Truyền hình
Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) sáng 29/10, các đại biểu thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau đề nghị hoàn thiện các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đơn giản hoá thủ tục hành chính về đất đai, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc trong thực hiện nghĩa vụ tài chính và gia hạn thời hạn sử dụng đất.
- Hôm nay, Quốc hội thảo luận 5 dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo
- Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau tiếp tục đóng góp hoàn thiện các dự án luật
- Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau thảo luận, góp ý 3 dự án luật
Các ý kiến hướng đến mục tiêu bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.
Từ thực tiễn quản lý, sử dụng đất đai và hoạt động của doanh nghiệp, các đại biểu tập trung phân tích những vấn đề còn có cách hiểu, cách thực hiện chưa thống nhất; đề xuất quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của cơ quan nhà nước, thời hạn giải quyết thủ tục và cơ chế bảo đảm quyền lợi của người sử dụng đất.
Bồi thường thoả đáng, tái định cư phải đi trước một bước
Đại biểu Nguyễn Bình Tân, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nhấn mạnh việc bảo đảm điều kiện sống và sinh kế của người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất.
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Bình Tân cho rằng, một số quy định trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân vẫn cần được cụ thể hoá theo hướng thuận lợi, minh bạch và có tính bảo đảm cao hơn.
Đối với chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, đại biểu nhấn mạnh đây là vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân, đồng thời là một trong những nguyên nhân có thể phát sinh khiếu nại, khiếu kiện phức tạp nếu quyền lợi không được giải quyết thoả đáng.
Theo đại biểu, các quy định tại Điều 41 về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và Điều 75 về bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất cần được nghiên cứu hoàn thiện theo hướng bảo đảm sự tương xứng giữa giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi với mức bồi thường, đồng thời tính đến khả năng tạo lập chỗ ở mới và khôi phục sinh kế bền vững cho người dân.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc bồi thường bảo đảm tính tương xứng với giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi, hướng đến mức giá tiệm cận giá thị trường thực tế. Cùng với đó, cần công khai, minh bạch căn cứ xác định giá đất, dữ liệu so sánh, kết quả kiểm kê, phương án bồi thường và các khoản hỗ trợ để người dân có điều kiện tiếp cận thông tin, phản hồi, đề nghị xem xét lại khi có căn cứ cho rằng việc xác định giá chưa phù hợp.
Đáng chú ý, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định ngay trong luật mức bảo đảm tối thiểu về bồi thường, hỗ trợ và thời hạn chi trả, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết phương pháp, trình tự thực hiện. Đây là cơ sở quan trọng nhằm hạn chế sự khác biệt trong quá trình áp dụng, nâng cao tính minh bạch và củng cố sự đồng thuận của người dân khi triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội.
Liên quan đến bố trí tái định cư, đại biểu Nguyễn Bình Tân đánh giá, quy định chỉ thực hiện cưỡng chế thu hồi đất sau khi đã bố trí tái định cư hoặc tạm cư theo phương án được phê duyệt là cần thiết để bảo vệ quyền lợi người có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, dự thảo cần tính đến trường hợp tạm cư kéo dài, nhà ở tạm không bảo đảm điều kiện sinh hoạt tối thiểu hoặc khu tái định cư chậm hoàn thành.
Đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét bỏ cụm từ “hoặc bố trí tạm cư” tại khoản 4 Điều 41 để thực hiện triệt để nguyên tắc tái định cư phải đi trước một bước.
Trường hợp vẫn giữ phương án bố trí tạm cư, luật cần quy định cụ thể thời hạn tạm cư tối đa, tiêu chuẩn chỗ ở tạm, mức hỗ trợ tiền thuê nhà, thời điểm bàn giao nơi ở chính thức, nguồn kinh phí chi trả và trách nhiệm pháp lý của cơ quan có thẩm quyền khi chậm bố trí tái định cư.
Theo đại biểu, tạm cư không thể trở thành giải pháp thay thế vô thời hạn cho tái định cư. Việc người dân phải rời nơi ở cũ, thuê nhà trong thời gian dài, thay đổi môi trường học tập của con cái hoặc mất điều kiện sản xuất, kinh doanh có thể gây ra những xáo trộn lớn về đời sống, vượt ra ngoài phạm vi thiệt hại vật chất trực tiếp.
Do đó, chính sách đất đai cần bảo đảm người dân không chỉ được bồi thường về tài sản mà còn có điều kiện ổn định cuộc sống, khôi phục sinh kế sau khi bàn giao đất cho Nhà nước.
Không để người dân đi lại nhiều lần khi làm thủ tục đất đai
Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Bình Tân nhấn mạnh là việc cấp, cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giải quyết thủ tục đăng ký đất đai.
