Phòng chống tham nhũng từ quà tặng

Tặng quà và nhận quà là một trong những truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt, nó rất có ý nghĩa, nhất là thể hiện thành ý, sự quan tâm, yêu thương với nhau. Học trò tặng quà cho thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp tặng quà nhau nhân các dịp lễ, tết, sinh nhật… Tuy nhiên, việc tặng quà và nhận quà cũng dễ dàng bị lợi dụng để đưa nhận hối lộ vì ít bị kiểm soát, dễ qua mắt các cơ quan chức năng.

Biến tướng của tặng quà

Phòng ngừa việc tặng và nhận quà biến tướng, trở thành vỏ bọc cho hành vi tham nhũng, hối lộ, năm 2017, Ban Bí thư Trung ương Đảng có Chỉ thị số 16 nghiêm cấm việc biếu, tặng quà tết cho lãnh đạo cấp trên, cấp trên “tranh thủ” cấp dưới với mọi hình thức. Tiếp đó, Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị số 48, yêu cầu các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước các cấp quán triệt, thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng, không tổ chức du xuân, đi chúc tết, không tặng quà lãnh đạo. Giữa năm 2019, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số 59, trong đó quy định rõ việc tặng quà và nhận quà tặng của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, người có chức vụ, quyền hạn.

Nghị định quy định cơ quan, tổ chức, đơn vị, người có chức vụ, quyền hạn chỉ được sử dụng tài chính công, tài sản công để làm quà tặng vì mục đích từ thiện, đối ngoại và thực hiện chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật. Điều 25 Nghị định quy định cán bộ, công chức, viên chức không được trực tiếp hoặc gián tiếp nhận quà tặng dưới mọi hình thức của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan đến công việc do mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình. Trường hợp không từ chối được thì phải báo cáo thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị mình hoặc thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị cấp trên trực tiếp và nộp lại quà tặng để xử lý theo quy định trong thời hạn 5 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quà tặng.

Mặc dù có quy định cụ thể như vậy, nhưng việc lạm dụng quà tặng và biến tướng thành những hình thức khác trong đời sống xã hội vẫn xảy ra và bị che đậy dưới nhiều dạng nên rất khó phát hiện. Đơn cử như tặng cây kiểng cho lãnh đạo, không phải là những cây kiểng bình thường mà là những cây kiểng có giá trị hàng trăm triệu đồng. Hoặc cán bộ, công chức thường xuyên nhận được những chuyến du lịch hạng sang cho cả gia đình trị giá cả trăm triệu đồng. Hay những dịp sinh nhật, giỗ quảy…, có những phần quà là hiện vật vô cùng giá trị, hoàn toàn không phải những món quà tặng bình thường. Đó không gì khác là đưa, nhận hối lộ một cách tinh vi, nhưng để phát hiện lại hết sức khó khăn hoặc để cán bộ, công chức tự giác từ chối, giao nộp tài sản thì rất hiếm.

Minh họa: T.L

Làm gì để phòng chống tham nhũng qua quà tặng?

Trong 10 năm, cả nước chỉ phát hiện và xử lý 10 trường hợp vi phạm quy định về nhận quà tặng. Còn tại Bạc Liêu, cho đến thời điểm hiện tại, chưa phát hiện bất cứ trường hợp nào cán bộ, công chức vi phạm quy định về nhận quà tặng. Số liệu trên không có nghĩa rằng, cán bộ, công chức đã hoàn toàn thực hiện nghiêm túc quy định về tặng quà và nhận quà tặng, mà chỉ cho thấy, quy định về việc nộp lại quà tặng còn mang tính hình thức, thiếu khả thi.

Pháp luật hiện hành đã có đầy đủ các chế tài để xử lý những trường hợp vi phạm quy định về nhận quà tặng, từ kỷ luật bằng hình thức khiển trách đến cách chức, buộc thôi việc, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội nhận hối lộ. Nhưng trên thực tế, vấn đề đấu tranh với những biến tướng của hành vi đưa, nhận quà tặng vẫn hết sức khó khăn. Bởi bên cạnh những quy định, thì vấn đề quan trọng là phụ thuộc vào tính tự giác, đạo đức của cán bộ, công chức, viên chức. Ngoài ra, nó còn liên quan đến nhiều chế định khác của Luật Phòng chống tham nhũng, trong đó có thể liệt kê đến quy định về kê khai tài sản, thu nhập tăng thêm hàng năm. Phải làm sao quản lý thật chặt chẽ tài sản, thu nhập tăng thêm của cán bộ, công chức thì mới hạn chế được tình trạng đưa nhận hối lộ bằng hình thức tặng quà.

KIM PHƯỢNG