Tầm quan trọng của đánh giá tác động chính sách

Ðánh giá tác động của chính sách là việc phân tích, dự báo tác động của chính sách đang được xây dựng đối với các nhóm đối tượng khác nhau nhằm lựa chọn giải pháp tối ưu thực hiện chính sách. Ðánh giá tác động chính sách trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp xác định đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của chính sách; xây dựng văn bản QPPL đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và tương thích của chính sách thông qua việc xây dựng và ban hành các văn bản QPPL.

Sự cần thiết của việc đánh giá tác động chính sách

Nghị quyết số 66-NQ/TW, ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, xác định, công tác xây dựng và thi hành pháp luật phải đổi mới căn bản, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển nhanh và bền vững.

Bảo đảm quy trình xây dựng, ban hành văn bản QPPL dân chủ, chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, khả thi, hiệu quả; phân định rõ quy trình xây dựng chính sách và quy trình soạn thảo văn bản QPPL là đòi hỏi tất yếu, trong đó có việc đánh giá tác động của chính sách nhằm xây dựng những văn bản QPPL có chất lượng, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực phát triển.

Bà Phạm Thị Ngọc, Phó Giám đốc Sở Tư pháp, tập huấn về truyền thông chính sách cho cán bộ xã, phường trên địa bàn tỉnh Cà Mau.

Một trong những hoạt động quan trọng trong quá trình xây dựng văn bản QPPL là đánh giá tác động của những chính sách được đề xuất. Hoạt động đánh giá tác động của chính sách trong văn bản QPPL càng đầy đủ, chính xác, khách quan, khoa học thì càng góp phần gia tăng chất lượng, kéo dài “tuổi thọ” của chính sách, văn bản. Tại khoản 4, Ðiều 3, Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2025 quy định: đánh giá tác động của chính sách là việc phân tích, dự báo khả năng ảnh hưởng của từng giải pháp nhằm lựa chọn phương án tối ưu, phù hợp với mục tiêu của chính sách.

Hiệu quả đánh giá tác động của chính sách

Ðể hướng dẫn việc đánh giá tác động của chính sách trong xây dựng, ban hành văn bản QPPL, ngày 12/12/2025, Bộ Tư pháp ban hành Thông tư 26/2025/TT-BTP.

Nội dung đánh giá tác động của chính sách đối với hệ thống pháp luật và các điều ước quốc tế có liên quan, phải đảm bảo tính hợp hiến để xác định sự phù hợp của chính sách với quy định của Hiến pháp; tính hợp pháp, tính thống nhất để xác định sự phù hợp hay mâu thuẫn, chồng chéo, trùng lặp với quy định hiện hành hoặc chưa có pháp luật điều chỉnh; tính tương thích trên cơ sở mức độ tương thích hoặc nguy cơ xung đột với các điều ước quốc tế đó. Qua đó, tổng hợp khái quát kết quả rà soát, đánh giá, xác định văn bản QPPL cần phải sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ để thực hiện chính sách; đánh giá tác động tích cực và tiêu cực của chính sách đối với hệ thống pháp luật, việc thực thi các điều ước quốc tế có liên quan và phương án khắc phục tác động tiêu cực của chính sách (nếu có).

Quang cảnh lớp tập huấn truyền thông chính sách cho cán bộ, công chức, viên chức cấp tỉnh.

Ðánh giá tác động của chính sách trong xây dựng văn bản QPPL dựa vào nhiều yếu tố, trong đó đánh giá tác động về kinh tế - xã hội là quan trọng nhất nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng, lợi ích, chi phí, rủi ro đối với các đối tượng dự kiến chịu sự tác động của chính sách. Cụ thể, tác động của chính sách đối với: sản xuất, kinh doanh, việc làm, dân tộc, tôn giáo, văn hoá, giáo dục, y tế, môi trường, quốc phòng - an ninh. Ngoài ra, một trong những vấn đề cần đánh giá, nghiên cứu kỹ là tác động của chính sách đối với phân cấp, phân quyền, trong đó tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao; nguy cơ chồng chéo, trùng lặp hoặc bỏ sót nhiệm vụ giữa các cơ quan, cấp chính quyền; điều kiện bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền. Ðồng thời, tác động của chính sách đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, khuyến khích đổi mới công nghệ, phát triển kinh tế số, xã hội số, chuyển đổi số.

Kim Phượng