Theo đại biểu, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là cơ sở pháp lý quan trọng để người dân thực hiện các quyền chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp và những giao dịch dân sự khác. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có trường hợp hồ sơ kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm; người dân phải đi lại, bổ sung giấy tờ nhiều lần nhưng không nắm rõ hồ sơ đang vướng ở khâu nào.
Đại biểu cho rằng, nếu pháp luật đã quy định thời hạn giải quyết mà tình trạng chậm trễ vẫn xảy ra thì cần xem xét đồng thời chất lượng thiết kế thủ tục hành chính, khả năng liên thông dữ liệu, cơ chế giám sát và trách nhiệm công vụ, thay vì chỉ quy nguyên nhân cho khâu tổ chức thực hiện tại địa phương.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân nộp lại những giấy tờ, thông tin đã có trong hồ sơ lưu trữ hoặc cơ sở dữ liệu mà cơ quan có thể khai thác hợp pháp.
Đối với hồ sơ cần bổ sung hoặc bị chậm giải quyết, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản về tình trạng hồ sơ, nội dung cần bổ sung, nguyên nhân chậm trễ và trách nhiệm của người xử lý. Khi hồ sơ quá hạn, cần có cơ chế giải trình, kiểm tra và xử lý trách nhiệm rõ ràng, không để việc phối hợp giữa các cơ quan trở thành lý do kéo dài thủ tục.
Đại biểu cũng đề nghị đẩy mạnh liên thông dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan. Đối với trường hợp cấp đổi Giấy chứng nhận hoặc đăng ký biến động mà thông tin pháp lý không thay đổi, cần nghiên cứu quy trình đơn giản nhất, tránh yêu cầu xác minh lại những nội dung đã được xác lập hợp pháp.
Việc hoàn thiện các quy định này không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục cho người dân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng trách nhiệm giải trình và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai.
Hoàn thiện cơ chế tài chính đất đai, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, góp ý dự án Luật.
Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Duy Thanh tập trung góp ý 3 nhóm vấn đề liên quan đến nghĩa vụ tài chính về đất đai, điều kiện gia hạn thời hạn sử dụng đất và nhu cầu điều chỉnh vị trí đất ở trong cùng một thửa đất.
Đối với việc chuyển từ hình thức thuê đất trả tiền một lần sang trả tiền hằng năm, đại biểu tán thành quy định cho phép người sử dụng đất lựa chọn hình thức thuê phù hợp. Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo cần làm rõ cách xử lý khoản tiền thuê đất đã nộp cho thời gian thuê còn lại, bảo đảm quy định có thể thực hiện được ngay khi luật có hiệu lực.
Đại biểu phân tích, doanh nghiệp có thể đã nộp tiền thuê đất cho nhiều năm nhưng sau đó có nhu cầu chuyển sang trả tiền hằng năm để chủ động bố trí vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu chưa có cơ chế xử lý phần tiền đã nộp tương ứng với thời gian thuê còn lại, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn do nguồn vốn đã nộp vẫn nằm trong ngân sách, trong khi nghĩa vụ tiền thuê đất hằng năm tiếp tục phát sinh.
Đại biểu lưu ý, việc xử lý phải căn cứ vào phần nghĩa vụ đã thực hiện và giá trị còn lại được xác định theo quy định pháp luật, không đồng nghĩa với việc hoàn trả toàn bộ số tiền thuê đất đã nộp.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên khấu trừ phần tiền thuê đất còn lại đủ điều kiện vào tiền thuê đất phải nộp theo hình thức mới; phần dư được bù trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai khác của chính người sử dụng đất trong cùng tỉnh, thành phố. Nếu không bù trừ hết thì thực hiện hoàn trả theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.
Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ hướng dẫn cụ thể cách tính, thời điểm xác định số dư và trách nhiệm đối chiếu giữa các cơ quan; đồng thời làm rõ nguyên tắc chỉ thực hiện bù trừ trong phạm vi cùng một pháp nhân, không chuyển số dư giữa công ty mẹ và công ty con.
Theo đại biểu, quy định rõ cơ chế này sẽ góp phần bảo đảm tính minh bạch, hạn chế vướng mắc trong thực hiện nghĩa vụ tài chính và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sử dụng vốn.
Gia hạn sử dụng đất cần tiêu chí rõ ràng, hạn chế cơ chế xét duyệt tuỳ nghi
Về điều kiện, trình tự gia hạn thời hạn sử dụng đất, đại biểu Nguyễn Duy Thanh cho rằng dự thảo cần quy định rõ tiêu chí được gia hạn, căn cứ từ chối và thời hạn giải quyết hồ sơ.
