Anh hùng của biển

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Anh hùng Bông Văn Dĩa đã được tác giả Tiết Văn Dũng  khắc hoạ trong kịch bản 44 tập phim truyện truyền hình “ANH HÙNG CỦA BIỂN” và được Uỷ ban Toàn quốc Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Việt Nam tặng giải thưởng. Phim được Liên hiệp các hội UNESCO Việt Nam đầu tư sản xuất.

• Tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Khởi nghĩa Hòn Khoai
• Mang xuân sớm ra đảo Hòn Khoai
• Ấm áp tình Xuân nơi đảo Hòn Khoai

Phần kết kịch bản tác giả Tiết Văn Dũng viết:

Tượng đài chiến công Vàm Lũng

Ðây quê hương sinh trưởng đấng anh hùng

Ðất Mũi kiên trung, vươn dài ra biển

In dáng con tàu, người vượt trùng dương.

Ngày 7/12/2025, tỉnh Cà Mau long trọng tổ chức họp mặt kỷ niệm 85 năm ngày Khởi nghĩa Hòn Khoai, ngày Truyền thống cách mạng của Ðảng bộ, quân và dân tỉnh Cà Mau (13/12/1940-13/12/2025). Trong phát biểu của mình, Bí thư Tỉnh uỷ Nguyễn Hồ Hải nhấn mạnh: Nếu 85 năm trước, Hòn Khoai và 10 liệt sĩ khởi nghĩa đã thắp lên ngọn lửa, trở thành ngọn đuốc soi đường cho phong trào đấu tranh cách mạng thì ngày nay, Hòn Khoai được Tổ quốc gọi tên, nhận lãnh sứ mạng mới để tạo dựng “thế đứng quốc gia trên biển lớn” để “mở đường tương lai cho Việt Nam”, như đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định.

Theo các tài liệu lịch sử được công bố, 85 năm trước, đồng chí Bông Văn Dĩa là đảng viên Chi bộ Rạch Gốc, được giao nhiệm vụ mang "lệnh khởi nghĩa Hòn Khoai" của Tỉnh uỷ Bạc Liêu (tỉnh khi đó gồm Cà Mau và Bạc Liêu) ra đảo Hòn Khoai và trao cho đồng chí Phan Ngọc Hiển, người trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa vào ngày 13/12/1940. Sau khi trao lệnh khởi nghĩa, ông tiếp tục ở lại hỗ trợ tổ chức khởi nghĩa cùng Phan Ngọc Hiển và các đảng viên, trở thành một phần của lực lượng khởi nghĩa. Ðồng chí cùng Chi bộ Hòn Khoai và đồng chí Phan Ngọc Hiển bàn bạc, quyết định thời gian khởi nghĩa từ 20-23 giờ đêm 13/12/1940. Lực lượng tấn công, chiếm cứ điểm đồn của thực dân Pháp, cụ thể là trạm điện đài, ngọn hải đăng… rồi làm chủ đảo.

 Sau khi chiếm được Hòn Khoai, lực lượng khởi nghĩa lập tức rút về đất liền nhưng nhiều khu vực không đồng loạt nổi dậy nên nhanh chóng bị cô lập. Ðến ngày 22/12/1940, lực lượng khởi nghĩa bị thực dân Pháp truy lùng bắt giữ. Nhiều chiến sĩ bị bắt, kết án tử hình hoặc tù khổ sai, trong đó đồng chí Bông Văn Dĩa bị thực dân Pháp kết án và đày ra Côn Ðảo. Sau năm 1945, ông được giải thoát, tham gia đường dây bí mật vận chuyển vũ khí, mở đường vào mạng lưới “Ðường Hồ Chí Minh trên biển”.

Cửa Hóc Năng, xã Tam Giang là một trong những cửa sông ra vào của Ðoàn 962. Ðây còn là bãi tập kết vũ khí trước khi phân phối đi các chiến trường.

