Tự do, sáng tạo phát triển Việt Nam phú cường

Thời đại đang gọi tên những dân tộc biết tự chuyển mình và khẳng định mình trong một thế giới biến động, chuyển hoá vô cùng phức tạp. Không có con đường nào khác, ngoài con đường phát triển một cách mạnh mẽ, bền vững, nhân văn một cách tự do, độc lập và sáng tạo, vì hạnh phúc của Nhân dân. Ðại hội lần thứ XIV của Ðảng mở đường Việt Nam vươn tới phú cường!

• Kinh tế Việt Nam: Hội tụ nhiều điều kiện để bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới
• Thúc đẩy gắn kết chiến lược Việt Nam - Lào trong giai đoạn mới

Tiếp tục 40 năm đổi mới, kỷ nguyên phú cường là thách thức mang tầm cách mạng của công cuộc chuyển hoá - hội tụ - và phát triển với tốc độ cao. Sự thịnh vượng quốc gia phải được xây dựng trên nền móng của tư duy, bản lĩnh tư tưởng, sáng tạo đổi mới, tái cấu trúc toàn diện phù hợp với thời đại.

Sự nghiệp vĩ đại đó đòi hỏi tầm nhìn mới, tâm thế mới, bản lĩnh đổi mới, trí tuệ hành động ngang tầm đòi hỏi sự phát triển của lịch sử dân tộc một cách tự chủ chiến lược, tự do và bản sắc kiến tạo vận mệnh hùng cường chính trị - kinh tế - văn hoá cho chính mình trong thời đại toàn cầu hoá. Tự do để phát triển và phát triển để tự do sáng tạo trở thành nhu cầu của đất nước và là tiếng gọi của tương lai dân tộc trên con đường xã hội chủ nghĩa, trong tầm nhìn năm 2050.

Ðó là tiếng gọi của lịch sử tương lai Việt Nam!

Tuổi trẻ Việt Nam nuôi ước mơ, hoài bão, khát vọng vươn lên. Tranh: MINH TẤN

Như mọi cuộc cải cách, kỷ nguyên phú cường phải bắt đầu từ đổi mới tư duy một cách tự do để kiến tạo triết lý và cương lĩnh hành động phát triển quốc gia. Không có một Việt Nam phú cường nếu không có một triết lý phát triển Việt Nam bản sắc, phù hợp và thống nhất với nhân loại. Triết lý đó không chỉ là khát vọng mà là tầm nhìn, tư duy và phương pháp hành động, phương lược kiến tạo tương lai và định hình sứ mệnh dân tộc, vị thế quốc gia một cách có tư tưởng trước thời đại.

Nói một cách xác đáng, kỷ nguyên phú cường chính là cơ hội lịch sử để dân tộc kiến tạo tâm thế và sức mạnh quốc gia với tốc độ phát triển vượt bậc mới chứ không đơn thuần chỉ là thời kỳ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư hay kỷ nguyên AI mà là kỷ nguyên làm chủ vận mệnh quốc gia - kỷ nguyên của bản lĩnh trí tuệ và khát vọng Việt Nam phú cường - kỷ nguyên đặt con người thật sự là trung tâm của phát triển nhanh, mạnh, bền vững và nhân văn - kỷ nguyên Việt Nam nhịp bước cùng thời đại.  

Năm 2050 là mốc lịch sử không chỉ để Việt Nam giàu mạnh mà còn định vị vững chắc trong thế giới thống nhất, đủ tầm ảnh hưởng nhân loại và cùng nhân loại kiến lập thế giới hoà bình, văn minh, tiến bộ.

Ðảng ta định vị chiến lược đất nước trong thế giới từ tương lai năm 2045, với tâm thế đứng ở mục tiêu và chủ động tự vượt lên mình, tạo ra thế và lực tương xứng, quyết không rơi vào tâm lý bị động.

Nó đòi hỏi tìm tòi hình thái phát triển vừa tuần tự vừa nhảy vọt, vừa tiến lên vừa giật lùi một cách quyền biến và biện chứng, mà chủ yếu nhảy vọt và phát triển rút ngắn với thế riêng biệt, bản sắc Việt Nam trong tình thế và thời cơ mà thời đại hiện nay cho phép và đang mở ra - con đường mới mẻ của lịch sử mà chưa ai từng đi qua: Một quốc gia phát triển hiện đại, có bản sắc riêng - một hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả - một xã hội dân chủ, văn minh, công bằng và tiến bộ - phát triển một cách bản sắc trong thế giới thống nhất trong đa dạng, với phương thức độc đáo, sáng tạo nhưng phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.

