Gỡ “thẻ vàng” và bài toán sinh kế cho ngư dân

Những năm qua, nỗ lực chống khai thác IUU, chính quyền các địa phương siết chặt quản lý, cấm triệt để hình thức khai thác mang tính tận diệt nguồn lợi thuỷ sản và gây hại môi trường sinh thái biển. Ðiều này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng ngàn ngư dân. Trước thực tế đó, hỗ trợ chuyển đổi nghề đang trở thành chính sách quan trọng giúp bà con ổn định cuộc sống và hướng tới phát triển kinh tế biển bền vững.

• Chuyển đổi nghề tạo sinh kế, khai thác bền vững
• Quyết liệt giải toả hàng đáy, hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề

Áp lực sinh kế

Chiếc tàu te dài 12 m, rộng 2,9 m từng là “cần câu cơm” duy nhất nuôi sống cả gia đình ông Phạm Văn Giàu, khóm Nhà Mát, phường Hiệp Thành. Từ khi nghề te cá bị cấm, còn nghề te ruốc chỉ hoạt động cầm chừng theo mùa, nguồn thu nhập của gia đình sụt giảm nghiêm trọng.

Ông Giàu chia sẻ: “Hằng ngày ra khơi phải thuê thêm lao động, nhưng nay nguồn lợi thuỷ sản ven bờ ngày càng cạn kiệt, đánh bắt chẳng được bao nhiêu. Hôm trước tôi đi te ruốc, chuyến biển bán chỉ được 6 triệu đồng, sau khi trừ chi phí và trả tiền công thì chẳng còn bao nhiêu".

Tàu cá dưới 12 m neo đậu ở cửa biển Nhà Mát, phường Hiệp Thành.

Không riêng ông Phạm Văn Giàu, toàn tỉnh có hơn 1.580 tàu cá dưới 12 m hoạt động ở vùng ven bờ với hàng ngàn ngư dân có sinh kế gắn liền với biển. Ðây là nhóm đối tượng chịu tác động mạnh nhất từ quy định cấm các nghề như: lưới kéo, lồng xếp (lờ dây, bát quái), cào bằng khung sắt kết hợp máy bơm/thổi, xiệp, te... cùng với cấm tuyệt đối các hành vi như: sử dụng xung điện, chất nổ, hoá chất độc hại để khai thác thuỷ sản.

Thiếu tá Nguyễn Thanh Giới, Ðồn phó Ðồn Biên phòng Nhà Mát, cho biết: “Bên cạnh tăng cường tuyên truyền và siết chặt quản lý, đơn vị còn chỉ đạo trạm kiểm soát biên phòng kiên quyết không cho các phương tiện vi phạm ra khơi. Ðồng thời, phối hợp chặt chẽ với địa phương tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân cải hoán tàu cá phù hợp quy định hoặc lựa chọn giải bản tàu để tìm hướng đi mới”.

Hỗ trợ chuyển đổi nghề

Bộ đội biên phòng Ðồn Biên phòng Nhà Mát kiểm tra tàu cá dưới 12 m của ngư dân tại cửa biển Nhà Mát.

Trên địa bàn phường Hiệp Thành hiện có 196 tàu cá (62 tàu dưới 12 m) với khoảng 1.000 người sống bằng nghề biển. Ðể hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề, chính quyền địa phương phối hợp với Ðồn Biên phòng Nhà Mát khảo sát nhu cầu thực tế của bà con.

Ông Hồng Văn Vẹn, Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Ðô thị phường Hiệp Thành, cho biết: “UBND phường tổ chức 2 đợt khảo sát nhu cầu của ngư dân trong chuyển đổi nghề. Qua đó, đưa ra nhiều phương án giúp bà con có sinh kế ổn định như: hỗ trợ giải bản hoặc cải hoán tàu cá; mở lớp đào tạo nghề và tạo điều kiện tiếp cận vốn vay ưu đãi; định hướng người dân chuyển sang phát triển các mô hình kinh tế mới như: nuôi thuỷ sản, hoạt động dịch vụ hậu cần nghề cá, thương mại hoặc du lịch ven biển...".

Cùng với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, nhiều ngư dân chủ động chọn hướng đi mới. Như ông Nguyễn Văn Leo, khóm Bờ Tây, phường Hiệp Thành, do tàu nhỏ không đủ điều kiện vươn khơi đánh bắt, gia đình không đủ vốn đầu tư tàu lớn nên ông quyết định bỏ nghề biển, lên bờ.

“Tôi đã lớn tuổi, không làm được việc nặng như trước, nên mong muốn được Nhà nước hỗ trợ mô hình chăn nuôi, vừa phù hợp sức lao động, vừa có thu nhập ổn định cuộc sống”, ông Leo chia sẻ.

Hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề là chính sách nhân văn. Tuy nhiên, để chính sách đi vào đời sống, ngư dân tìm được sinh kế mới và không rơi vào đối tượng hộ nghèo, cận nghèo khi rời xa biển thì ngành chức năng tỉnh và địa phương cần nhanh chóng triển khai những giải pháp hỗ trợ cụ thể, đáp ứng nguyện vọng chính đáng, giúp người dân có điểm tựa sinh kế ổn định.

Ðể giải quyết bài toán sinh kế lâu dài cho người dân, ngày 8/1/2026, Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt Ðề án Chuyển đổi một số nghề khai thác thuỷ sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái trên địa bàn tỉnh đến năm 2030. Lộ trình thực hiện chia làm 2 giai đoạn, từ 2026-2028 và 2028-2030. Riêng trong năm 2026, tỉnh dự kiến chuyển đổi nghề cho 431 tàu cá với khoảng 3.000 ngư dân.

Thuỳ Liên