Hợp tác xã Nghêu Đất Mũi hoạt động bất chấp quy định pháp luật

Phó Chủ tịch UBND huyện Ngọc Hiển Trần Hoàng Lạc cho biết: "Từ khi đi vào hoạt động đến nay, HTX không có xu hướng phát triển mà ngày càng yếu kém, số lượng xã viên ít dần, hội đồng quản trị từ 13 nay chỉ còn 3 thành viên, ban kiểm soát 3 thành viên đến nay không còn thành viên nào. Hoạt động theo hình thức "trá hình" với danh nghĩa HTX để tự phân chia khu vực ngoài bãi, từng hộ tự quản lý, tự bỏ vốn đầu tư vào sản xuất không theo đúng quy định của Luật HTX".

Hợp tác xã Nghêu Ðất Mũi tổ chức đại hội đại biểu xã viên ngày 15/5/2013 trên cơ sở hợp nhất 16 HTX cũ với 1.409 thành viên cùng cơ cấu hội đồng quản trị thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo quản lý gồm 13 thành viên (chủ tịch hội đồng quản trị, giám đốc điều hành, kế toán, thủ quỷ và ban kiểm soát 3 người). Về tổ sản xuất gồm các tổ: khai thác, ươm giống và nuôi nghêu thương phẩm. Về lực lượng bảo vệ: huy động nguồn lực tại địa phương thành lập tổ bảo vệ HTX Nghêu Ðất Mũi có 30 người.

Tuy nhiên, do hoạt động của HTX không hiệu quả, đến cuối năm 2015, HTX còn lại 3 thành viên hội đồng quản trị (1 giám đốc, 1 kế toán và 1 thủ quỷ), ban kiểm soát đã xin nghỉ, tổ bảo vệ 30 người và 16 tổ nuôi nghêu thương phẩm (chủ yếu là cá nhân trên danh nghĩa HTX), hiện nay số thành viên của HTX chỉ còn 186 người.

Sau khi HTX thành lập, hội đồng quản trị tiến hành thực hiện các hoạt động đi vào sản xuất, tuy nhiên, việc huy động đóng góp vốn vào HTX gặp rất nhiêu khó khăn, thành viên HTX đã bỏ không tham gia. Từ đó, HTX không có kinh phí hoạt động, thu hút và huy động vốn đầu tư không hiệu quả, dẫn đến tình hình sản xuất bị đình trệ (không sản xuất) và HTX không thành lập được các tổ: khai thác, tổ ươm giống, không tổ chức đại hội thành viên đúng theo quy định mặc dù HTX đi vào hoạt động 3 năm. Ðến tháng 9/2014, hội đồng quản trị thông qua các cuộc vận động đã thành lập được 16 khu nuôi nghêu thương phẩm trên diện tích 100 ha từ vàm Kinh 17 đến vàm Hang Mai, cách bờ 500 m. Các khu nuôi do cá nhân tự quản với danh nghĩa HTX, tự phân chia khu vực ngoài bãi, từng khu tự quản lý, tự bỏ vốn đầu tư sản xuất, hiệu quả tự hưởng, thiệt hại tự chịu.

Bộ máy rệu rã

Phó Chủ tịch UBND huyện Ngọc Hiển Trần Hoàng Lạc cho biết: "Thời gian qua, các ngành tỉnh và UBND huyện đã tạo điều kiện để HTX Nghêu Ðất Mũi hoạt động. Tuy nhiên, từ khi đi vào hoạt động đến nay, HTX không có xu hướng phát triển mà ngày càng yếu kém, số lượng xã viên ít dần, hội đồng quản trị từ 13 nay chỉ còn 3 thành viên, ban kiểm soát 3 thành viên đến nay không còn thành viên nào. Tổ chức bộ máy không hoàn thiện, hơn 3 năm không tổ chức đại hội thành viên, hiệu quả hoạt động sản xuất thấp, không báo cáo tài chính, không kê khai nộp thuế theo quy định. Hoạt động theo hình thức "trá hình" với danh nghĩa HTX để tự phân chia khu vực ngoài bãi, từng hộ tự quản lý, tự bỏ vốn đầu tư vào sản xuất không theo đúng quy định của Luật HTX”.

HTX Nghêu Ðất Mũi hoạt động phần lớn với hình thức tư nhân tự bỏ tiền nuôi, tự chịu trách nhiệm.

Từ thực tế trên, UBND huyện Ngọc Hiển đã có nhiều giải pháp chỉ đạo, củng cố, tháo gỡ khó khăn nhưng sự phối hợp của HTX chưa tốt, không thiện chí trong chọn nhân sự để củng cố lại HTX cũng như không báo cáo theo yêu cầu hoặc thực hiện chậm trễ ý kiến chỉ đạo cấp trên. Ngày 7/4/2016, UBND huyện cùng với các ban, ngành có buổi làm việc với Ban giám đốc HTX và đơn vị có liên quan để đánh giá lại tình hình hoạt động và giải quyết những khó khăn, vướng mắc. Tuy nhiên những ý kiến chỉ đạo, đặt ra tại cuộc họp này, đến nay, HTX vẫn chưa thực hiện.

Theo Báo cáo số 166 /BC-TCKH, ngày 16/10/2015 về tình hình hoạt động HTX Nghêu Ðất Mũi và thanh toán công nợ của 16 HTX nghêu (cũ) của Phòng Tài chính - Kế hoạch, UBND huyện Ngọc Hiển thì HTX từ khi thành lập đến nay không phối hợp với địa phương thực hiện các quy định về chế độ thông tin báo cáo, không thực hiện theo quy chế hoạt động của HTX. Hiện tại, HTX cho thuê phần mặt nước đang canh tác và không đảm bảo an ninh trật tự trên bãi, cho thuê không tổ chức họp thông qua thành viên.

