“Nóng bỏng” chuyện lấn chiếm đê biển

Tình trạng lấn chiếm hành lang đê biển Đông, vi phạm Luật Đê điều ở các địa phương ven biển của tỉnh đang diễn ra ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, do không bị xử lý nghiêm nên số vụ vi phạm ngày càng tăng, đe dọa sự an toàn của đê biển.

Vai trò đặc biệt của đê biển

Bạc Liêu là tỉnh duy nhất ở khu vực ĐBSCL xây dựng được hệ thống đê biển kiên cố và hoàn chỉnh với tổng chiều dài 52,4km. Để có được tuyến đê này, Bạc Liêu đã tốn hàng trăm tỷ đồng. Đê biển Đông của tỉnh đóng vai trò đặc biệt quan trọng về phòng chống thiên tai, bảo vệ sản xuất, an ninh - quốc phòng, giao thông, du lịch sinh thái… Đê biển đã và đang góp phần ổn định sản xuất nông - lâm - ngư và diêm nghiệp cho 52.000ha ở vùng Nam Quốc lộ 1A của tỉnh. Nhờ vậy mà người dân ở khu vực này đã yên tâm đầu tư, đẩy mạnh phát triển nuôi tôm công nghiệp và bán công nghiệp trên 10.000ha.

Đê biển đã góp phần ngăn chặn phù sa xâm nhập vào nội địa, tạo điều kiện lập địa lấn biển, đẩy nhanh phát triển rừng phòng hộ và phát triển diện tích bãi bồi ven biển. Nó có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc ngăn lũ. Thực tế, nếu có xảy ra sóng thần hoặc sóng lớn do bão thì tuyến đê biển và thảm rừng phòng hộ sẽ là lá chắn hữu hiệu giảm được lượng sóng, hạn chế thiệt hại cho khu vực ven biển.

Có tuyến đê biển thì công tác kiểm soát, tuần tra vùng ven biển của Bộ đội Biên phòng tỉnh thuận lợi hơn. Công tác trồng rừng, kiểm tra bảo vệ rừng phòng hộ của lực lượng Kiểm lâm cũng dễ dàng hơn nhiều so với lúc chưa có đê kiên cố. Hay nói khác hơn, nếu không có đê biển Đông thì vùng ven biển và kinh tế biển Bạc Liêu sẽ không có điều kiện để phát triển như hiện nay.

Người dân đào ao nuôi tôm trong hành lang bảo vệ đê điều (trên địa bàn xã Vĩnh Thịnh, huyện Hòa Bình). Ảnh: T.Đ

Mặc cho tầm quan trọng của đê biển, người ta vẫn cứ đua nhau xâm phạm đê để thỏa mãn nhu cầu cá nhân, lợi ích trước mắt mà quên đi lợi ích lớn hơn và lâu dài của cả cộng đồng. Theo thống kê của Chi cục Thủy lợi tỉnh, hiện tại, trên toàn tuyến đê biển có hơn 600 căn nhà và 117 giếng khoan nằm trong hành lang bảo vệ đê. Trong đó, 265 căn nhà vi phạm về phía đồng, hơn 330 căn vi phạm về phía biển. Đó là chưa tính tới hàng trăm căn nhà nằm trong khu du lịch, khu dân cư nằm cặp các cửa kênh thông ra biển. Các hình thức vi phạm phổ biến là sử dụng xe cơ giới đi trên đê vượt tải trọng cho phép, xây dựng nhà ở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, cất chòi canh giữ tôm, đào ao nuôi tôm hoặc đặt ống nước xuyên qua đê… Đặc biệt là có nhiều người đào ao nuôi tôm công nghiệp sát đê biển.

