Tháo khó khăn trong thủ tục cấp sổ đỏ

Trong nhiều năm qua, cải cách thủ tục hành chính về đất đai luôn được xác định là một trong những khâu cần đột phá nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế, thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) vẫn còn phát sinh nhiều phản ánh, kiến nghị, thậm chí khiếu nại, tố cáo kéo dài. Ðáng chú ý, bên cạnh những nguyên nhân về cơ chế, chính sách, sự chồng chéo của quy định pháp luật, thì yếu tố con người - cụ thể là đội ngũ cán bộ trực tiếp thực thi công vụ - đang trở thành “điểm nghẽn” lớn, nhưng lại ít được nhìn nhận một cách thẳng thắn và đầy đủ.

• Khẩn trương hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai
• Đẩy nhanh tiến độ số hoá, chuẩn hoá dữ liệu đất đai

Một trong những biểu hiện phổ biến nhất trong quá trình giải quyết hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hiện nay là việc cán bộ ở các khâu, các cấp hiểu và áp dụng pháp luật không thống nhất. Cùng một trường hợp, cùng một loại hồ sơ, nhưng mỗi cán bộ lại có cách diễn giải quy định khác nhau, dẫn đến yêu cầu bổ sung giấy tờ, thực hiện quy trình, thủ tục không thống nhất, thậm chí phủ nhận kết quả giải quyết trước đó.

Người dân thực hiện thủ tục cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại cơ quan chức năng.  (Ảnh minh hoạ: Nguyễn Thành)

Ðơn cử là trường hợp của chị H., khi đến văn phòng đăng ký đất đai của tỉnh yêu cầu đo đạc tách thửa để chuyển quyền sử dụng đất thì được cán bộ phụ trách hướng dẫn đến chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai khu vực nơi có đất để làm thủ tục gia hạn, chuyển mục đích sử dụng đối với thửa đất, sau khi gia hạn xong mới tiến hành đo đạc. Chị H. đến chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai nộp hồ sơ và trình bày nhu cầu tách thửa. Cán bộ tiếp nhận hồ sơ khu vực hướng dẫn chị H. không cần phải gia hạn, không cần chuyển mục đích sử dụng vì đã có quy định không cần thiết gia hạn trong trường hợp tách thửa chuyển quyền. Chị H. một lần nữa đến văn phòng đăng ký đất đai tỉnh làm hợp đồng đo đạc, nhưng đến khi tiến hành đo đạc thực tế, chỉ đồng ý đo toàn bộ thửa đất để cấp đổi sổ đỏ, không đồng ý tách thửa chuyển quyền như hợp đồng đo đạc, với lý giải đất cần phải đổi sổ. Với yêu cầu đo đạc tách thửa chuyển quyền, chị H. đi rất nhiều lần, nhiều nơi, bởi cùng một vấn đề nhưng 3 cán bộ khác nhau hướng dẫn không thống nhất, dẫn đến thời gian giải quyết kéo dài hơn 3 tháng vẫn chưa thực hiện xong thủ tục đo đạc.

Từ thực tế cho thấy, hệ thống pháp luật đất đai vốn đã phức tạp, thường xuyên sửa đổi, bổ sung, nhiều quy định mang tính kỹ thuật cao, đòi hỏi người thực thi phải có trình độ chuyên môn vững và khả năng cập nhật thường xuyên. Tuy nhiên, ở không ít nơi, cán bộ làm công tác đất đai lại chỉ nắm quy định một cách rời rạc, máy móc, thiếu tư duy tổng hợp và vận dụng linh hoạt theo tinh thần của pháp luật. Hệ quả là thay vì đóng vai trò người hướng dẫn, cán bộ lại trở thành người gác cổng, khiến người dân phải tự dò dẫm trong “mê trận” thủ tục. Không ít trường hợp, cán bộ tiếp nhận hồ sơ chỉ hướng dẫn chung chung, thậm chí “né” trách nhiệm tư vấn cụ thể, dẫn đến việc người dân nộp hồ sơ nhiều lần vẫn không đạt yêu cầu.

Với mục tiêu xây dựng nền hành chính phục vụ, tháo gỡ những khó khăn trong việc cấp sổ đỏ cho người dân, đồng thời, nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước đối với đất đai, tiến đến nền hành chính số, việc cán bộ không thống nhất trong cách hướng dẫn, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ hướng dẫn, thực hiện không đúng bản chất của quy định là biểu hiện rõ ràng của năng lực thực thi pháp luật còn hạn chế.