Thực tế, khi thời hạn thuê đất sắp kết thúc, doanh nghiệp cần có thông tin rõ ràng về khả năng tiếp tục sử dụng đất để tính toán phương án đầu tư nhà xưởng, mua sắm thiết bị và huy động vốn dài hạn. Nếu chưa xác định được khả năng gia hạn, doanh nghiệp sẽ khó đưa ra quyết định đầu tư, nâng cấp cơ sở sản xuất.
Đại biểu nhấn mạnh, việc gia hạn không nên được hiểu là đương nhiên chỉ vì người sử dụng đất đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Việc xem xét vẫn phải gắn với mục đích sử dụng đất, quy hoạch, tình trạng chấp hành pháp luật và thời hạn hoạt động của dự án.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính dự báo và hạn chế việc áp dụng thiếu thống nhất, đại biểu đề nghị quy định cụ thể các điều kiện gia hạn, như sử dụng đất đúng mục đích, phù hợp quy hoạch, không thuộc trường hợp bị thu hồi do vi phạm và đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính.
Trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện, cần nghiên cứu cơ chế giải quyết theo thủ tục có thời hạn rõ ràng, hạn chế việc xét duyệt tuỳ nghi. Đối với hồ sơ gia hạn đã nộp đúng hạn nhưng cơ quan nhà nước chậm xử lý, cần có quy định về trách nhiệm thông báo lý do, thời hạn giải quyết và cách thực hiện quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất trong thời gian chờ.
Đại biểu đồng thời đề nghị rà soát quy định về thu hồi đất do không được gia hạn, bảo đảm việc từ chối gia hạn phải có căn cứ, được thông báo rõ ràng và bảo đảm quyền khiếu nại, khởi kiện của người sử dụng đất.
Theo đại biểu, một khuôn khổ pháp lý minh bạch, có tiêu chí và thời hạn cụ thể sẽ giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư, đồng thời bảo đảm quyền quản lý đất đai của Nhà nước.
Nghiên cứu cơ chế điều chỉnh vị trí đất ở phù hợp đặc thù ĐBSCL
Từ thực tiễn khu vực đồng bằng sông Cửu Long, đại biểu Nguyễn Duy Thanh đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép người dân điều chỉnh vị trí đất ở đã được công nhận trong cùng một thửa đất, với điều kiện không làm tăng tổng diện tích đất ở và phù hợp quy hoạch.
Đại biểu cho biết, tại nhiều địa phương trong vùng, người dân trước đây xây dựng nhà ở ven sông, kênh, rạch. Qua thời gian, tình trạng sạt lở hoặc thay đổi tuyến đường giao thông khiến một số hộ có nhu cầu di chuyển nhà đến vị trí an toàn, thuận tiện hơn trong chính thửa đất của mình.
Theo đại biểu, đây là nhu cầu thực tế gắn với việc bảo đảm an toàn và ổn định đời sống của người dân. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế điều chỉnh vị trí đất ở đã được công nhận, thay vì xử lý như trường hợp chuyển thêm đất nông nghiệp sang đất ở.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế tương tự quy định hoán đổi vị trí đất ở khi Nhà nước thu hồi đất tại khoản 9 Điều 41 của dự thảo, áp dụng phù hợp đối với trường hợp người dân chủ động di chuyển nhà ở.
Việc thực hiện cần bảo đảm phù hợp quy hoạch, an toàn, có phương án xử lý nghĩa vụ tài chính hợp lý trên cơ sở chênh lệch giá trị đất giữa hai vị trí. Đối với trường hợp đất ở cũ đã có nhà, cần có thời gian chuyển tiếp để người dân xây dựng nhà mới, di dời và chỉnh lý hồ sơ địa chính, tránh phát sinh thêm chỗ ở độc lập ngoài nhu cầu thực tế.
Kiến nghị này hướng đến việc giải quyết những vướng mắc trong đời sống dân cư tại khu vực thường xuyên chịu tác động của sạt lở, đồng thời bảo đảm sử dụng đất đúng quy hoạch và phù hợp điều kiện tự nhiên của vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Ý kiến của 2 đại biểu Nguyễn Bình Tân và Nguyễn Duy Thanh tại phiên thảo luận cho thấy việc sửa đổi Luật Đất đai cần xuất phát từ thực tiễn, với quy định rõ ràng, minh bạch và cơ chế thực hiện khả thi.
Việc tiếp thu đầy đủ các kiến nghị sẽ góp phần hoàn thiện chính sách đất đai theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo nền tảng pháp lý ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội./.
Lê Hằng
Xem thêm bình luận