Chuyện người nhà quê

Ngày xưa, chuyện người ở quê phải kéo nhau ra tòa kiện tụng là chuyện ít khi xảy ra. Bởi người ở quê đối xử với nhau dựa trên cái tình là chủ yếu. “Dĩ hòa di quý”, và xóm giềng đối đãi với nhau đôi khi còn thân hơn bà con họ hàng.

Bây giờ, tranh chấp nhau cái ranh đất, con gà, cái ao cá cũng lôi nhau ra tòa. Vợ chồng bất hòa chút ít là làm đơn ly hôn gửi tòa. Từ mâu thuẫn tranh chấp dẫn đến đánh nhau, người bị thương tích, kẻ phải hầu tòa không còn là chuyện hiếm. Sân tòa án những năm gần đây, ngày càng nhiều bóng dáng của bà con ở quê. Họ ít rành luật lệ, nhưng “máu” hơn thua nhau ở chốn công đường thì không thua kém bất cứ ai.

Nói đến máu hơn thua nhau thì có lắm vụ án cười ra nước mắt, bởi sau khi tính toán thiệt hơn, thì người được kiện và người thua kiện, ai cũng “trầy da tróc vẩy”. Cái thiệt ở đây không phải là chuyện được mất ở tòa, ở vụ án. Mà có thể tính toán cụ thể bằng con số, quy ra bằng bao nhiêu giạ lúa, bao nhiêu con gà, thậm chí bao nhiêu công đất. Thiệt ở đây còn là trên phương diện tình cảm, khi mà xóm giềng không nhìn mặt nhau, trở nên thù hằn, ghen ghét nhau.

Tôi gặp dì Ba lần đầu tiên là ở Tòa soạn Báo Bạc Liêu. Dì mặc chiếc áo bà ba màu đen, đội chiếc nón lá cũ và xách theo cái giỏ cũng đã sờn. Đôi dép nhựa - kiểu người nhà quê vẫn hay mang để đi chợ cũng đã… xuống cấp. Trong giỏ, thứ quý giá nhất là hồ sơ tranh chấp, có xấp tài liệu đã cũ vàng, có cái mới viết xong. Tôi áy náy nhìn dì, bởi cái dáng vẻ tất tả khó nhọc, bởi nét cương quyết phải kiện tới cùng.

Điều đầu tiên là dì khóc, sau đó thì nhìn tôi quả quyết. Cũng vì tranh chấp nhau mảnh đất mà dì bỏ hết công ăn chuyện làm của gia đình. Do trước đó 1 năm đã xảy ra xô xát, chồng dì bị thương phải đi bệnh viện rồi sức khỏe giảm sút, giờ không làm nặng được. Việc chăn nuôi đành bỏ bê, ruộng thì cho người ta thuê để có cái ăn và chi phí đi thưa kiện. Dì thay chồng đi kiện, mấy đứa con cũng nghỉ học, đứa đi làm công nhân, đứa đi phụ việc cho người ta. Vợ chồng dì cũng đã bán hết 1 miếng đất để xoay sở chi phí và lo chuyện nhà cửa.

Chỉ biết lõm bõm ít chữ, mọi chuyện thưa kiện đến đơn từ đều phải nhờ người khác làm. Rồi đi từ ấp lên xã, xã lên huyện, huyện lên tỉnh. Cái nào cũng đòi phải có tiền, trăm thứ tiền. Nhẩm tính tới tính lui, tôi chợt nhận ra rằng, so với chi phí, công sức mà dì Ba và gia đình dì đã bỏ ra để đi kiện, nếu kiện được thì mảnh đất hơn 2 công ruộng kia cũng chẳng ăn thua gì, đó là chưa nói lỗ vốn. Ấy thế mà dì vẫn quả quyết với tôi, nếu thua kiện thì dì cũng bán đất để đi ra Trung ương.

Dì Ba không phải là trường hợp hiếm hoi ở quê bây giờ. Họ, những người dân, trình độ hiểu biết pháp luật ít, dễ bị lợi dụng (thậm chí là xúi giục) để đi kiện cáo. Rốt cuộc, nói không phải “quơ đũa cả nắm”, nhưng dẫu là bên nguyên hay bên bị thì đều tốn kém, mất mát. Kẻ được lợi nhiều khi lại chính là những người vòng ngoài, những “cò” vụ án…

Đến đưa đơn tại tòa soạn báo, dì Ba cũng dúi vào tay tôi ít tiền, những đồng bạc không chỉ mồ hôi, nước mắt mà là cả cuộc sống, là danh dự của gia đình dì. Tôi từ chối và hỏi dì, bộ đi đâu cũng phải như vậy hết hay sao thì dì chỉ cười bối rối: “Không phải ở đâu cũng vậy, nhưng có những nơi, không có cái này (tiền) thì rất khó khăn”. Nghe thật chua xót!

Sau nhiều lần chứng kiến những đương sự giống như dì Ba, tôi chợt giật mình trộm nghĩ, nếu cứ khư khư giữ lấy cái gọi là danh dự, để đến nỗi phải bán nhà bán cửa để đi kiện, liệu có nên chăng. Nếu đúng lý, đạt tình thì cũng nên theo kiện, nhưng nếu dựa vào những quy định của pháp luật, gần như khó giành được phần thắng thì cũng phải biết dừng lại. Đừng để đến mức “Được vạ thì má đã sưng”, cuối cùng, chỉ thiệt cho mình và gia đình mình.

KIM PHƯỢNG