Chuyện những người đi tìm từng "manh mối vàng"

Giữa không gian trang nghiêm của Nghĩa trang Liệt sĩ U Minh (Xã Nguyễn Phích), cơn mưa trút xuống xối xả, nhưng công việc khai quật và lấy mẫu sinh phẩm từ những phần mộ liệt sĩ “chưa xác định được thông tin” vẫn diễn ra âm thầm, gấp rút, không ngơi nghỉ.

• Thêm một hài cốt liệt sĩ được quy tập tại xã Đông Hải
• Triển khai lấy mẫu sinh phẩm xác định danh tính 416 hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang U Minh
• Lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Năm Căn

Nhẹ tay gạt đất, nặng lòng tri ân

Công việc khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ U Minh khá khó khăn, do qua nhiều đợt tôn tạo, nâng cấp nghĩa trang đã làm cho những chiếc quách nằm sâu dưới nhiều lớp đất đá.

Thượng tá, Bác sĩ Nguyễn Văn Khởi (Ðội lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ U Minh) chia sẻ: “Nhờ tích luỹ kinh nghiệm từ việc khai quật ở các nghĩa trang trước, anh em trong đội nỗ lực sàng lọc sâu hơn, cẩn trọng hơn để thu được những mẫu sinh phẩm tốt nhất”.

Những lời bộc bạch ấy không chỉ là ý chí mà còn là nhịp đập từ trái tim của những người đang mang trên mình sứ mệnh tri ân. Những ngày đầu tháng 9, trời đổ mưa như trút nước, nhưng giữa làn mưa trắng xoá, tiếng anh em làm nhiệm vụ động viên nhau, tiếng máy móc vẫn đều đặn vang lên.

Dưới cơn mưa, công việc khai quật và lấy mẫu sinh phẩm vẫn diễn ra âm thầm, gấp rút.

Từ sự chuẩn bị cẩn trọng đến nghi thức tâm linh thành kính, từng lớp đất được gạt bỏ nhẹ nhàng. Các chiến sĩ và bác sĩ nâng niu từng mảnh hài cốt còn sót lại, cũng là những “manh mối vàng” mở ra hy vọng giải mã danh tính cho các anh.

Nhưng không phải ngôi mộ nào khi mở ra cũng trọn vẹn. Ðằng sau sự cẩn trọng, tỉ mỉ của quy trình kỹ thuật y khoa là những khoảng lặng đong đầy nỗi niềm của đội ngũ y tế.

Lực lượng làm nhiệm vụ cẩn trọng bọc lại từng hài cốt liệt sĩ sau khi lấy mẫu.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, cùng với tác động khắc nghiệt của thiên nhiên khiến một số hài cốt liệt sĩ hoà hoàn toàn vào lòng đất mẹ. Khoảnh khắc sàng lọc từng vốc đất rồi xót xa nhận ra “không thể thu nhận mẫu”, tim những người bác sĩ quân y như nghẹn lại. Dù kỹ thuật y học hiện đại đến đâu, các chuyên gia Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) có giỏi đến mấy cũng đành bất lực nếu không có sinh phẩm.

"Cảm giác như vừa lỡ một lời hứa với người đã khuất, nỗi day dứt khi nghĩ về những người mẹ, người thân ở quê nhà vẫn ngày đêm mòn mỏi ngóng trông... là những cảm xúc mà anh em tổ y tế chỉ biết nuốt ngược vào trong để tiếp tục nỗ lực tìm kiếm ở những phần mộ tiếp theo", Thượng tá, Bác sĩ Nguyễn Văn Khởi trăn trở.

Lời hứa thiêng liêng giữa khoảng lặng nghĩa trang

Tính đến ngày 29/8/2026, tỉnh Cà Mau hoàn thành khai quật 2.004 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin, thu nhận 1.326 mẫu hài cốt đủ điều kiện giám định. Tất cả mẫu sinh phẩm đều được mã hoá, số hoá tỉ mỉ, bảo quản nghiêm ngặt trong điều kiện tốt nhất để chuyển về trung tâm giám định ADN.

Giữa nghĩa trang, chiến sĩ trẻ cầm chiếc dù nhỏ nghiêng che phần quách vừa lộ diện - hành động giản dị nhưng đong đầy tình cảm của thế hệ hôm nay dành cho thế hệ cha anh.

Thiếu tá Ngô Trường Phùng, Trưởng ban Chính sách (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Cà Mau), khẳng định quyết tâm của lực lượng làm nhiệm vụ: “Với tấm lòng tri ân sâu sắc, chúng tôi quyết tâm đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu sớm hoàn thành mục tiêu lấy mẫu”.

Nắng cháy hay mưa dầm chẳng thể làm sờn chí những con người đang bền bỉ trên hành trình “tìm lại tên cho các anh”. Giữa khoảng lặng trầm mặc của nghĩa trang, hình ảnh chiến sĩ trẻ lặng lẽ che cái nắng gắt cho quách cốt, kiên nhẫn chờ đồng đội hỗ trợ đưa anh lên, đã chạm vào khoảng sâu thẳm trong lòng người chứng kiến. Sự trân trọng ấy vượt lên trên nhiệm vụ đơn thuần, trở thành tình thương và sự tiếp nối nghĩa tình.

Nghĩa trang Liệt sĩ U Minh có 416/ 699 ngôi mộ liệt sĩ “chưa xác định được thông tin”.

Ðể rồi khi công việc hoàn tất, từng chiếc quách lại được cẩn thận, nhẹ nhàng đặt trở lại lòng đất mẹ. Ðó không chỉ là tính chuẩn xác chuyên môn của nhiệm vụ y khoa mà còn là lời hứa thiêng liêng bằng cả đạo lý và trái tim - lời hứa trả lại tên, đưa các anh trở về trong vòng tay thương yêu của gia đình, quê hương./.

Trịnh Hải