Một trong những “căn bệnh” khá phổ biến trong bộ máy hành chính hiện nay, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai là tâm lý sợ trách nhiệm. Trước những quy định chưa thật sự rõ ràng hoặc những trường hợp có yếu tố lịch sử, cán bộ thường chọn giải pháp an toàn là trì hoãn, xin ý kiến vòng quanh, hoặc yêu cầu bổ sung hồ sơ kéo dài, hoặc đùn đẩy việc giải quyết cho bộ phận hoặc cấp giải quyết khác. Tâm lý này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: cơ chế kiểm tra, giám sát còn nặng về xử lý sai phạm; trách nhiệm cá nhân chưa gắn liền với bảo vệ người dám làm, dám chịu trách nhiệm; môi trường làm việc thiếu khuyến khích đổi mới, sáng tạo. Trong bối cảnh đó, cán bộ dễ chọn “không làm gì cũng không sai” hơn là chủ động giải quyết dứt điểm hồ sơ cho người dân. Hệ quả là thủ tục hành chính bị “đóng băng”. Cải cách hành chính, suy cho cùng, không chỉ là sửa đổi văn bản, mà là thay đổi tư duy và hành động của con người. Tuy nhiên, trong thực tiễn cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, vẫn còn không ít cán bộ thiếu tinh thần tiên phong, ngại đổi mới, quen làm việc theo lối mòn cũ. Cải cách hành chính vì thế bị chững lại, không phải vì thiếu chủ trương đúng, mà vì thiếu con người đủ bản lĩnh để hiện thực hoá chủ trương đó.

Nhìn thẳng vào thực trạng cho thấy, yếu tố con người chính là một trong những “nút thắt” cần tháo gỡ. Trước hết, cần chuẩn hoá và nâng cao năng lực pháp lý của đội ngũ cán bộ làm công tác đất đai. Việc đào tạo, bồi dưỡng không nên dừng lại ở các lớp tập huấn hình thức, mà phải hướng tới nâng cao khả năng hiểu đúng, hiểu sâu và vận dụng thống nhất pháp luật. Cán bộ không chỉ cần nắm điều khoản, mà phải hiểu tinh thần, mục tiêu điều chỉnh của pháp luật đất đai, đặc biệt là những quy định liên quan đến lịch sử sử dụng đất, chuyển tiếp chính sách, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất. Chỉ khi nhận thức pháp luật được thống nhất từ gốc, tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu, mỗi người làm một cách mới từng bước được khắc phục.

Cùng với đó, cần xác lập rõ trách nhiệm hướng dẫn của cán bộ trong quy trình giải quyết thủ tục hành chính. Mỗi hồ sơ bị trả lại, mỗi yêu cầu bổ sung giấy tờ đều phải được giải thích rõ ràng, đầy đủ, bằng văn bản hoặc trên hệ thống điện tử, tránh tình trạng hướng dẫn mập mờ, tuỳ tiện. Tạo cơ chế bảo vệ và khuyến khích cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Song song đó, gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả giải quyết hồ sơ, lấy sự hài lòng của người dân làm tiêu chí đánh giá cán bộ. Xây dựng văn hoá hành chính phục vụ trong lĩnh vực đất đai - nơi mà mỗi cán bộ nhận thức rõ rằng, đất là tài sản có giá trị lớn, gắn trực tiếp với sinh kế, đời sống và sự ổn định xã hội của người dân. Thái độ thờ ơ, thiếu trách nhiệm trong giải quyết thủ tục đất đai không chỉ là vấn đề cá nhân, mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của Nhân dân đối với Nhà nước và pháp luật. Khi văn hoá phục vụ được đặt đúng vị trí, cán bộ sẽ không còn coi hồ sơ là gánh nặng, mà là trách nhiệm cần hoàn thành nghiêm túc và nhân văn.

Tháo gỡ điểm nghẽn con người chính là chìa khoá để khơi thông toàn bộ quy trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Chỉ khi đội ngũ cán bộ đủ năng lực, đủ bản lĩnh và đủ trách nhiệm, những chủ trương cải cách đúng đắn của Ðảng và Nhà nước mới thực sự đi vào cuộc sống, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và xã hội.

Phạm Kim Hửng