Những ngày ở Trường Bổ túc văn hoá công nông 1

Ðầu tháng 9/1975, tôi về nhận nhiệm vụ ở Trường Bổ túc văn hoá công nông 1 (tỉnh Minh Hải cũ), với mức lương 83 đồng.

Trường được đặt tại khu gia binh của địch, rộng khoảng 3 ha (hiện nay là khu Công viên Trần Huỳnh và các dãy nhà phụ cận, thuộc phường Bạc Liêu). Ở 2 bên vách khu gia binh có 2 dãy nhà khoảng 30-40 căn, nền tráng xi măng, lợp tuýp-rô thấp tè, phía sau là cái ao lục bình chạy dài. Ở hướng vào bến xe cũ có 2 dãy nhà, mỗi dãy khoảng 5-7 căn được cất cao ráo, nhưng chỉ có vách xung quanh, còn bên trong không có vách ngăn. Trong nhà, ngổn ngang những bộ phận xe nhà binh tháo rời, vứt tứ tung, ở những khoảng đất trống cũng la liệt vỏ, thùng xe, chứng tỏ đây còn là nơi bảo dưỡng xe cơ giới của địch. Ngoài 2 dãy nhà thì còn lại là mênh mông đất trống, chỗ cao, chỗ thấp, cỏ mọc um tùm và đầy rẫy trụ sắt, dây kẽm gai.

Minh hoạ: MINH TẤN

Trường Bổ túc văn hoá công nông 1 những ngày đầu là vậy. Bộ khung lãnh đạo lúc này chỉ có anh Tư Tre, anh Tư Cẩn, tôi, cùng với anh Ðào Minh Trí, Bảo Ngọc (kế toán), Ngô Bá Mục, Hiếu, Vĩnh và anh Ba Sứ lái xe tải (hành chánh - hậu cần). Nói như bây giờ thì tôi phụ trách xây dựng cơ bản, nhưng hồi đó chỉ biết tận dụng một số cây cũ và thông qua chị Tư Bích kéo một số gỗ miền Ðông để đóng bàn ghế cho học viên, thầy cô giáo.

Các dãy nhà được bố trí cho Ban Giám hiệu, lớp học được ngăn bằng ván ép, đóng trần bằng đệm bàng và quét vôi trắng, thấy có phần lịch sự nhưng không hạn chế nóng được bao nhiêu. Có một chi tiết nên nhắc, trong khu gia binh này có vô số dây kẽm gai cho nên các thợ hồ còn có nhiệm vụ đi cuốn, cắt để làm vỉ tráng nền, mỗi lần chạm đến nó là mỗi lần bị cài xước chảy máu, nhất là kẽm gai lá.

Nhà trường được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Ban Tuyên huấn Tỉnh uỷ, ngành giáo dục chỉ chịu trách nhiệm về chuyên môn. Không biết chủ trương của Ban Tuyên huấn thế nào mà trong lúc trường còn ngổn ngang như vậy thì học viên đã lần lượt kéo đến. Họ là con em gia đình cán bộ, bộ đội, thương binh, cán bộ tuổi đời từ 14, 15 đến dưới 30. Bộ phận nhà ăn phải đi tập huấn hấp cơm bằng xửng để lo bữa ăn cho cả trăm người.

Ðối với tôi, ở tuổi 37, đang dồi dào sinh lực, dù có chức danh là Hiệu phó, nhưng ngày nào cũng bộ đồ lao động, chiếc nón tai bèo từ sáng sớm đến chiều muộn, hết có mặt ở tốp thợ mộc, thợ hồ, rồi lại sang tốp thợ điện. Học viên được sắp xếp thành các tiểu đội, trang bị vá đào đất, dao làm cỏ... Trong số này, tôi nhớ anh Hai Hậu là thương binh, một cánh tay hơi cong, vậy mà lao động không thua ai và là người chỉ huy lực lượng lao động này. Cả khu trường như một công trường.

Hơn 2 tháng, với hàng ngàn ngày công lao động thuê bên ngoài và lực lượng học viên, diện mạo ngôi trường từng bước hình thành. Hàng chục giáo viên lưu dụng cũng đã có mặt như: Bạch Tuyết, Cẩm Hồng, Ngọc Dung, Minh Sơn..., làm cho màu sắc khu trường thêm tươi mới. Gọi là lưu dụng nhưng tất cả đều rất trẻ, mới bước vào nghề, chưa ai có chồng, vợ. Vậy là lực lượng lao động được tăng cường thêm, cùng với lực lượng nữ học viên, các giáo viên cũng được phân công làm cỏ, quét dọn vệ sinh sân bãi, phục vụ nước uống cho lực lượng nam lao động nặng nhọc.

Ðể chuẩn bị khai giảng, Ban Tuyên huấn Tỉnh uỷ điều anh Nguyễn Thanh Vân, cán bộ Ban Tuyên giáo tỉnh Bạc Liêu (cũ), về làm Hiệu trưởng. Tôi và anh Tư Cẩn vẫn còn trong Ban Giám hiệu, nhưng được giao nhiệm vụ rõ ràng hơn. Các phòng hành chánh, tổ chức, chuyên môn được tăng cường, nhất là việc lo ăn cho mấy trăm con người thời bắt đầu bao cấp. Y sĩ Hồ Thị Hoa (Tuyết Minh), y tá Mỹ Hạnh có mặt ở bộ phận y tế. Nội quy nhà trường cũng được thông qua.

Bộ phận chuyên môn phân loại trình độ học viên sắp xếp từ lớp 3 đến lớp 6, cá biệt có 5-6 học viên phải củng cố thêm lớp 1. Có một nghi thức được bàn cãi sôi nổi trong nội quy lớp là khi thầy cô vào lớp, học viên có đứng dậy chào không. Người cho rằng, công trạng của tôi thế này lại đứng lên chào những người mới ngày nào còn ở trong vùng địch tạm chiếm, chưa có đóng góp gì cho cách mạng; người thì nói, là học viên thì phải khiêm tốn, dù gì họ vẫn là thầy cô của mình.

Buổi sớm mai giữa tháng 11/1975, trước sân nhà Ban Giám hiệu, sương vẫn còn bảng lảng, hàng trăm học viên, thầy cô giáo long trọng tổ chức lễ khai giảng năm học đầu tiên của Trường Bổ túc văn hoá công nông 1. Ðối với tôi, những ngày ở đây đầy ắp kỷ niệm và cả bài học cuộc đời.

Nguyễn Thái Thuận