“Hoa lửa” trên đường 1C huyền thoại

Ra đời trong phong trào "5 xung phong" chống Mỹ cứu nước, ngày 13/5/1966, Ðại đội Nguyễn Việt Khái 1 hành quân về R. Các đại đội Nguyễn Việt Khái 2 và 3 cũng lên đường nhận nhiệm vụ ở tuyến vận tải 1C trong đội hình Liên đội 1 Thanh niên xung phong (TNXP) Tây Nam Bộ vào giữa năm 1967. Sau đó, các đại đội Quyết thắng 1, 2 và 3 hoạt động theo phương thức hợp - tan ở địa bàn Cái Lớn - Ba Ðình nối tuyến 1C về Cà Mau.

Quyết tử cho tổ Quốc quyết sinh

Tổng cộng 749 TNXP Cà Mau với hơn phân nửa là nữ, tuổi từ 16-18, cá biệt có người chỉ mới 14-15 tuổi, bước vào chiến trường, đối mặt đạn bom khốc liệt. Hoạt động của lực lượng trên tuyến đường 1C đánh dấu bước ngoặt lớn trong phong trào thanh niên nói chung và TNXP Cà Mau nói riêng.

Trên tuyến đường huyền thoại này, trải qua hơn 3 ngàn ngày, những chiến sĩ TNXP Cà Mau đã cùng đồng đội vận chuyển hơn 20 ngàn tấn hàng quốc phòng, lương thực và tài sản quý; đưa rước hơn 30 ngàn lượt cán bộ, bộ đội; độc lập và phối hợp pháo kích, chống càn, phá vây hơn 200 trận, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 2 ngàn tên giặc, bắt sống 1 tên giặc lái Mỹ; bắn rơi 5 máy bay, bắn cháy 22 xe bọc thép và 12 tàu chiến; bảo vệ an toàn kho hàng và nhiều cán bộ cao cấp.

269 chiến sĩ Ðại đội Nguyễn Việt Khái 2 và 3, trong đó có 186 nữ, dừng chân trên địa bàn rừng thưa, đồng trũng nơi biên giới Hà Tiên, Bảy Núi, Ba Hòn nối qua Campuchia - tuyến vận tải cuối của đường Hồ Chí Minh từ Tây Ninh về Tây Nam Bộ.

TNXP tuyến đường 1C chờ nhận hàng chuyển về miền Tây.  Ảnh tư liệu

Biết rõ sự tồn tại của tuyến đường, bọn địch ra sức đánh phá hòng cắt đứt đường. Suốt hơn 3 ngàn ngày đọ sức, thi gan với hàng ngàn quân của các Sư đoàn 7, 9 và 21 nguỵ, có cả lực lượng tổng trù bị của địch, cùng các loại máy bay, B52, hàng trăm xe bọc thép, tàu chiến, vũ khí tối tân có sức huỷ diệt lớn; lực lượng chiến sĩ ta vẫn kiên cường bám trụ, giữ mạch máu vận tải quân sự chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ.

Những nữ TNXP Cà Mau đã chiến đấu dũng cảm, sáng tạo, "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh". Ðịch bao vây, họ phá vây để thông đường; địch chặn đường này, họ tìm lối khác. Tận dụng mọi phương tiện vận chuyển thích hợp địa hình từng vùng, từng thời điểm: có lúc dùng trâu, bò làm sức kéo; lúc dùng xuồng ba lá, xuồng mỏ; lúc chia nhau gùi vác trên lưng; lúc mạo hiểm chuyển hàng bằng tàu cập ven biển...

Các địa danh: Tám Ngàn, Cái Sắn, Bảy Núi, Ba Hòn, Mo So, Vĩnh Ðiều, Tràm Dưỡng, Ðồng Cừ, Gộc Xây (Kiên Giang); Sóc Mẹt, Túc Mía (nước bạn Campuchia), từ đồng bằng đến vách núi, hang sâu in dấu chân những người con gái Cà Mau kiên cường.

Bất tử tuổi đôi mươi

Trong số 186 nữ TNXP ở 2 đại đội Nguyễn Việt Khái 2 và 3, 16 chị đã anh dũng hy sinh: Nguyễn Ngọc Ðẹp, Nguyễn Thị Ánh, Lâm Việt Phương, Võ Thị Nguyệt, Ðặng Thị Phương, Lê Hồng Ðiệp, Ðào Kim Ðính, Ngô Thanh Nguyên, Võ Thị Hồng (Hồng Láng), Nguyễn Thị Phiên, Hoàng Thị Láng, Phạm Xuân Ðào, Nguyễn Thị Phú, Nguyễn Thị Hoa, Bảy Dũng, Ánh Quyên.

Tiểu đội trưởng Nguyễn Ngọc Ðẹp quê ở Trần Hợi. Ngày 12/6/1969, sau chuyến vận chuyển, chị đang trên đường về cứ thì gặp máy bay L19 phát hiện, bắn một quả pháo màu ngay vị trí nhà kho. Với lòng dũng cảm, chị đã nhanh chóng cởi áo phủ lên trái khói màu, kế đó Thu Nguyệt lao tới, nhấn chìm trái pháo màu xuống sình, kịp thời xoá dấu hiệu chỉ điểm; tốp phản lực lảng đi nơi khác. Hành động dũng cảm ấy đã bảo vệ được đồng đội, kho hàng, sau đó chị phải vào quân y 3 tháng để điều trị đôi mắt bị mờ và lồng ngực nám rát.