Hoặc là hiện nay hoặc thời cơ đó khó có thể bao giờ trở lại.

Ðó là tương lai Việt Nam.

Nhưng, đi như thế nào?

Tư duy cũ là vật cản lớn nhất của phát triển mới. Một cách tất yếu, đổi mới tư duy là bước cách mạng đầu tiên của đổi mới toàn diện. Trong tầm nhìn tương lai phú cường, quốc gia không thể phát triển nếu vẫn ngần ngại, do dự, đổi mới nửa vời, thậm chí đây đó sợ hãi đổi mới tư duy. Không thể đi tới kỷ nguyên mới bằng những tư duy cũ và càng không thể đi tới tương lai bằng những bộ máy đã xộc xệch, nặng nề. Hơn nữa, đổi mới không chỉ là kỹ thuật quản lý mà là cải cách tận gốc tư duy và phương thức chiến lược phát triển quốc gia, phương lược tổ chức quyền lực với hệ giá trị quốc gia, hội nhập quốc tế trên hệ giá trị quốc tế bằng lòng tin chiến lược và thật sự cầu thị hoà mục.

Tự thân nó đã đòi hỏi tự do và hàm chứa nhu cầu phát triển!

Do đó, trong tầm nhìn chiến lược về tương lai, cần một cuộc cách mạng về tư duy tổng thể và tư duy chính trị theo hướng dân chủ, pháp quyền và nhân văn, trước hết tư duy về lãnh đạo, cầm quyền của Ðảng và tư duy quản trị quốc gia của Nhà nước và hệ thống chính trị. Phải chuyển đổi tư duy toàn diện trong Ðảng, chính quyền và xã hội, từ cảm tính sang khoa học, từ bảo thủ sang kiến tạo. Ðặc biệt, từ tư duy về cán bộ, về lãnh đạo, về nhân tài, tới tư duy về dân tộc, về toàn cầu hoá cần được cải cách toàn vẹn trong chỉnh thể hệ thống, đồng bộ một cách tự do và sáng tạo.

Ðồng thời, kiên quyết đoạn tuyệt nguy cơ trì trệ tư duy và tư duy trì trệ. Tư duy cũ không thể giải quyết thành công vấn đề và trọng trách lịch sử mới, khi tình thế lịch sử và yêu cầu phát triển cơ bản thay đổi. Sự bứt phá không đến từ khẩu hiệu mà đến từ đổi mới tư duy mang tầm hệ thống, từ con người, thể chế phù hợp và hành động một cách tự do xuất phát từ yêu cầu của tương lai và từ thực tiễn đất nước. Việt Nam càng phải xác lập vị trí chủ động trong toàn cầu hoá, không thể mượn cớ “đi sau” để học mãi, nguy cơ lẽo đẽo đi theo người khác và nguy cơ rơi vào vùng lầy tụt hậu mãi mãi.

Rường cột của trọng sự đổi mới tư duy một cách tự do hướng tới sự phát triển đất nước thực chất là tìm kiếm sự tương hợp và cảnh giới nguy cơ xung đột, mang tính đối lập, thậm chí loại bỏ nhau giữa các nhân tố bên trong với bên ngoài, giữa chủ quan và khách quan, giữa thế và thời… trong phát triển. Tức là thời và thế, tức là thời cơ và nội sinh. Kinh nghiệm thành bại từ lịch sử đất nước và thế giới ở nhiều thời kỳ đều cho thấy, ở những bước ngoặt của lịch sử, thế sinh ra thời. Và, thời cơ chính là lực lượng. Tư duy nhiệm kỳ là kẻ thù của tư duy chiến lược và tầm nhìn chiến lược. Do đó, sự chuyển hoá giữa thời và thế tuỳ thuộc trước hết vào tư duy hướng tới tương lai, theo đó hoạch định tầm nhìn và xây dựng cương lĩnh hành động chiến lược.

Nói một cách hình ảnh, hơn lúc nào hết, tự do và phát triển, đó là phương châm kiến tạo triết lý xây dựng quốc gia phú cường mang tầm chiến lược, viễn kiến toàn cầu nhưng để hành động toàn cục, thống nhất, cụ thể vì Việt Nam phát triển mạnh mẽ, bền vững và nhân văn, sánh cùng thời đại, từ yêu cầu của tương lai phát triển Việt Nam phú cường.

