Thay đổi một số quy định ở chốn pháp đình

Với những bước tiến mới đáng ghi nhận trong hoạt động tố tụng và cải cách tư pháp, Nhà nước ta đã mạnh dạn cởi bỏ được nhiều thứ cũ, quan tâm hơn đến tính nhân văn và quyền lợi của các bị can, bị cáo - những người chưa bị kết án. Những đổi thay ở chốn pháp đình trong năm 2018 thật sự là một trong những cải cách có ý nghĩa lớn lao. Trước đó, chiếc áo tù sọc đen trắng đã được bỏ khỏi các phiên tòa.

Hướng đến phiên tòa bình đẳng

Từ ngày 1/1/2018, Thông tư số 01 quy định về phòng xử án có hiệu lực. Thông tư này cụ thể hóa quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Theo đó, tại phiên tòa hình sự, luật sư được bố trí chỗ ngồi ngang bằng với đại diện Viện Kiểm sát. Hội đồng xét xử ngồi trên bục cao nhất, phía trên là quốc huy. Vị trí của thư ký phiên tòa được bố trí dưới một cấp quay lưng vào Hội đồng xét xử. Đại diện Viện Kiểm sát và người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại, bị can, bị cáo được bố trí đối diện, ngang bằng với nhau và ở dưới vị trí của thư ký phiên tòa. Theo đánh giá, chỗ ngồi này thể hiện sự bình đẳng giữa các bên, qua đó bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử.

Tuy chỉ mới là vị trí ngồi, chỉ ở góc độ hình thức, nhưng thông qua đó, ít nhiều đã thể hiện sự ghi nhận về vai trò của người bào chữa ở một tầm cao mới, tương xứng với trọng trách mà Nhà nước, pháp luật trao cho họ. Đó cũng hướng đến việc quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo được bảo đảm tốt hơn.

Bên cạnh đó, hình ảnh chiếc vành móng ngựa cũng đã được tháo bỏ, thay bằng bục khai báo. Các bị cáo khi ra trước tòa, không còn phải cúi gằm mặt khi bị dí phải đứng dưới vành móng ngựa. Một quy định nữa cũng nhận được sự hoan nghênh của nhiều người là bắt buộc phải ghi âm, ghi hình tại các phiên tòa hình sự, dân sự, hành chính bắt đầu có hiệu lực từ đầu năm 2018.

Cần giáo dục hướng thiện

Theo nguyên tắc suy đoán vô tội trong Bộ luật Tố tụng hình sự, người chưa bị tòa tuyên án là có tội thì chưa phải tội phạm. Những người đang trong quá trình tạm giam, là các bị can hay bị cáo, khi tòa chưa tuyên án, họ cũng chỉ bị hạn chế quyền tự do chứ chưa phải đã mất đi những quyền công dân cơ bản.

Nếu như trước đây, hình ảnh những chiếc áo tù, vành móng ngựa vừa mang tính giáo dục vừa mang tính răn đe phòng ngừa, thì nay, với sự thay đổi và cải cách tư pháp, Nhà nước ta hướng đến việc giáo dục pháp luật nhưng phải tôn trọng quyền con người, tính nhân văn và các giá trị truyền thống. Giáo dục con người sống và làm việc theo pháp luật phải từ những bài học vỡ lòng đầu đời, những bài học đạo đức từ tấm bé. Trong môi trường học đường, việc giáo dục này càng phải được chú trọng để con người sống hướng thiện hơn.

Khi Nhà nước ngày càng cải cách tư pháp theo hướng nhân văn, nhân đạo, đặt quyền con người vào trung tâm sự cải cách, ngay cả các bị can, bị cáo cũng được trao các quyền tranh tụng, đối chất tại tòa... thì mỗi chúng ta, với vị trí công dân của mình, phải biết rèn luyện, không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn phải biết sống đẹp, sống vì cộng đồng.

Kim KIM