Giải “sức nén” cho chính quyền cơ sở - Bài 3: Trao quyền thực chất, khơi thông nguồn lực

"Giải nén" cho chính quyền cơ sở không thể chỉ dựa vào nỗ lực tự thân của đội ngũ công chức, mà đòi hỏi vai trò chỉ đạo điều hành xuyên suốt của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh bằng những cơ chế mở. Từ thực tiễn sinh động của các địa phương trên cả nước, Cà Mau đã đúc kết bài học quan trọng để hoá giải một thách thức kinh điển: Làm sao giữ vững vai trò lãnh đạo của Ðảng nhưng không bao biện, làm thay chính quyền; đồng thời khắc phục triệt để căn bệnh "nghị quyết thì hay, triển khai thì nghẽn". Câu trả lời nằm ở tư duy đột phá: Trao quyền thực chất để khơi thông mạch máu thể chế.

Mạnh dạn phân cấp, phân quyền

Nghị quyết số 28-NQ/TW (Hội nghị Trung ương 6 khoá XIII) về "Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Ðảng đối với hệ thống chính trị trong giai đoạn mới" thẳng thắn nhìn nhận: Một trong những nguyên nhân khiến nghị quyết chậm đi vào cuộc sống là do phương thức lãnh đạo đôi lúc còn chậm đổi mới, chưa phân định rõ ràng giữa chức năng lãnh đạo của cấp uỷ và chức năng quản lý, điều hành của chính quyền.

Nhiều bài viết trên Tạp chí Cộng sản và Báo Nhân Dân cũng đã chỉ ra, Ðảng không phải là cơ quan quyền lực Nhà nước đứng trên hay làm thay các cơ quan công quyền. Nếu Ðảng bao biện, ôm đồm những phần việc thuộc chức năng quản lý, điều hành của Nhà nước, rất dễ dẫn đến hệ luỵ: Một là làm yếu đi vai trò và tính chủ động, chịu trách nhiệm của bộ máy hành chính; hai là chính các tổ chức Ðảng sẽ tự đánh mất tầm nhìn chiến lược và vai trò giám sát khách quan ở thượng tầng cấu trúc. Ngược lại, việc tránh bao biện, làm thay cũng không đồng nghĩa với tư tưởng buông lỏng lãnh đạo hay "khoán trắng" cho các cơ quan hành chính Nhà nước.

Trong giai đoạn đổi mới phương thức lãnh đạo hiện nay, câu trả lời hay nhất để giải bài toán hiệu năng của hệ thống chính trị, đưa nghị quyết từ lý luận thấm sâu vào thực tiễn đời sống, chính là việc định hình và vận hành chuẩn xác mối quan hệ giữa Ðảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý mà Ðảng bộ và chính quyền tỉnh Cà Mau đã, đang vận dụng hiệu quả. Trong đó, Tỉnh uỷ Cà Mau cụ thể hoá các nghị quyết trụ cột, then chốt của Trung ương thành các chương trình hành động; ban hành các nghị quyết mang tính định hướng chiến lược, để các cấp chính quyền triển khai kế hoạch hành động.

Việc gắn chặt trách nhiệm lãnh đạo của Ðảng với hiệu năng phục vụ của chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo lực đẩy mạnh mẽ cho công cuộc cải cách tại tỉnh Cà Mau. Sự thông suốt trong mạch lãnh đạo, chỉ đạo từ Tỉnh uỷ đến từng chi bộ cơ sở bảo đảm tinh thần "nói đi đôi với làm", đưa chủ trương, chính sách đi thẳng từ văn bản đến thực tế đời sống. Thực tiễn chứng minh, khi Ðảng định hướng sắc bén và trao quyền thực chất, chính quyền địa phương chủ động, sáng tạo sẽ khơi thông mọi nguồn lực nhằm phụng sự Nhân dân một cách hiệu quả nhất.

Quyết tâm chính trị cao của tập thể lãnh đạo xã Sông Ðốc khi cùng bắt tay giải quyết các vấn đề về dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội hay cả vấn đề giải quyết khiếu nại, tố cáo... được vun đắp khi được cấp tỉnh định hướng rõ nét và trao quyền thực chất, cấp xã có đủ khoảng không pháp lý để mạnh dạn giải quyết. Ðiển hình như vụ vi phạm lấn chiếm đất công tại Ấp 7 dẫn đến khiếu kiện kéo dài, nhiều cán bộ bị xử lý trước khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Cho ý kiến liên quan đến nội dung này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Nguyễn Minh Luân khẳng định, đất đai phải được quản lý, sử dụng đúng mục đích, đúng quy định pháp luật và mọi người dân cần nghiêm túc chấp hành. Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng nhấn mạnh, chính quyền luôn quan tâm hỗ trợ để người dân an cư, ổn định cuộc sống, nhất là những trường hợp bị ảnh hưởng; song pháp luật phải được thực thi nghiêm minh, công bằng, đặc biệt với các trường hợp chiếm dụng đất công.