 Lịch sử phát triển từ các quốc gia dân tộc hùng mạnh đã và đang bảo chứng rằng, không có bất cứ sự phát triển xã hội nào nếu không có tự do. Nhưng, đối với Việt Nam, với địa - chính trị, địa - kinh tế và địa - văn hoá của mình, tự do không phải là tự do trừu tượng mà là tự do tư duy, tự do sáng tạo gắn với giải phóng dân tộc và con người khỏi những trói buộc cũ kỹ, phản phát triển.

Từ kinh nghiệm lịch sử 4.000 năm, trải qua 13 cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại và tái thiết đất nước, tự do là giá trị căn bản, là nhu cầu phát triển của độc lập quốc gia và năng lực tự quyết dân tộc để giành lại và bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc. Ðặc biệt, trong bối cảnh đổi mới, kể từ sau năm 1986, triết lý về tự do chuyển dịch từ giải phóng dân tộc sang giải phóng sáng tạo và tự do phát triển trong thế giới hiện đại. Nếu thập niên 1980-1990, trên nền tảng độc lập - tự do - đổi mới - và  tự do là kết quả của đổi mới: xã hội mở cửa, tư duy giải phóng, báo chí - lý luận được cổ vũ, nhưng tự do không đồng nghĩa vô chính phủ, mà trái lại, phải đặt trong trật tự chính trị - đạo đức thì những thập niên năm 2000 trở đi, với  độc lập - tự do - dân chủ - phát triển, tự do trở thành quyền sáng tạo, quyền tham gia, quyền làm chủ gắn với phát triển xã hội thịnh vượng, nhân văn, dân chủ, hạnh phúc như một phẩm chất và năng lực đồng kiến tạo xã hội, khi con người càng tự do càng phải có trách nhiệm với cộng đồng và Tổ quốc.

Tự do là thước đo của độc lập và tự nó mở ra chân trời tự do, sáng tạo phát triển và vươn tới hạnh phúc!

Trong tầm nhìn xu thế độc lập - tự do - nhân văn - phú cường, tự do trở thành cốt lõi của sự phát triển nhân văn và hiện đại hoá. Tự do không chỉ là quyền chính trị - xã hội mà còn là tự do trí tuệ, tự do tư duy, tự do sáng tạo, coi đó là động lực tự do hành động một cách tất yếu, vươn tới tương lai 2045. Ðặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hoá, tự do tất yếu bằng chủ động hội nhập nhưng vẫn giữ vững độc lập, tự quyết một cách bản sắc. Việt Nam độc lập, tức là tự do song hành và phát triển hệ giá trị và bản lĩnh dân tộc trong công cuộc kiến thiết quốc gia phú cường và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Nói cách khác, hơn bao giờ hết, tự do gắn với độc lập và chủ quyền, quyền tự quyết dân tộc, nghĩa là không bao giờ có tự do cá nhân thật sự nếu quốc gia lệ thuộc; tự do là trách nhiệm, nghĩa là tự do luôn song hành với kỷ cương, pháp luật, văn hoá; và tự do như động lực sáng tạo, nghĩa là con người thoát khỏi ràng buộc cũ kỹ, tự khai mở cho cái mới và sự phát triển tự nhiên, tất yếu vì đất nước. Với tầm nhìn 2050, trong bối cảnh toàn cầu hoá, với sức mạnh động lực của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự cạnh tranh quyền lực thế giới, lịch sử thách thức Việt Nam phú cường, bền vững và văn hiến, với ba hệ giá trị phát triển: 1- Phát triển quốc gia (kinh tế số, công nghệ, thể chế…) động lực; 2- Phát triển giá trị Việt Nam (văn hoá, bản sắc, bản lĩnh hội nhập…) làm nền tảng; và 3- Phát triển con người (giáo dục, trí tuệ, sáng tạo…) làm căn bản.

Càng đồng hành phát triển cùng dân tộc, tự do song hành và làm nên nhân văn xã hội chủ nghĩa như một chỉnh thể hoàn bị, tự do không thể tách rời mục tiêu dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc của toàn dân tộc. Tự do là phẩm giá, là nền móng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới Việt Nam phú cường, bền vững và văn hiến. Nói khái lược và dự báo, sự phát triển của tự do Việt Nam là một tiến trình trường kỳ, là một giá trị vĩnh hằng, đồng thời là nhu cầu hoàn thiện hệ giá trị phát triển Việt Nam hiện đại và phú cường trong tầm nhìn năm 2045.  

