Cấp bách kết nối sản xuất - tiêu dùng

Hiện nay, trong các chuỗi ngành hàng nông sản như lúa gạo, cá tra, cà phê, rau quả, thương lái đang là cầu nối chính giữa nông dân với doanh nghiệp và người tiêu dùng. Vì thế giá cả hàng hóa được đẩy lên nhưng lợi nhuận thu được không vào túi người sản xuất hay doanh nghiệp chế biến mà phần lớn vào túi thương lái - khâu trung gian lũng đoạn giá trị hàng hóa nông sản. Thực tế hạt gạo, cọng rau, con cá khi đến tay người tiêu dùng giá cả đội lên gấp nhiều lần, bởi nó phải đi qua nhiều khâu trung gian, còn lợi nhuận cho người sản xuất và doanh nghiệp chế biến không đáng bao nhiêu. Chính điều này làm méo mó chuỗi giá trị hàng hóa nông sản.

Để hàng hóa lưu thông ổn định và có lợi cho người sản xuất lẫn người tiêu dùng, lâu nay, khái niệm liên kết giữa công nghiệp với nông nghiệp, liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân, giữa chợ đầu mối, vựa hàng hóa với các nhà bán lẻ đã được đề cập đến rất nhiều, song, việc áp dụng vào thực tế sản xuất còn rời rạc và ít ỏi. Tại ĐBSCL gần đây đã xuất hiện nhiều mô hình liên kết chuỗi nhưng chỉ nhỏ hẹp trong phạm vi vài doanh nghiệp, tính hiệu quả chưa cao so với tổng giá trị các ngành hàng nông sản của vùng.

Tuy vậy, đây là những tín hiệu cho thấy đầu vào, đầu ra nông sản hàng hóa đang có tiến bộ: Người tiêu dùng ở TP. HCM mua rau được trồng tại An Giang theo đúng chuẩn chất mà giá cả vẫn hợp lý nếu có hình thức liên kết chuỗi giữa doanh nghiệp TP. HCM và người sản xuất tại An Giang để đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng. Còn nếu vẫn tổ chức sản xuất nhỏ lẻ, rời rạc, thiếu liên kết sẽ khiến đời sống nông dân càng thêm khó khăn, kinh tế - xã hội nông thôn phức tạp. Liên kết với nhiều dạng thức khác nhau sẽ giúp nâng cao chuỗi giá trị hàng hóa, hình thành vùng sản xuất lớn, nâng cao tính cạnh tranh nông sản với các quốc gia khác.

Để làm được điều này, vai trò của Nhà nước rất quan trọng. Nhà nước phải phát huy rõ vai trò nhạc trưởng tạo ra các cơ chế, chính sách thông thoáng; xây dựng các thể chế, tiêu chuẩn hóa hàng hóa; quy hoạch đầu tư phát triển, giải quyết môi trường. Mối liên hệ giữa các viện nghiên cứu và trường đại học với thực tế sản xuất tại các địa phương cần chặt chẽ hơn để hỗ trợ khoa học công nghệ, đào tạo nghề cho nông dân.

Để sản xuất nông sản ổn định từ nguyên liệu, vật tư đến khâu tiêu thụ, nông dân phải liên kết với doanh nghiệp. Liên kết chuỗi trong cung ứng nông sản là con đường tất yếu để nâng cao hiệu quả sản xuất và thiết lập thị trường tiêu thụ ổn định. Nhưng để chuỗi cung ứng hoạt động ổn định, bền vững, cần giải quyết nhiều vấn đề, trước nhất là xây dựng cơ chế hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia. Đây không chỉ là vấn đề sống còn của riêng nông dân hay doanh nghiệp mà còn mang tầm chiến lược quốc gia đối với một nước sản xuất nông nghiệp.

TRẦN MINH TRƯỜNG