Theo lời kể của Ðại tá Khưu Ngọc Bảy, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 962, đồng chí Bông Văn Dĩa được Trung ương Cục miền Nam chỉ đạo chuẩn bị thuyền vượt biển, mở đường ra Bắc. Chuyến đầu tiên ngày 11/8/1961 có 8 thành viên, do Bông Văn Dĩa làm thuyền trưởng. Do phương tiện thô sơ giữa sóng to gió lớn, nên các thuyền đều không đến đích, riêng thuyền của Bông Văn Dĩa đến được bờ biển Quảng Bình, nhưng ngay lập tức, ông bị dân quân bắt vì tưởng là biệt kích nguỵ. Một cuộc hỏi cung không kết quả. Ông nhất quyết không tiết lộ nhiệm vụ và yêu cầu được giải về Trung ương. Ðúng lúc đó đồng chí Lê Duẩn đang công tác ở Quảng Bình, nghe báo cáo thì lập tức đến gặp. Hai người bạn tù Côn Ðảo ôm chầm lấy nhau…

Sau thời gian ở Hà Nội, đồng chí Bông Văn Dĩa với tư cách là bí thư chi bộ cùng 7 đồng chí khác nhận nhiệm vụ trinh sát mở đường từ Bắc vào Nam.

Ðêm 10/4/1962, tàu trinh sát rời biển Nhật Lệ đi về hướng Nam, ngày hôm sau khi đến vùng biển Nha Trang thì gặp tàu Mỹ. Anh em trên tàu phải bỏ hết đồ, la bàn xuống biển, đóng vai dân chài ra khơi đánh cá bị gió đẩy xa bờ. Nhờ vậy, tàu đã tiếp tục được hành trình, đến 10 giờ đêm 18/4/1962 thì cập bến Vàm Lũng (xã Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau). Sau thời gian nghiên cứu, khảo sát, ông cùng Quân khu 9 xác định chỉ có cửa Vàm Lũng là khá an toàn. Sau đó Bông Văn Dĩa cùng anh em thuỷ thủ quay trở ra Bắc, chuyến đi trinh sát mở đường từ Bắc vào Nam đã thành công.

Sau khi Quân uỷ Trung ương thông qua nghị quyết mở đường vận chuyển chiến lược trên biển, đêm 11/10/1962, chiếc tàu gỗ đầu tiên chở 30 tấn vũ khí rời bến Ðồ Sơn (Hải Phòng) lên đường đến Cà Mau do  đồng chí Lê Văn Một làm thuyền trưởng, đồng chí Bông Văn Dĩa làm chính trị viên cùng 11 thuỷ thủ. Ngày 19/10/1962, tàu vào Vàm Lũng cùng 30 tấn vũ khí từ hậu phương lớn miền Bắc về với tiền tuyến lớn miền Nam, là tiền đề cho những chuyến vận chuyển thành công tiếp theo. Ðồng chí Bông Văn Dĩa đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, trở thành người chiến sĩ tiên phong mở đường Hồ Chí Minh trên biển. Với thành tích và công trạng đặc biệt xuất sắc, năm 1967, đồng chí được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm tháng sẽ qua đi nhưng những chiến công anh hùng, sự hy sinh cao cả của các lực lượng vận tải chiến lược mang tên Bác kính yêu trên biển Ðông của các con tàu “không số” của quân và dân các bến bãi làm nhiệm vụ chi viện cho cách mạng miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ vĩ đại sẽ mãi mãi đi vào lịch sử đấu tranh anh dũng, kiên cường của Ðảng Cộng sản Việt Nam quang vinh. Tổ quốc và Nhân dân đời đời luôn nhớ công lao của những người đã làm nên kỳ tích đường Hồ Chí Minh trên biển.

---

Trích phát biểu của đồng chí Võ Văn Kiệt, nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, nguyên Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhân dịp về thăm Quân chủng Hải quân.

Phạm Phi Thường