Ngày cuối cùng của tháng 2/1972, chị Nguyễn Ngọc Ðẹp cùng đoàn vận chuyển về đến kênh Tà Êm - Vĩnh Tế thì lọt vào ổ phục kích của địch. Ðạn từ mặt đất, từ 2 chiếc trực thăng đến chi viện bắn xối xả vào đội hình. Chị đã bình tĩnh, quyết đoán giao xuồng chở đầy vũ khí cho đồng đội, rồi một mình với khẩu AK băng đồng nổ súng thu hút sự chú ý của hoả lực địch về mình, bảo toàn đồng đội và vũ khí. Chị đã anh dũng hy sinh khi vừa bước qua tuổi 20.

Bến giao nhận “hàng” của TNXP tuyến đường huyền thoại 1C về miền Tây Nam Bộ.  Ảnh tư liệu

Một câu chuyện cảm động khác - chuyện về Võ Thị Hồng (Hồng Láng), quê Kinh Ba - Ðất Cháy. Sau 30 đêm dòng kênh Vĩnh Tế bị tàu sắt địch bịt kín, trận mở đường cuối tháng thành công, nhưng Võ Thị Hồng và Tám Hoa bị thương sau khi chiến đấu với quân giặc tới viên đạn cuối cùng. Tám Hoa bị thương nhẹ hơn, khôn khéo nép vào đám tràm bị bom Napal đốt cháy xơ xác, lấy tro than chà lên cổ, lên mặt nên giặc chiếu đèn không phát hiện được. Võ Thị Hồng bị gãy tay phải và gãy lìa chân trái, chị bị giặc bắt, chúng dùng xe bò của dân đưa về đồn Vĩnh Ðiều. Tên trung tá nguỵ bảo y tá chích thuốc phục hồi cho chị để ép khai, nhưng khi tên y tá chưa kịp rút ống thuốc thì bị chị dùng chân còn lại đạp vào "hạ bộ", hắn ôm bụng kêu trời. Võ Thị Hồng chờ chúng bu lại thật đông, dõng dạc cho biết chị là giải phóng quân, kêu gọi binh sĩ quay về với cách mạng, rồi chị đập đầu vào vách xe bọc thép tự sát, máu trào ra từ miệng, lỗ tai. Gương mặt người con gái Ðất Cháy - Kinh Ba hồng tươi, kiêu hãnh lạ lùng. Khâm phục và kính trọng nữ chiến sĩ anh hùng, người dân Tà Êm - Vĩnh Ðiều tôn thờ chị là "nữ thần", thường đốt nhang đèn, dâng cúng lễ vật van vái, cầu nguyện chị phù hộ.

Hai nữ liệt sĩ Nguyễn Ngọc Ðẹp, Võ Thị Hồng vinh dự được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hoạt động của các nữ chiến sĩ TNXP Cà Mau trải dài từ chiến trường miền Ðông cho đến Tây Nam Bộ, mà điểm nhấn là tuyến vận tải 1C. Ngót hơn 3 ngàn ngày ở con đường huyền thoại đó, phẩm chất anh hùng không chỉ ở việc đối mặt cái chết trước bom đạn kẻ thù, mà gian khổ, thiếu đói cũng là thử thách khắc nghiệt. Mùa mưa quần áo không đủ mặc, nhiều lúc phải ngâm mình dưới bùn nước, ghẻ lác đầy người; có lúc thiếu gạo ăn, phải lấy tàu bay, kèo nèo và cây cỏ ăn lót dạ, phải dùng tro thay muối; bệnh sốt rét ác tính hoành hành..., nhiều khi đòi hỏi sức chịu đựng, hy sinh hơn cả cái chết.

Hơn 50 năm kết thúc chiến tranh, những nữ TNXP Cà Mau còn sống trở về với đời thường, có biết bao trăn trở. Chị Hồ Thanh Hồng (người được bộ đội Ðoàn 195 trìu mến gọi bằng cái tên “Hồng Cối”, bởi chị đã “vuốt” hàng trăm trái cối 6, cối 8 cho đồng đội nện xuống đầu kẻ thù) bán đôi bông tai lấy tiền góp kinh phí đi tìm hài cốt đồng đội; chị Ðoàn Ngọc Ánh, Chính trị phó Ðại đội Nguyễn Việt Khái 3, luôn đau đáu nỗi niềm nhiều đồng đội nằm lại trên tuyến biên giới xa xôi...

Nhắc về nữ TNXP Cà Mau một thời đánh Mỹ cứu nước, để tri ân những người con gái hiến dâng tuổi thanh xuân, góp máu xương dệt nên dấu son chủ nghĩa anh hùng cách mạng trên con đường 1C huyền thoại, cũng để thế hệ trẻ hôm nay soi chiếu trách nhiệm tiếp nối giữ gìn hoà bình, bảo vệ và dựng xây Tổ quốc.

Nguyễn Thái Thuận