NSND Quế Trân: Khát vọng giữ nghề

Mang trong mình dòng máu của gia tộc cải lương tuồng cổ Minh Tơ lừng danh, Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Quế Trân nhiều năm nay được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của sân khấu cải lương đương đại. Nhưng thay vì chỉ giữ gìn di sản theo cách truyền thống, nữ nghệ sĩ đang chọn con đường khác: đưa cải lương đến gần hơn với giới trẻ bằng ngôn ngữ âm nhạc hiện đại. Series “Nghệ thuật & Chạm” chính là dấu ấn rõ nét nhất cho hành trình ấy.

• Giữ bản sắc cải lương phương Nam
• Nghệ sĩ Ưu tú Huỳnh Hảnh - Một đời tằm nhả tơ vàng
• Người nghệ sĩ - nhân chứng của thời đại

Khi cải lương “chạm” vào nhịp sống mới

“Nghệ thuật & Chạm” được xây dựng dưới dạng series gồm 6 tập, mỗi tập khoảng 15 phút. Theo NSND Quế Trân, đây là thời lượng được tính toán kỹ lưỡng để phù hợp với thói quen xem nội dung nhanh của khán giả trẻ nhưng vẫn đủ để kể một câu chuyện nghệ thuật trọn vẹn.

“Nghệ thuật & Chạm” là dự án thứ hai của NSND Quế Trân sau khi nỗ lực phục dựng các tác phẩm của cố NSND Thanh Tòng. (Ảnh nhân vật cung cấp)

Không chọn cách phục dựng nguyên bản hay trình diễn sân khấu theo lối quen thuộc, nữ nghệ sĩ cùng ê-kíp thử nghiệm hướng đi mới: kết hợp âm nhạc ngũ cung, vọng cổ, bài lý Nam Bộ với Trap, EDM và Hip-hop. Các tiết mục như “Chạm Ngũ cung”, “Da trắng vỗ bì bạch”, “Nữ tướng quân”, “Thắm”, “Cô đào” hay “Ấy ơi ấy à” đều được phát triển trên tinh thần giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Ðằng sau đó là ê-kíp nghiên cứu về âm nhạc dân gian để có sự hoà quyện thay vì pha trộn gượng ép.

Ðiểm đặc biệt của dự án không nằm ở việc “cải lương hoá nhạc trẻ” hay “trẻ hoá cải lương” đơn thuần, mà là hành trình những nghệ sĩ thuộc 2 thế hệ cùng bước vào thế giới của nhau. Khán giả có thể thấy NSND Quế Trân loay hoay tập nhảy hiện đại, trong khi các ca sĩ trẻ bỡ ngỡ khi thử hát vọng cổ hay xử lý các làn điệu dân gian Nam Bộ. Chính những va chạm ấy  tạo nên tinh thần “chạm” mà dự án hướng tới.

Từ gia tộc cải lương 100 năm đến khát vọng giữ nghề

NSND Quế Trân là con gái cố NSND Thanh Tòng - người được mệnh danh là “thống soái” của sân khấu tuồng cổ. Sinh ra trong gia tộc Minh Tơ, cô thuộc thế hệ thứ năm nối tiếp truyền thống nghệ thuật gia đình.

Từ nhỏ, Quế Trân đã được cha đưa theo đoàn hát, truyền cho tình yêu sân khấu. Năm 9 tuổi, cô học tại Ðoàn Ðồng Ấu Bạch Long trước khi bước lên sân khấu chuyên nghiệp. Dưới sự dìu dắt nghiêm khắc của cha, nữ nghệ sĩ trưởng thành nhanh chóng, đoạt Huy chương Vàng giải Trần Hữu Trang khi mới 18 tuổi.

Tên tuổi Quế Trân gắn với nhiều vai diễn nổi bật như: Nga trong “Khúc ly hương”, Phượng của “Con mắt thời gian” hay công chúa Thiên Kiểu trong “Trắng hoa mai”. Năm 2024, ở tuổi 43, cô trở thành một trong những nghệ sĩ trẻ nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh được phong tặng danh hiệu NSND.

Tuy nhiên, phía sau ánh đèn sân khấu là quãng thời gian đầy mất mát. Sự ra đi đột ngột của NSND Thanh Tòng năm 2016 từng khiến Quế Trân suy sụp, có lúc muốn rời bỏ sân khấu vì mất đi điểm tựa tinh thần lớn nhất. Ðiều giúp cô vượt qua cú sốc ấy chính là lời dặn của cha lúc sinh thời: phải luôn yêu nghề, trọng nghề và không được bỏ cuộc.

“Nghệ thuật & Chạm” vì thế không chỉ là dự án âm nhạc mà còn là lời tri ân nữ nghệ sĩ gửi đến người cha quá cố - người đã dành cả cuộc đời cho cải lương.

Làm mới nhưng không đánh mất gốc rễ

Trong dự án lần này, Quế Trân hợp tác cùng nhiều nghệ sĩ trẻ như: Võ Hạ Trâm, TIA (Trần Hải Châu), Rapper Tiêu Minh Phụng, Quân Pino hay Tiktoker Bin Yet.

Ca khúc mở màn “Chạm Ngũ cung” do DC Tâm sáng tác là ví dụ rõ nét cho tinh thần giao thoa ấy. Trên nền nhạc EDM giàu tiết tấu, Quế Trân thể hiện phần ca cổ trong khi TIA đọc rap bằng chất liệu hip-hop hiện đại. Ca từ gửi gắm tình yêu của người trẻ với cải lương và niềm tự hào khi được cất lên câu vọng cổ trên sân khấu. Ở một tiết mục khác, Ca sĩ Võ Hạ Trâm chủ động đề nghị hát 1 câu vọng cổ trong “Nữ tướng quân”. Với Quế Trân, đó đã là thành công lớn của dự án.

Nữ nghệ sĩ cho biết, điều cô mong muốn không phải là những con số triệu view hay hiệu ứng mạng xã hội, mà chỉ cần khán giả trẻ hiểu thêm một chút về vọng cổ, nhớ thêm một động tác sân khấu hay cảm nhận được vẻ đẹp của âm nhạc dân tộc.

“Tôi muốn chạm nhẹ vào cảm xúc khán giả, chạm vào ký ức, bản sắc và cả tương lai”, NSND Quế Trân chia sẻ.

Những năm gần đây, việc kết hợp cải lương với rap hay nhạc điện tử từng gây nhiều tranh luận. Có sản phẩm được khen sáng tạo, nhưng cũng có tác phẩm bị cho là khó nghe, khó cảm. Giữa những thử nghiệm nhiều rủi ro ấy, NSND Quế Trân chọn cách đi thận trọng hơn. Cô không biến cải lương thành “phụ kiện” cho nhạc hiện đại, mà cố gắng giữ hồn cốt của vọng cổ trong từng tiết mục.

Hình ảnh nữ nghệ sĩ cùng các hậu duệ Minh Tơ như Thanh Sơn, Chí Bảo trình diễn trích đoạn “San Hậu” để tưởng nhớ NSND Thanh Tòng cho thấy tinh thần gìn giữ cội nguồn xuyên suốt dự án. “Nghệ thuật & Chạm” vì thế không chỉ là một series giải trí mà còn là nỗ lực của người nghệ sĩ sinh ra từ gia tộc cải lương nhiều đời, đang tìm cách để di sản ấy tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Với NSND Quế Trân, hành trình làm mới cải lương không phải để chạy theo xu hướng, mà để nghệ thuật truyền thống có thêm cơ hội bước vào trái tim của thế hệ trẻ bằng cách gần gũi hơnu

Lam Khánh