Nếu tự do để hướng tới phát triển, đến lượt nó, hiện nay, hơn bất cứ thời kỳ nào, Việt Nam phát triển không đơn thuần chỉ là tăng trưởng vật chất mà là sự phát triển toàn diện con người, xã hội, dân tộc và quốc gia một cách tự do, hạnh phúc, sánh cùng thời đại. Ðó là mục tiêu kép của tự do và phát triển.

Tự do là thước đo, là động lực của độc lập và hạnh phúc!

Có thể hình dung,  phát triển là sự kết hợp đồng thời kinh tế - chính trị - văn hoá - xã hội - môi trường một cách toàn diện và chỉnh thể; mặt khác, mọi sự phát triển xoay chung quanh con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển, chứ tuyệt đối không phải ngược lại như không ít quốc gia; phát triển bảo đảm độc lập, tự chủ, phải đặt trên nền giá trị bản lĩnh Việt Nam, tự chủ chiến lược, không lệ thuộc, đồng thời hội nhập quốc tế sâu rộng; nhất định phát triển gắn với công bằng, văn hoá, môi trường, hạnh phúc xã hội, thật sự bền vững - nhân văn.

Mỗi người càng tự do, dân tộc Việt Nam càng vươn tới tầm vóc phú cường, sánh vai cùng các cường quốc trong mối tương quan bình đẳng, độc lập, tôn trọng nhau trong trật tự thế giới dù đang biến đổi, đặc biệt là xu thế chuyển đổi số, kinh tế tri thức, và cạnh tranh địa - chính trị toàn cầu. Và, tương lai Việt Nam phú cường không chỉ ở kinh tế mà phải phát triển văn hoá, đạo đức, tinh thần nhân văn với hệ giá trị Việt Nam văn hiến - trí tuệ - bản lĩnh - nhân văn kết tinh và toả sáng từ mỗi con người.

Không có tự do thì không có sáng tạo, và đến lượt nó, không có sáng tạo thì không có phát triển. Nghĩa là tự do để sáng tạo và nhằm phát triển, và vì cho Nhân dân. Với tư tưởng độc lập - tự chủ chiến lược - tự lực, Việt Nam phú cường không chỉ ở giàu có hay tăng trưởng mà là một Việt Nam độc lập, tự quyết, chủ động chiến lược, phát triển toàn diện, bảo vệ toàn vẹn lợi ích dân tộc, định vị chiến lược khu vực và thế giới trong đại lộ phát triển thống nhất của toàn nhân loại.

Ðó là thước đo tự do và hạnh phúc của dân tộc. Ðó cũng chính là yêu cầu phát triển toàn vẹn đất nước độc lập trong tiếng gọi của lịch sử: Việt Nam phú cường.

Ðó là Quốc thể Việt Nam!

Và, cũng là liêm sỉ mỗi người!

Trước thềm Xuân Bính Ngọ 2026, trong tầm nhìn Xuân Canh Ngọ 2050, Việt Nam xây dựng và phát triển một mô hình phát triển phú cường: không đơn tuyến, không vay mượn, không chuyển dịch mà là mô hình phát triển Việt Nam vừa hiện đại, vừa bản sắc và đi con đường của chúng ta. Nó càng không phải là sản phẩm vay mượn phương Tây thuần tuý hay “nhập khẩu” từ phương Ðông mà là sự hội tụ Ðông - Tây trong phát triển chính trị, kinh tế, xã hội Việt Nam, tất cả sự phát triển quốc gia phải xoay chung quanh con người và vì hạnh phúc của Nhân dân. 

Trên đường phát triển phú cường, Việt Nam mang bản sắc trong thế giới đa dạng nhưng thống nhất: Nhân dân là trung tâm, độc lập - tự chủ là nguyên tắc, văn hoá là nền tảng, phú cường - hạnh phúc là mục tiêu cao cả - đất nước nhịp bước cùng thời đại, dưới ngọn cờ vinh quang của Ðảng.

Tất cả vì dân tộc phát triển toàn diện với tốc độ cao, bền vững và nhân văn, đất nước thật sự toàn vẹn độc lập - tự do - hạnh phúc!

TS Nhị Lê, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản