Yêu cầu mới trong hướng nghiệp ở trường phổ thông

Xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa về lao động tạo ra sự đa dạng trong lựa chọn nghề nghiệp, cũng như mở thêm nhiều cơ hội mới để học sinh (HS) cân nhắc cho con đường tương lai. Kéo theo đó là nhu cầu học tập, làm việc ở nước ngoài của các em cũng ngày càng lớn. Điều này đặt ra những vấn đề mới đối với công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông trong giai đoạn hiện nay.

Du học sinh Bạc Liêu học tập tại Nhật Bản. Ảnh: NVCC

Phát sinh từ thực tế

Dù chưa có con số thống kê cụ thể nhưng vài năm trở lại đây nhu cầu HS du học của cả nước nói chung, Bạc Liêu nói riêng có xu hướng gia tăng. Rất nhiều gia đình đã tạo nền tảng tốt cho con em không chỉ về kiến thức, mà còn chuẩn hóa về ngoại ngữ từ bậc tiểu học để chuẩn bị cho hành trình du học sau này. Ngoài các gia đình có thân nhân ở nước ngoài cho con du học theo diện bảo lãnh, hay HS tự săn các chương trình học bổng thì ngày nay rất nhiều gia đình lựa chọn các công ty, doanh nghiệp uy tín để gửi gắm niềm tin, lựa chọn quốc gia tốt nhất để con em có thể vừa học vừa làm.

Chị N.T.H (ấp 2, thị trấn Gành Hào, huyện Đông Hải) chia sẻ: “Con gái tôi du học ở Nhật đã 3 năm. Cháu được tạo điều kiện tốt để vừa học vừa làm nâng cao trình độ tiếng Nhật và kỹ năng với thu nhập khoảng 22 - 30 triệu đồng/tháng. Chỉ còn hơn 1 năm nữa là cháu ra trường, nếu tìm được công việc phù hợp bên đó thì thu nhập có thể dao động từ 40 - 80 triệu đồng/tháng. Không riêng gì con tôi, mà nhiều HS THPT khác trên địa bàn cũng được Công ty Cổ phần Hợp tác và phát triển nguồn nhân lực Việt Nam (Tập đoàn Việt Trí) tư vấn cặn kẽ khi có ý định du học sang các quốc gia như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, các nước châu Âu…”.

Trước nhu cầu HS du học ngày càng tăng, các chuyên gia giáo dục cho rằng đã đến lúc nhà trường và gia đình cần quan tâm đến xu thế phát triển của các ngành học ở nước ngoài, uy tín của các cơ sở đào tạo, năng lực, sở trường của HS, cũng như nhu cầu của thị trường lao động… Tuy nhiên, hiện nay các trường THPT chưa thực hiện đầy đủ, kịp thời cả 3 khía cạnh là giáo dục hướng nghiệp, trải nghiệm nghề nghiệp và tư vấn hướng nghiệp. Theo đó, công tác tư vấn hướng nghiệp còn xa rời thực tiễn, chưa dự báo được xu hướng nghề nghiệp tương lai, định lượng khung năng lực cần thiết để thành công ở các vị trí công việc… giúp HS định vị bản thân.

Không chỉ vậy, các cơ sở giáo dục lại thiếu thông tin, tài nguyên về xu hướng thị trường lao động, cơ hội học tập, bản chất chương trình đào tạo, uy tín các cơ sở đào tạo nước ngoài, thiếu am tường về ngôn ngữ, văn hóa, lối sống… Vì vậy, về cơ bản các trường chỉ chuẩn bị cho người học những thứ mang tính thủ tục để có thể tìm học bổng du học. Với các trung tâm kết nối tư vấn du học thì chỉ dừng lại ở việc chuẩn bị cho người học đáp ứng các tiêu chí để sang học, chưa làm được việc định hướng nghề nghiệp sớm cho HS.

Phải thay đổi để bắt nhịp

Trước nhu cầu du học của HS ngày càng tăng đang đặt ra thách thức không nhỏ cho công tác tư vấn hướng nghiệp trong các nhà trường. Theo đó, công tác này cần được thực hiện sớm và mở rộng phạm vi tìm hiểu ngành nghề không chỉ trong nước, mà cả nước ngoài. Bởi hiện nay ở nhiều quốc gia, HS các trường được hướng nghiệp từ sớm, nộp hồ sơ xét tuyển đại học từ 6 - 12 tháng trước khi kết thúc lớp 12.

Song song đó, hoạt động tư vấn mùa thi ở trường THPT cũng nên triển khai sớm và chia đợt theo mức độ từ tổng quát đến chuyên sâu. Chẳng hạn khi HS kết thúc lớp 10, các trường có thể định hướng đại học để HS nào có nguyện vọng du học nước ngoài dành thời gian để học tiếng bản xứ, chuẩn bị hồ sơ, hoặc nỗ lực phấn đấu để đạt được mục tiêu nghề nghiệp lựa chọn.

Không chỉ vậy, để bắt nhịp nhanh với yêu cầu mới trong hướng nghiệp thì lãnh đạo các trường cũng phải có cái nhìn toàn diện, thông suốt, xem đây là hoạt động quan trọng, là kết quả đầu ra của đơn vị mình, từ đó có sự lãnh đạo, chỉ đạo phù hợp với tình hình thực tế. Riêng giáo viên phụ trách/chuyên trách công tác hướng nghiệp cần trang bị tốt chuyên môn, có biện pháp giúp HS hiểu bản thân, công việc tương lai. Và quan trọng nhất vẫn là am hiểu HS, giúp HS tự hiểu, tự tạo năng lượng hướng nghiệp để thiết lập lộ trình học tập phù hợp và những trải nghiệm đa dạng về nghề nghiệp cho bản thân.

Nếu gặp khó về kinh phí, đội ngũ giáo viên tư vấn, thì các trường có thể thiết lập mạng lưới cựu HS để tạo nguồn cán bộ hướng nghiệp hiệu quả, gần gũi mang tính người thật việc thật. Các trường cũng có thể cân nhắc việc phối hợp với các tư vấn viên của doanh nghiệp, trung tâm tư vấn du học có uy tín tổ chức hội thảo, ngoại khóa để cập nhật liên tục thông tin mới về hướng nghiệp đến HS.

Kim Trúc