Với quan điểm chỉ đạo trên, UBND tỉnh Cà Mau đã thống nhất để xã Sông Ðốc mạnh dạn xử lý vụ việc mà không làm thay cấp xã. Ðồng thời, tỉnh tổ chức họp báo để thông tin vụ việc rộng rãi, hỗ trợ xã trong việc định hướng dư luận. Ðược trao quyền thực chất, UBND xã Sông Ðốc ban hành phương án cưỡng chế thu hồi đất công sử dụng sai mục đích, đồng thời có kế hoạch tổ chức khắc phục sau cưỡng chế như phương án xây dựng chợ xã Sông Ðốc, trong đó ưu tiên bố trí ki-ốt cho các hộ dân bị giải toả để tạo sinh kế cho người dân.

Có mặt ở nơi dân cần

Rõ ràng, dù là hệ quả do những người đi trước để lại (ở đây là những cán bộ làm sai), nhưng chính tinh thần dấn thân của những người thực thi nhiệm vụ ở xã Sông Ðốc đã tạo dựng niềm tin với Nhân dân khi những vấn đề an sinh của người dân không bị bỏ qua mà được giải quyết một cách thấu tình, đạt lý.

Trở lại phường Vĩnh Trạch với mô hình “Tiếp công dân tại nhà dân”, việc đối thoại trực tiếp tại nhà dân mang lại hiệu quả tâm lý đặc biệt, nhất là khi có mặt cả người đứng đầu cấp uỷ và chính quyền địa phương. Người dân rũ bỏ được tâm lý e dè, ngại ngùng, lại cảm thấy cán bộ lãnh đạo gần gũi, không khoảng cách, không quan liêu, đặc biệt đối với những vụ việc liên quan đến tranh chấp đất đai, bồi hoàn giải toả vốn rất phức tạp. Mô hình này tiếp tục khẳng định thông điệp mạnh mẽ: Chính quyền địa phương một khi bám sát địa bàn thì dù cho bộ máy có thu nhỏ sau tinh gọn cũng sẽ đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành, càng không để tồn tại “vùng lõm” về thông tin và lòng dân.

Sau buổi tiếp công dân tại nhà dân, Bí thư Ðảng uỷ phường Vĩnh Trạch cùng các thành viên tiến hành kiểm tra thực địa phần đất của công dân có liên quan tại dự án đường Vành đai ngoài.

Ðồng chí Lê Hoàng Vinh, Phó Bí thư Thường trực Ðảng uỷ phường Vĩnh Trạch, cho biết, khi không còn cấp trung gian, Ðảng uỷ phường xác định mọi hoạt động phải thực sự sát dân bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, hiệu quả. Khắc phục tình trạng cán bộ ngồi ở trụ sở chờ dân, mọi hành động của cán bộ, đảng viên ở đây đều theo phương châm: "Cán bộ có mặt ở nơi dân còn khó khăn, việc gì dân còn bức xúc thì phải được giải quyết đến nơi đến chốn”. Người dân phường Vĩnh Trạch nói riêng, người dân tỉnh Cà Mau nói chung, xa hơn nữa là Nhân dân ở khắp các vùng miền trên cả nước đều sẽ được hưởng thụ những thành quả tốt nhất của quá trình phát triển, nếu những cấp quản lý thấm nhuần triết lý phụng sự thực chất và bản lĩnh khơi thông điểm nghẽn thể chế.

Xét đến cùng, mọi nỗ lực tinh gọn bộ máy, mọi đề án phân cấp, phân quyền hay những đêm trắng bám trụ với hồ sơ của người công bộc... không phải để làm đẹp những bản báo cáo thành tích. Giá trị cốt lõi của mọi quyết sách, nghị quyết, chương trình hành động chính là chỉ số hạnh phúc, là sự thụ hưởng của mỗi người dân.

Chính sự chuyển dịch mang tính biện chứng từ tư duy đến hành động ấy là cội nguồn để "góp nhặt hài lòng, nhân lên niềm tin" của Nhân dân vào vai trò chèo lái con thuyền của Ðảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Cà Mau. Tuy còn lắm gian nan, khó khăn và cả những lực cản trên hành trình ấy, nhưng với quyết tâm chính trị, nhiều mô hình, cách làm mới, hiệu quả đã vượt qua ranh giới, khuôn khổ của địa phương, trở thành luận chứng đắt giá trong  công cuộc hoàn thiện thể chế để xây dựng, phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Kim Phượng

Bài cuối: Tầm nhìn kỷ nguyên mới