Nhận thấy hoạt động của HTX thời gian qua không theo quy định của Ðiều lệ HTX, UBND xã Ðất Mũi kiến nghị Liên minh HTX phối hợp Sở NN&PTNT, các sở, ngành có liên quan tiến hành thanh, kiểm tra thực tế đối với HTX Nghêu Ðất Mũi trong tổ chức hoạt động, thực hiện các quy định theo Ðiều lệ và Luật HTX năm 2012; việc thanh toán nợ vay của 16 HTX nghêu. Qua công tác kiểm tra và làm việc trực tiếp với một số ban chủ nhiệm của 16 HTX, từ khi hợp nhất đến nay, tình hình thanh toán nợ vay của 16 HTX chưa thực hiện.

UBND huyện đã chỉ đạo UBND xã phối hợp với HTX báo cáo danh sách những hộ vay vốn của Quỹ Bảo trợ phát triển HTX tỉnh. Ðồng thời, thống kê rà soát phân loại đối với những trường hợp xã viên đã nộp tiền cho tổ trưởng tổ hợp tác hoặc chủ nhiệm rồi nhưng tổ trưởng hoặc chủ nhiệm không đăng nộp tiền mà giữ lại sử dụng với mục đích riêng.

Hoạt động trên danh nghĩa

HTX Nghêu Ðất Mũi có ưu thế là diện tích sản xuất lớn, điều kiện tự nhiên ưu đãi, mặt cát bằng, rất thuận lợi cho việc tổ chức sản xuất. Sự hỗ trợ của các cấp, các ngành đã tạo được niềm tin cho người dân. Tuy nhiên, theo báo cáo tổng kết đề án Bảo vệ, phát triển và khai thác hợp lý nguồn lợi nghêu giống tự nhiên ven biển Mũi Cà Mau thì từ khi HTX đi vào hoạt động đến nay, HTX không thực hiện theo quy định Luật HTX và các quy chế, điều lệ của HTX Nghêu Ðất Mũi. Công tác tổ chức nhân sự thiếu hiệu quả, thiếu sự quyết tâm và hoạt động không đúng theo quy chế đề ra, nhiều hoạt động sản xuất đã không thực hiện, còn về nuôi nghêu thương phẩm chỉ đáp ứng cho cá nhân tham gia trên danh nghĩa HTX.

Bên cạnh đó, để tạo nguồn vốn cho HTX đi vào hoạt động, Ban Chỉ đạo đề án và tổ thường trực giúp việc đã hỗ trợ cho HTX nhận tài trợ từ Quỹ Thách thức doanh nghiệp (VBCF - Vương quốc Anh) cho dự án kinh doanh vì người thu nhập thấp, với hợp đồng tài trợ 160.000 USD nhưng HTX không đáp ứng được yêu cầu theo ý kiến của hội đồng đầu tư.

Việc mất đi dự án nhận tài trợ từ VBCF đã thể hiện sự thiếu quyết tâm của hội đồng quản trị HTX thông qua sự đánh giá của hội đồng đầu tư. Năng lực tổ chức hoạt động và tham gia dự án của Ban Giám đốc HTX bộc lộ nhiều yếu kém về trình độ lãnh đạo, điều hành và thiếu đội ngũ chuyên môn có trình độ để thực hiện dự án. Ban chỉ đạo đề nghị HTX thuê tư vấn và lãnh đạo để quản lý dự án theo yêu cầu của VBCF nhưng HTX không thực hiện. VBCF không liên lạc được qua điện thoại với Ban Giám đốc HTX (do Ban Giám đốc HTX thay đổi số điện thoại liên tục, không duy trì kênh trao đổi thường xuyên). Ðiều này thể hiện  sự thiếu chuyên nghiệp, gây mất lòng tin của nhà đầu tư.

Đồng thời, phương án sản xuất kinh doanh của HTX thiếu khả thi, không có lộ trình rõ ràng, chưa thuyết phục được các đối tác để cùng tham gia sản xuất. Từ đó việc huy động thành viên tham gia vào góp vốn điều lệ không đạt yêu cầu, không đúng quy định. Theo báo cáo của HTX, đến nay, HTX mới huy động 20 triệu đồng vốn đối ứng.

Từ những thực tế trên, HTX ngày càng đi xuống do không có vốn sản xuất, không được cấp đất, không kêu gọi được vốn đầu tư dẫn đến việc không đáp ứng được kỳ vọng mà đề án đặt ra. Không những vậy, HTX thiếu sự phối hợp với chính quyền địa phương. HTX Nghêu Ðất Mũi là HTX đầu tiên của tỉnh có đến hơn 1.000 thành viên, nhưng chưa có kinh nghiệm quản lý dẫn đến khó khăn trong quá trình điều hành, chỉ đạo sản xuất.

Phó Chủ tịch UBND huyện Ngọc Hiển Trần Hoàng Lạc kiến nghị: "Thực tế HTX hoạt động không hiệu quả, cho tư nhân thuê bãi nuôi nghêu là không đúng quy định Luật HTX. Cho nên, các ngành chức năng cần quyết liệt vào cuộc nhằm tìm giải pháp để củng cố, duy trì hoạt động của HTX hoặc có phương án giải thể để đảm bảo tình hình an ninh trật tự cũng nhưng vấn đề sinh kế của người dân"./.

Ðiều tra của Ðặng Duẩn