Nhịp vó ngựa trong âm nhạc

Trong dòng chảy âm nhạc Việt Nam, hình tượng con ngựa không chỉ đơn thuần là con vật quen thuộc trong đời sống mà còn là biểu tượng văn hoá, từ sự hồn nhiên trẻ thơ đến khí thế hào hùng của những bản hành khúc sử thi.

• Chàng sinh viên Cà Mau mang đam mê âm nhạc đến sân khấu lớn
• Đánh thức tiềm năng du lịch từ bánh dân gian người Hoa
• Rộn ràng sắc xuân trên phố phường Cà Mau

Trong âm nhạc dân gian, ngựa thường gắn liền với hình ảnh lao động, di chuyển và đặc biệt là tình duyên. Tiêu biểu nhất là điệu "Lý ngựa ô".

Cụm linh vật năm Bính Ngọ, đầu đường Nguyễn Tất Thành, phường Bạc Liêu.

Theo Thạc sĩ Ðỗ Tiến Lập, giảng viên âm nhạc Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Bạc Liêu (tỉnh Cà Mau), "Lý ngựa ô" sử dụng thang âm ngũ cung mộc mạc (hò, xự, xang, xê, cống) với tiết tấu rộn ràng, nhún nhảy của nhịp 2/4 hoặc 4/4, mô phỏng sinh động nhịp vó ngựa. Hình ảnh "ngựa ô" trong bài không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là biểu trưng cho sự mạnh mẽ và tình cảm chân thành, hóm hỉnh của chàng trai trong cuộc giao duyên: "Khớp con ngựa ngựa ô... anh khớp cái kiệu vàng". Ðây là tác phẩm phản ánh rõ nét tinh thần lạc quan, yêu đời của người lao động phương Nam.

Bước sang dòng nhạc hiện đại và trường ca, hình tượng ngựa chuyển mình sang những cung bậc cảm xúc sâu sắc và kỳ vĩ hơn.

Trong nhạc phẩm "Hòn vọng phu 1", Nhạc sĩ Lê Thương đã đưa hình ảnh "đoàn ngựa xe cuối cùng" và tiếng "ngựa phi ngoài xa hí vang trời" vào bản trường ca bất hủ của mình. Ở đây, con ngựa gắn liền với bối cảnh chinh chiến, là chứng nhân cho nỗi đợi chờ mòn mỏi của người vợ bồng con hoá đá.

Với tác phẩm "Ngựa phi đường xa", Nhạc sĩ Lê Yên lại tô đậm khí thế cách mạng trong từng ca từ và giai điệu. Hình tượng ngựa phi trở thành ẩn dụ đầy sức mạnh cho con đường lý tưởng và hành trình gian khổ của dân tộc. Giai điệu chắc khoẻ, rắn rỏi với tiết tấu liên hồi, gợi nhịp phi không ngừng nghỉ, thể hiện ý chí tiến lên không lùi bước: Ngựa phi ngựa phi vượt lên/Tiến lên đường chiến đấu cố gắng/Hát lên lời “quyết chiến - quyết thắng”.

Nhạc phẩm “Ngựa phi đường xa” (Lê Yên), là sáng tác dành cho kỵ binh kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trong âm nhạc thiếu nhi, ngựa trở thành người bạn đồng hành thân thiết, giúp trẻ em học về nhịp điệu và sự kiên trì.

Theo phân tích của Thạc sĩ Ðỗ Tiến Lập, ca khúc "Nhong nhong nhong" của Nhạc sĩ Thế Hiển là một tác phẩm "đúng, trúng, đẹp". Tuy ca khúc có cấu trúc đoạn đơn giản nhưng đã thành công rực rỡ nhờ sự thấu hiểu tâm lý trẻ thơ.

Tiết tấu của bài hát gợi bước đi nhún nhảy, kết hợp với từ tượng thanh "nhong nhong nhong" tạo nên hình tượng âm thanh. Hình ảnh người cha làm "con ngựa" cho con cưỡi không chỉ mang lại niềm vui vận động mà còn bồi đắp tình cảm gia đình ấm áp, thiêng liêng.

Bài hát “Nhong nhong nhong” (Thế Hiển), gắn với nhiều thế hệ tuổi thơ ở Việt Nam.

Ngoài ra, bài hát "Chú ngựa con" (lời Việt dựa trên giai điệu Yankee Doodle) cũng là một ví dụ điển hình ca ngợi sự hồn nhiên, khuyến khích các bé yêu thiên nhiên và vận động thông qua hình ảnh chú ngựa con nhanh nhẹn.

Dù ở thể loại nào, con ngựa trong âm nhạc Việt Nam vẫn luôn là biểu tượng đẹp về sức mạnh, lòng trung thành và hành trình vượt khó. Từ nhịp vó ngựa dân gian rộn rã đến những sải chân mạnh mẽ trên đường cách mạng hay nhịp "nhong nhong" yêu thương của cha dành cho con, hình tượng ngựa góp phần tạo nên diện mạo âm nhạc dân tộc phong phú, đầy sức sống trước thềm năm mới Bính Ngọ.

Nguyễn Quốc