Đào tạo nghề cho lao động nông thôn: Đào tạo nhiều, hiệu quả thấp

Thực hiện Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn (LĐNT), trong những năm qua, Bạc Liêu đã đầu tư hàng chục tỷ đồng cho công tác đào tạo nghề với mục đích giúp LĐNT có việc làm, tăng thu nhập, góp phần chuyển dịch cơ cấu sản xuất và giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, hiệu quả mang lại không cao và nhiều LĐNT vẫn chưa tha thiết với việc học nghề, chưa xem đây là cơ hội lập thân, lập nghiệp...

CHẠY THEO SỐ LƯỢNG

Có một thực tế trong công tác đào tạo nghề những năm qua là ngành quản lý và các địa phương chỉ mới quan tâm tập trung ở số lượng đầu vào, còn chất lượng và hiệu quả đầu ra gần như quan tâm chưa nhiều.

Canh tác rau màu - một trong những nghề được tập trung đào tạo cho LĐNT. Trong ảnh: Nông dân xã Hiệp Thành (TP. Bạc Liêu) thu hoạch củ cải trắng. Ảnh: Tú Anh

Điều đó xuất phát từ việc đào tạo theo kế hoạch, nghĩa là chỉ tiêu trên giao bao nhiêu thì tập trung huy động LĐNT vào học nghề mà không tính đến nghề ấy có phù hợp với trình độ, nhu cầu và điều kiện thực tế của người học. Đó là chưa kể tới chuyện phải chạy nước rút khi vốn đầu tư cho công tác đào tạo nghề gần cuối năm mới giao và phải tập trung mở lớp đào tạo nghề ngay để đến đầu tháng 12 làm báo cáo gửi về tỉnh tổng hợp. Nếu không lại bị phê bình vì không thực hiện hoàn thành kế hoạch, chưa quan tâm công tác đào tạo nghề và không thực hiện đúng chỉ đạo của cấp trên...

Do vậy, có địa phương lập sẵn danh sách học nghề và khi có vốn là tập trung đào tạo ngay, còn việc đào tạo có thật sự mang lại hiệu quả hay không thì sẽ tính sau!?

Cụ thể, nhiều lao động không có đất sản xuất cũng đưa vào học nghề trồng rau, nuôi cá và khi học xong rồi thì không biết lấy đất ở đâu để áp dụng? Bên cạnh đó, có nhiều nghề đưa vào đào tạo theo kiểu “rập khuôn” và áp dụng cho tất cả các huyện, thị xã, thành phố mà không tính đến các điều kiện đặc thù, thế mạnh kinh tế vốn có của từng địa phương. Đó là các nghề: may dân dụng, sửa xe gắn máy, trồng rau an toàn, nuôi gà, nuôi tôm... Huyện Đông Hải là địa phương ven biển, thế mạnh chủ yếu là nuôi trồng và khai thác thủy sản, do đó đất đai đều bị nhiễm mặn. Thế nhưng, nghề trồng rau an toàn, trồng cây bon-sai, cây cảnh lại được tập trung đào tạo nhiều hơn các nghề khác. Tính trong 3 năm, từ 2010 - 2012, nếu như nghề trồng rau an toàn mở được 15 lớp, thì nghề kỹ thuật nuôi cua chỉ mở có 3 lớp, còn nghề kỹ thuật nuôi sò huyết thì không mở lớp nào. Trong khi nghề nuôi cua và sò huyết là nghề mang lại hiệu quả kinh tế cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương; còn sản xuất rau an toàn thì gặp nhiều khó khăn vì thiếu và không có nước ngọt! Vả lại, nghề trồng rau không phải là thế mạnh kinh tế mũi nhọn của huyện.

Thậm chí, có những nghề sản phẩm làm ra gặp khó trong tiêu thụ, không phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng ở Bạc Liêu. Vậy mà, nhiều địa phương vẫn đưa vào đào tạo và con số lên đến hàng chục lớp (như nghề trồng nấm linh chi ở các huyện Đông Hải, Phước Long, Hồng Dân, TX. Giá Rai, TP. Bạc Liêu...).

Thực trạng công tác đào tạo nghề cho LĐNT là thế, song từ năm 2010 - 2015, toàn tỉnh đã đào tạo hơn 68.520 lao động, với trung bình mỗi năm đào tạo cho trên 11.000 LĐNT.

ĐI HỌC ĐỂ… CHIA PHẦN!

Một thực tế khá nghịch lý là công tác đào tạo nghề cho LĐNT mang lại hiệu quả chưa cao, nhưng lại thu hút rất nhiều LĐNT tham gia học nghề. Thật ra, số lao động tham gia học nghề chủ yếu chỉ để tranh thủ sự hỗ trợ từ chính sách học nghề và chia phần sau đào tạo. Vì khi tham gia học nghề, ngoài việc được Nhà nước hỗ trợ tiền ăn, riêng các lớp đào tạo nghề nông nghiệp hay dạy nghề dưới 3 tháng thì người học còn được chia các sản phẩm sau đào tạo.

Ông Nguyễn Văn Đước, Giám đốc Trung tâm Giáo dục và Dạy nghề huyện Hồng Dân, khẳng định: “Nhiều LĐNT tham gia học nghề chẳng qua với mục đích được chia phần. Như đối với nghề nuôi gà, sau khi hoàn thành khóa học, mỗi học viên được chia vài chục con gà đem về nhà nuôi; hay nghề chăn nuôi heo, sau khóa học cũng bán ra và chia đều cho các học viên. Khi học xong, phần lớn người học không đem về áp dụng cho gia đình mình, vì nếu như tuân thủ đúng các quy trình đã học thì chỉ có thua lỗ. Cụ thể là có địa phương đến nay đã mở hàng chục lớp nuôi gà theo quy trình an toàn sinh học, nhưng vẫn chưa thấy hộ nào phát triển mô hình, hoặc xây dựng trang trại chăn nuôi gà”.

Thực trạng trên được coi là một trong những nguyên nhân để giải thích vì sao LĐNT thích tham gia các lớp đào tạo nghề ngắn hạn, hay tham gia các lớp chuyển giao khoa học - công nghệ với thời gian khoảng 30 ngày, còn các lớp đào tạo hơn 3 tháng, hoặc trình độ cao đẳng, trung cấp nghề thì không tham gia. Cụ thể, trong số hơn 12.000 LĐNT được đào tạo nghề năm 2015, chỉ có 153 lao động tham gia học cao đẳng nghề, còn tham gia các lớp sơ cấp nghề và dạy nghề dưới 3 tháng có hơn 10.130 LĐNT.

Với thời gian đào tạo ngắn như thế thì làm sao có thể tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều trăn trở nhất, trong các nghề đào tạo cho LĐNT thì chiếm đến 80% là nghề nông nghiệp, còn lại khoảng 20% là nhóm nghề phi nông nghiệp nhưng lại không thể giúp gì nhiều cho người nông dân như: nghề đan đát, kết chuỗi cườm, sửa xe gắn máy, may công nghiệp, điện dân dụng...

Ông Lương Ngọc Lân, Giám đốc Sở NN&PTNT, cho rằng: “Nông dân sau khi học nghề liệu tìm việc làm ở đâu? Và ai sẽ là người nhận nông dân vào làm với tấm bằng chứng nhận đã học xong nghề nông nghiệp”. Chính bất cập này mà lao động được đào tạo hàng năm rất nhiều, nhưng số người được giải quyết việc làm từ nghề đã học lại rất ít. Nhiều lao động phải đi tìm việc làm ngoài tỉnh và tiếp tục đi học lại nghề mới để được nhận vào làm tại các công ty, xí nghiệp.

Thống kê qua nhiều năm cho thấy, số lao động phải đi tìm việc ngoài tỉnh luôn tăng cao và bài toán lãng phí, không phát huy được nguồn lực vốn có luôn là nỗi trăn trở của nhiều người. Như năm 2015 được coi là năm giải quyết được nhiều lao động tại địa phương với 5.792 lao động và tăng 35% so với năm 2014. Thế nhưng, số lao động phải đi kiếm việc làm ngoài tỉnh vẫn còn hơn 16.860 lao động.

Đã đến lúc Bạc Liêu cần thẳng thắn nhìn nhận về những bất cập trong công tác đào tạo nghề cho LĐNT để khai thác và sử dụng nguồn nhân lực có hiệu quả; đồng thời tránh được sự lãng phí tiền của Nhà nước, công sức và thời gian của người học.

LƯ DŨNG