng nói vang xa: “Thầy trò chúng bây là bọn Việt gian phản quốc, là bè lũ sát nhân. Tao là thanh niên Việt Nam phải cứu nhà cứu nước, không cúi đầu làm tay sai cho ngoại bang để hại dân, hại nước!”. Trần Ngọc Hy phun nước bọt vào mặt tên sĩ quan rồi cất tiếng to hơn: “Ðả đảo Mỹ Diệm! Ðả đảo bọn sát nhân!”. Tiểu đội lính vây quanh lôi xểnh Trần Ngọc Hy ra bến sông trước dinh quận, nhiều loạt tiểu liên nhằm vào Trần Ngọc Hy, trước sự chứng kiến và căm phẫn của hàng trăm đồng bào./.

Phạm Văn Tri