Kiện toàn thuỷ lợi, chủ động chống xâm nhập mặn

Ðịa bàn tỉnh Cà Mau, nhất là các vùng quy hoạch sản xuất ngọt, thường xuyên chịu tác động mạnh từ triều cường, xâm nhập mặn. Ðặc biệt, những năm gần đây ghi nhận nhiều đợt triều cường vượt mức báo động III, thậm chí chạm các mốc lịch sử. Trước thực tế đó, hệ thống thuỷ lợi được tỉnh xác định là yếu tố đặc biệt quan trọng để bảo vệ sản xuất nông nghiệp và đời sống cộng đồng trước nguy cơ ngập úng, xâm nhập mặn.

• Triều cường tại Cà Mau vượt mức lịch sử
• Chủ động ứng phó với triều cường
• Triều cường dâng cao gây ngập cục bộ lúc rạng sáng

Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 260 cống, 84 trạm bơm và hơn 714 km đê bao, bờ bao, góp phần quan trọng trong kiểm soát mặn, ngăn triều, chủ động tiêu thoát nước phục vụ sản xuất.

" Thời gian qua, không chỉ quan tâm đầu tư, từng bước kiện toàn hệ thống thuỷ lợi, tỉnh còn chú trọng việc quản lý và vận hành với các phương án cụ thể theo từng thời điểm và khu vực, nhằm kiểm soát nguồn nước, giảm thiểu thiệt hại do triều cường, chủ động tiết kiệm nước ngọt, bảo vệ sản xuất và chống xâm nhập mặn vào mùa khô", ông Nguyễn Thanh Tùng, Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi tỉnh, cho biết.

---

Hệ thống sông ngòi chằng chịt là lợi thế của tỉnh, tuy nhiên cũng cần nguồn lực rất lớn đầu tư hạ tầng thuỷ lợi nhằm ngăn triều, giảm xâm nhập mặn.

Song song với đầu tư các công trình trọng điểm, công tác duy tu, nâng cấp hệ thống cống nội đồng, đê bao, kênh mương cũng được chú trọng. Trong năm 2025, tỉnh lồng ghép nhiều nguồn vốn, tiến hành duy tu và nâng cấp 30 công trình thuỷ nông nội đồng, với tổng chiều dài hơn 40 km, tổng mức đầu tư trên 109 tỷ đồng.

Tại những nơi có hệ thống thuỷ lợi được đầu tư hoàn chỉnh, cùng với công tác quản lý, vận hành linh hoạt, đồng bộ, không chỉ giảm thiểu thiệt hại do thiên tai mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân sản xuất. Ðiển hình như hệ thống đê bao, cống và trạm bơm trên tuyến Tắc Thủ - Sông Ðốc và hệ thống cống trên tuyến đê biển Tây, đã phát huy hiệu quả chống ngập do triều cường, ổn định vùng ngọt hoá, nhất là khu vực lâm phần rừng U Minh Hạ.

Nhờ công tác quản lý, duy tu thường xuyên mà tuyến đê biển Tây luôn đảm nhiệm tốt nhiệm vụ bảo vệ cả vùng ngọt hoá của tỉnh, trong đó có Vườn Quốc gia U Minh Hạ.

Ông Nguyễn Quốc Trọng, ấp Kinh Hòn Bắc, xã Ðá Bạc, cho biết: "Diện tích canh tác lúa của gia đình chỉ nằm cách biển Tây vài chục bước chân, nếu thời gian qua hệ thống đê không được quản lý tốt thì đất bị nhiễm mặn, không thể canh tác lúa 2 vụ như hiện nay. Từ khi hệ thống cống trong khu vực được đầu tư, việc tháo úng, xổ phèn cũng mang lại hiệu quả cao hơn".

Là địa phương có hệ thống sông rạch chằng chịt, Cà Mau vừa có lợi thế, vừa đối mặt với nguy cơ mặn xâm nhập sâu vào nội đồng. Do nền địa chất yếu, dễ bị sụt lún, sạt lở, làm tăng suất đầu tư trong xây dựng kết cấu hạ tầng, trong đó có hệ thống thuỷ lợi, nên dù nỗ lực huy động nhiều nguồn lực để đầu tư nhưng vẫn chưa thể đáp ứng. Nhu cầu vốn cho phát triển hệ thống thuỷ lợi của tỉnh vẫn rất lớn, nhất là trước diễn biến ngày càng phức tạp của triều cường.

Hệ thống cống và trạm bơm trên tuyến Tắc Thủ - Sông Ðốc góp phần quan trọng bảo vệ vùng ngọt cũng như tiêu úng xổ phèn, giúp sản xuất hiệu quả hơn.

Nhằm từng bước thích ứng trước diễn biến phức tạp của triều cường, mới đây, UBND tỉnh có Quyết định số 02141/QÐ-UBND về việc phê duyệt dự án xây dựng 7 cống ngăn mặn, chống triều cường, bảo vệ sản xuất vùng nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu (cũ) từ nay đến hết năm 2028, gồm các cống: Xóm Lung, Chệt Niêu, Cầu Số 3, Ấp Dôn, Cái Tràm, Cả Vĩnh và Nước Mặn, với tổng mức đầu tư hơn 277 tỷ đồng. Khi hoàn thành, các công trình sẽ góp phần ngăn mặn, giữ ngọt, chống ngập do triều cường, phục vụ tưới tiêu cho 27.020 ha đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn phường Láng Tròn và các xã: Vĩnh Mỹ, Vĩnh Thanh, Vĩnh Phước, Hoà Bình, Châu Thới, Phước Long, Vĩnh Lợi, Hưng Hội.

Thời gian thực hiện 2 dự án đến hết năm 2026. UBND tỉnh giao Ban Quản lý dự án khu vực Giá Rai và Vĩnh Lợi có trách nhiệm tổ chức quản lý và thực hiện dự án theo đúng quy định pháp luật hiện hành; tập trung đôn đốc đẩy nhanh tiến độ, đảm bảo hoàn thành dự án đúng tiến độ đã được phê duyệt.

Thuỷ lợi không chỉ phục vụ sản xuất mà còn đóng vai trò quan trọng trong cải thiện đời sống, môi trường nông thôn, là tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới (NTM), tác động trực tiếp đến thu nhập, tổ chức sản xuất, môi trường và chất lượng đời sống người dân, nhất là nước sạch.

" Trước tác động của biến đổi khí hậu, việc đầu tư hệ thống hạ tầng thuỷ lợi phải đảm bảo phục vụ đa mục tiêu, vừa phục vụ tốt sản xuất, vừa phải thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần ổn định đời sống người dân", ông Nguyễn Thanh Tùng, Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi tỉnh, cho biết thêm.

---

Việc đầu tư và từng bước tiến tới hoàn thiện hệ thống thuỷ lợi là giải pháp căn cơ để thích ứng với biến đổi khí hậu, ổn định sản xuất, đồng thời là nền tảng quan trọng nâng cao chất lượng xây dựng NTM, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 65% số xã đạt chuẩn NTM.

Nguyễn Phú