Nhìn từ Liên hoan Nghệ thuật sân khấu dù kê Khmer Nam bộ lần I

Không được lợi thế sân nhà, lại chẳng có kinh phí để mời gọi những chuyên gia nghệ thuật danh giá hay những đạo diễn sân khấu tầm cỡ về dàn dựng; chỉ bằng tâm huyết, niềm say mê nghệ thuật theo kiểu “cây nhà lá vườn”, Đoàn Nghệ thuật Tổng hợp Khmer Bạc Liêu cũng “rinh” về từ Liên hoan Nghệ thuật sân khấu dù kê Khmer Nam bộ lần I những giải vàng, giải bạc…

Cùng với 9 đơn vị nghệ thuật tổng hợp Khmer ĐBSCL, Đoàn Nghệ thuật Tổng hợp Khmer Bạc Liêu mang đến Liên hoan một vở dù kê đầy ý nghĩa. Dù rằng vở diễn là “chuyện xưa tích cũ”, nhưng vẫn ẩn chứa những gam màu tươi mới và những giá trị tư tưởng mang tính định hướng, giáo dục con người đến chân - thiện - mỹ phù hợp với xã hội đương đại. Vở dù kê Truyền thuyết Vua thần xoay quanh cuộc đời của chàng JaJa-VacMan, một môn đồ Bà La Môn. Do không cam tâm trước nỗi nhục mất nước và tội ác man rợ của giặc JaVa, chàng đã đốn cây làm thuyền vượt đại dương, tìm thần XiVa phù trợ. Cảm kích chàng trai quả cảm, thần đã ban cho tượng Thần (hiện thân sức mạnh của Thần) và phong danh hiệu Vua thần để lãnh đạo nhân dân chống giặc ngoại xâm. Nhờ sức mạnh toàn dân, quân xâm lược nhanh chóng bị tiêu diệt, đế chế AngKo hùng mạnh được lập nên và đền thờ Thần XiVa lần đầu tiên được dựng nên trên đất nước Campuchia. Nhưng sai lầm của Vua thần là trị vì đất nước bằng vũ lực và sự độc đoán khiến dân chúng hoang mang, ta thán. Vua thần còn ra lệnh chặt tay các nghệ nhân tạc tượng vì không thể hiện được gương mặt uy nghiêm, nhân từ của Thần linh; giết hết các trai làng trong lứa tuổi yêu đương vì không chinh phục được trái tim nàng Đê-vi xinh đẹp; thậm chí còn ra lệnh đốt làng Mahandra - nơi nàng Đê-vi lẩn trốn… Và Thần linh đã nổi giận cuốn phăng đi tất cả, ruồng rẫy vị vua độc ác, tham tàn. Cuối cùng, Vua thần đã tự thiêu để thành tâm hối lỗi với muôn dân và chuộc lại những lỗi lầm mà mình gây ra. Vở dù kê được đánh giá là ẩn chứa giá trị tư tưởng đương đại, bởi lẽ vở diễn đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho những ai trót lầm lỗi “có trăng quên đèn”, sống trong cuộc sống xa hoa, nhung lụa thì quên hẳn thuở hàn vi và quay lưng lại với những người mà trước đây mình đã từng chịu ơn cứu tử.

Một cảnh của vở dù kê Truyền thuyết Vua thần tại Liên hoan sân khấu dù kê Khmer Nam bộ lần I. Ảnh: Đ.K.C

Tuy nhiên, theo đánh giá của Hội đồng giám khảo, một số vở diễn còn nặng về bạo lực, hành động nhân vật tàn ác mất cả nhân tính, không đề cao được tính nhân bản, lòng nhân ái của con người; nhiều vở diễn kết thúc trong bi kịch, không lối thoát. Và có lẽ cũng vì lý do này mà vở Truyền thuyết Vua thần tuy được Hội đồng đánh giá cao về khả năng diễn xuất, biên đạo, cảnh trí, phục trang, âm thanh, sự hóa thân của diễn viên vào nhân vật… nhưng lại không được xếp vào top những vở diễn xuất sắc nhất Liên hoan. Đây cũng là một bài học kinh nghiệm để chúng ta tiếp thu và khắc phục ở những liên hoan sau.

Hội đồng giám khảo còn đặc biệt lưu ý trong các vở diễn tuy khai thác đề tài truyền thuyết, huyền thoại dân gian, nhưng quan trọng phải mang tính hiện đại, chủ đề tư tưởng phải có tác động đến đời sống hôm nay, phải nêu được những tấm gương tốt đẹp để công chúng soi rọi, noi theo và ẩn chứa những bài học ý nghĩa sâu sắc để suy ngẫm, cảnh báo xã hội. Và đây cũng là những yếu tố giúp cho nghệ thuật sân khấu dù kê mãi được công chúng yêu thích, bảo tồn, gìn giữ.

Tuy rằng tại Liên hoan này, Bạc Liêu không đoạt được giải vở diễn xuất sắc, nhưng bù lại hai diễn viên Hiệu Thị Liên (vai Đê-vi) và Thạch Hia (vai Vua thần) lại đoạt được giải vàng và giải bạc dành cho diễn viên xuất sắc. Đó cũng là vinh dự và thành công lớn đối với một đoàn nghệ thuật còn đậm chất “cây nhà lá vườn”. Từ tín hiệu vui này, chúng ta có quyền kỳ vọng ở những liên hoan dù kê tiếp sau Bạc Liêu sẽ là ứng cử viên sáng giá cho những giải thưởng lớn.

Kim Trúc