Chủ động ứng phó hạn, mặn mùa khô 2026

Mùa khô năm 2026 được dự báo tiếp tục có nhiều yếu tố bất lợi, nguy cơ xâm nhập mặn sâu vào nội đồng tại nhiều khu vực của tỉnh Cà Mau. Trước thực tế đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp công trình và phi công trình nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh, xung quanh nội dung này.

• ​Triển khai Đề án Phòng chống sụt lún đất, xâm nhập mặn vùng ĐBSCL
• Kiện toàn thuỷ lợi, chủ động chống xâm nhập mặn
• Chủ động ứng phó xâm nhập mặn ở ĐBSCL và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ

- Ông có thể đánh giá khái quát tình hình hạn hán, xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh trong những mùa khô vừa qua? Những giải pháp nào đã phát huy hiệu quả rõ nét, thưa ông?

Ông Phạm Văn Mười: Những năm gần đây, tình hình hạn hán, xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh Cà Mau diễn biến theo chu kỳ khoảng 4 năm/lần, thường ở mức độ gay gắt. Ðiển hình là các mùa khô 2015-2016, 2019-2020 và 2023-2024. Các đợt hạn mặn này đã ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân, đặc biệt gây thiệt hại nghiêm trọng đối với sản xuất nông nghiệp, nhất là các vùng sản xuất lúa, nuôi thuỷ sản và khu vực ngọt hoá.

Trước tình hình đó, Sở NN&MT tham mưu UBND tỉnh triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, nguồn nước, nhất là ranh mặn 4 g/lít, để kịp thời điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với từng vùng sản xuất. Việc chủ động “né mặn”, xuống giống sớm hoặc muộn hơn so với thông lệ đã góp phần giảm thiểu rủi ro.

Nhân viên trực cống âu thuyền Ninh Quới kiểm tra độ mặn đầu nguồn tại xã Ninh Quới.

Song song đó, ngành tăng cường công tác khuyến nông, hướng dẫn người dân phòng, chống dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi, đặc biệt là thuỷ sản nuôi trong thời gian cao điểm mùa khô. Các địa phương chủ động nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, gia cố bờ bao, chuẩn bị phương án đắp đập tạm khi hạn, mặn diễn biến phức tạp.

Về hạ tầng, tỉnh duy tu, sửa chữa hệ thống cống, đập; đẩy nhanh tiến độ nạo vét các tuyến kênh trục nhằm tăng khả năng trữ nước ngọt. Từ năm 2021-2025, xây dựng được 82 bể chứa nước quy mô hộ, nhóm hộ tại các khu vực chưa có hệ thống cấp nước tập trung. Nhờ đó, thiệt hại do hạn mặn trong mùa khô vừa qua giảm đáng kể so với các giai đoạn trước.

- Bước vào mùa khô năm 2026, trước dự báo nguồn nước tiếp tục bất lợi, Sở chủ động xây dựng và triển khai những giải pháp trọng tâm nào?

Ông Phạm Văn Mười: Cà Mau là tỉnh cuối nguồn của đồng bằng sông Cửu Long, lượng nước ngọt từ thượng nguồn đổ về rất hạn chế. Ðời sống và sản xuất của người dân phụ thuộc chủ yếu vào nước mưa và nước ngầm, nên khi xảy ra hạn hán, xâm nhập mặn, mức độ tác động rất nghiêm trọng, nhất là nước sinh hoạt ở các khu vực vùng ngọt, ven biển, hải đảo và nông thôn.

Theo nhận định của cơ quan khí tượng thuỷ văn, mùa khô năm 2026 có thể ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm, không gay gắt như mùa khô 2023-2024. Tuy nhiên, vẫn có thời điểm mặn xâm nhập sâu từ 40-50 km, thậm chí đến 60 km theo các cửa sông nếu triều cường kết hợp nguồn nước suy giảm. Giai đoạn từ cuối tháng 2-4/2026 được xác định là cao điểm, người dân không nên xuống giống vào thời điểm mặn cao.

Về giải pháp, Sở tham mưu ban hành Phương án ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026 với 2 kịch bản cụ thể. Kịch bản thứ nhất, hạn mặn diễn ra từ tháng 2-4, lượng nước phục vụ sản xuất có thể giảm từ 30-50%. Kịch bản thứ hai, hạn mặn kéo dài đến tháng 5, lượng nước có thể giảm từ 50-70%.

Trên cơ sở đó, ngành tập trung điều chỉnh lịch thời vụ linh hoạt; tăng cường điều tiết nước định kỳ 15 ngày/lần; chủ động tích trữ nước ngọt; vận hành hiệu quả hệ thống công trình thuỷ lợi nhằm ngăn mặn, giữ ngọt.

Hệ thống cống Cái Lớn giúp điều tiết nước cho vùng bán đảo Cà Mau.

- Ðể nâng cao hiệu quả phòng, chống hạn mặn trong thời gian tới, ngành sẽ tập trung vào những định hướng, giải pháp lâu dài nào? Ông có khuyến cáo gì đối với địa phương và người dân?

Ông Phạm Văn Mười: Về lâu dài, ngành đang phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát, điều chỉnh quy hoạch các vùng sản xuất phù hợp điều kiện thực tế và yêu cầu phát triển; xây dựng phương án phân vùng sản xuất nông nghiệp gắn với điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó chú trọng phát triển thuỷ lợi phục vụ ngư, nông, lâm, diêm nghiệp theo hướng thích ứng biến đổi khí hậu.

Ngành cũng định hướng chuyển từ tư duy sản xuất đảm bảo an ninh lương thực sang sản xuất hàng hoá quy mô lớn, đa dạng, hiện đại, gắn với thị trường; xây dựng các mô hình sản xuất chủ động "sống chung" với hạn mặn.

Các địa phương chủ động nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, gia cố bờ bao, chuẩn bị phương án đắp đập tạm khi hạn, mặn diễn biến phức tạp.

Về hạ tầng, tỉnh tiếp tục đề xuất đầu tư, hoàn thiện hệ thống thuỷ lợi lớn; triển khai các dự án như hệ thống thuỷ lợi Cái Lớn - Cái Bé kết nối Quản lộ Phụng Hiệp; sửa chữa âu thuyền Tắc Thủ; hệ thống điều tiết nước phục vụ nuôi thuỷ sản phía Nam Quốc lộ 1; đầu tư cống Gành Hào; đồng thời, đề xuất đầu tư, nâng cấp 7 cống dọc Quốc lộ 1 nhằm tăng khả năng điều tiết nước, ngăn mặn, giữ ngọt.

Ðối với địa phương, cần theo dõi sát diễn biến thời tiết, nguồn nước; kịp thời cảnh báo đến người dân; quản lý, vận hành hiệu quả các công trình thuỷ lợi, cấp nước sinh hoạt; xây dựng phương án ứng phó hạn, mặn cấp xã trên cơ sở rà soát diện tích sản xuất và số hộ có nguy cơ thiếu nước.

Ðối với người dân, cần tuân thủ khuyến cáo về lịch thời vụ, nhất là né thời điểm mặn cao; chủ động tích trữ nước ngọt; phối hợp nạo vét kênh mương, gia cố bờ bao; chuẩn bị sẵn sàng phương án ứng phó khi hạn, mặn xảy ra.

Với sự chủ động của ngành cùng sự vào cuộc của chính quyền các cấp và người dân, tỉnh Cà Mau phấn đấu tiếp tục giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn, bảo đảm ổn định sản xuất và đời sống trong mùa khô năm 2026 và những năm tiếp theo.

- Xin cảm ơn ông.

Hồng Phượng - Nguyễn Linh thực hiện