Đạo đức nhà báo và chuyện khai thác xử lý nguồn tin

Báo chí ngày càng phát triển theo hướng hiện đại thì đòi hỏi người làm báo càng nhanh, nhạy bén để chủ động đưa thông tin một cách sớm nhất, hấp dẫn nhất đến với bạn đọc và cũng để cạnh tranh thông tin với các tờ báo khác vì tính hấp dẫn của tờ báo, dù đó là báo viết, báo hình, báo nói hay báo điện tử. Chính đòi hỏi này đã tạo nên những “áp lực vô hình” đối với người làm báo, đôi khi buộc họ phải xoay sở bằng mọi cách để có thông tin mới, trong đó có việc lấy nguồn tin từ đồng nghiệp. Điều này dẫn đến một hình thức vi phạm đạo đức nghề nghiệp (ĐĐNN) khá phổ biến trong nghề báo hiện nay là vi phạm trong khai thác và xử lý nguồn tin.

Theo các nhà báo giàu kinh nghiệm, có nhiều hình thức vi phạm ĐĐNN nhà báo khá phổ biến hiện nay như đưa thông tin sai các vấn đề về tư tưởng chính trị, do nhận thức non kém; những sai phạm về thông tin đối ngoại, do sự tắc trách cẩu thả; đưa tin sai và không có lợi về kinh tế do không hiểu thấu đáo vấn đề hoặc có động cơ không tốt; đưa thông tin về các vấn đề xã hội nhưng giật gân để “câu khách”… Riêng sai phạm về khai thác và xử lý nguồn tin là việc tùy tiện sử dụng thông tin trên các báo khác mà không để trích dẫn nguồn tin; là việc đưa thông tin sai do hoàn toàn tin tưởng vào nguồn tin mà không có sự kiểm chứng cần thiết. Tuy là hiện tượng mới nhưng đã sớm trở thành một tình trạng phổ biến và được nhiều nhà báo thiếu trách nhiệm, thiếu lương tâm nghề nghiệp xem đó như là một công việc hiển nhiên với mục đích cung cấp thông tin mới nhất cho bạn đọc. Với sự phát triển ồ ạt của báo mạng và sự hỗ trợ đắc lực của các phương tiện kỹ thuật tiên tiến, nhiều nhà báo sao chép một cách vô tư các thông tin trên mạng Internet rồi cho đăng trên báo mình mà không cần đăng nguồn trích dẫn, hay kiểm chứng xem thông tin đó có đúng không. Hiện tượng này thường diễn ra ở một số ít nhà báo vì những lý do kinh tế, chạy theo đầu bài, hoặc vì lý do chưa nhận thức đầy đủ về chức năng nhiệm vụ của báo chí, hoặc do yếu kém về chuyên môn, từ đó làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của báo giới.

Có một thực tế tồn tại trong hoạt động của các chi hội nhà báo hiện nay là ngày càng nhiều phóng viên sử dụng thông tin của đồng nghiệp trong khi chi hội lại khó kiểm soát được việc vi phạm nguồn tin của hội viên trong quá trình tác nghiệp. Sự kết hợp giữa Ban Biên tập, Thư ký Tòa soạn với Ban thư ký chi hội chưa thật chặt chẽ trong việc phát hiện và xử lý những vi phạm này. Chi hội và các phòng, ban chuyên môn trong cơ quan báo chí gần như đi sau trong việc xử lý những vi phạm này và chế tài xử lý cũng chưa đủ sức răn đe. Từ đó hiệu quả ngăn chặn chưa cao, ý thức của người vi phạm chưa được nâng cao.

Khai thác và phát triển để xử lý nguồn tin là một trong những kỹ năng quan trọng của nhà báo. Vì vậy, để không xảy ra những trường hợp vi phạm ĐĐNN về khai thác và xử lý nguồn tin, nhất thiết cần phải tăng cường thường xuyên giáo dục quy định ĐĐNN người làm báo cho hội viên, nhà báo; thực hiện tốt việc học tập tấm gương đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong nghề báo, từ đó nâng cao ý thức ĐĐNN cho mỗi nhà báo. Bên cạnh đó, cần có chế tài xử lý mạnh và đủ nghiêm khắc đối với những nhà báo vi phạm, qua đó cũng để làm gương cho những nhà báo trẻ, nhà báo mới vào nghề, chưa có kinh nghiệm hay kỹ năng xử lý nguồn tin.

BTK Chi hội Nhà báo Báo Bạc Liêu