Việc xây dựng nhà trong hành lang đê được chia thành 2 dạng: dạng thứ nhất là người dân có lỗi do quy định pháp luật thay đổi liên tục, và dạng thứ hai là lỗi cố ý của cá nhân, tổ chức và hộ gia đình. Ở dạng thứ nhất, người dân bỗng dưng phạm luật bởi họ cất nhà từ hành lang bảo vệ đê chưa được mở rộng. Nhưng đến khi Luật Đê điều ra đời thì lại quy định khác, và do chưa có chủ trương của tỉnh hướng dẫn giải quyết nên người dân cứ ở. Trường hợp khác là nhà ở xây cất sau khi Luật Đê điều ra đời và họ cố ý vi phạm, còn chính quyền thì chưa mạnh dạn xử lý triệt để. Ngoài ra, trước khi thi công công trình đê, chính quyền cũng không có chủ trương đền bù, giải tỏa hợp lý nên nhiều hộ dân vẫn ở trên đất của họ cho đến bây giờ.

Đáng nói hơn là vi phạm phát sinh mới rất nhiều và liên tục, nhưng hầu như ít ai bị xử lý mà chỉ bị lập biên bản là xong.

Không lẽ “bó tay”?

Hạt Quản lý đê điều cho rằng, khó khăn lớn nhất là vi phạm từ chân đê về phía biển. Cơ quan Kiểm lâm tỉnh giao khoán đất rừng cho dân từ khi chưa có đê mới bằng trải nhựa (giao đất đến sát chân đê cũ) và chưa có Luật Đê điều (năm 2007). Khi Luật Đê điều ra đời quy định mở rộng hành lang đê ra 200m, đồng thời nghiêm cấm người dân xâm phạm khu vực đất này là điều không thể. Vậy là Hạt quản lý đê điều “bó tay”?! Và người dân vẫn cứ vô tư đào xới, xây cất nhà cửa… ở khu vực này trên suốt chiều dài đê biển, thậm chí đào ao nuôi tôm công nghiệp gần sát chân đê.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Phúc, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, khẳng định: “Việc giao khoán đất rừng kết hợp sản xuất không liên quan gì đến hành vi xâm phạm hành lang đê biển. Cơ quan Kiểm lâm quy định, người dân được phép trồng rau màu, trồng cây lâu năm, chăn nuôi, sên vét ao tôm… trên phần đất đó, nhưng không được phép đào mới từ khi có Luật Đê điều ra đời. Khi đã có luật thì mọi người đều phải tuân thủ pháp luật. Và mọi hành vi đào xới, xây cất nhà cửa… xảy ra trong hành lang đê khi đã có luật là đều vi phạm pháp luật. Như vậy, cơ quan quản lý đê điều, chính quyền các cấp có quyền xử phạt, có quyền nghiêm cấm những vi phạm phát sinh mới. Cơ quan Kiểm lâm không có thẩm quyền tham gia chuyện này”.

Điều này cho thấy, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc quản lý đê điều trong thời gian qua chưa chặt chẽ. Và trên thực tế không phải không có chế tài, không có pháp luật điều chỉnh mà do chưa có sự mạnh dạn và chưa vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý đê biển.

Còn từ chân đê về phía đồng, cơ quan quản lý đê điều cho rằng, xử lý vi phạm đang gặp không ít rối rắm.

Để tình trạng vi phạm trở nên phức tạp, khó giải quyết như hiện nay là do chính quyền địa phương không xử lý triệt để hoặc buông lỏng ngay từ khi mới phát hiện vi phạm. Nếu kiên quyết xử lý ngay từ đầu thì không người dân nào dám xây dựng. Còn bây giờ, rất nhiều nhà kiên cố đã xây dựng thì việc xử lý là vô cùng khó khăn, thậm chí hầu hết là những vi phạm không xử lý được.

Vì vậy, tình trạng vi phạm Luật Đê điều chẳng những không giảm mà còn diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Tuy nhiên, cũng có người cho rằng, để xảy ra tình trạng vi phạm tràn lan, phức tạp như hiện nay, một phần do trách nhiệm của Hạt Quản lý đê điều. Bởi, khi phát hiện vi phạm, Hạt chỉ lập biên bản mà ít khi đôn đốc địa phương xử lý. Trách nhiệm của Hạt là phải đôn đốc địa phương, giám sát việc xử lý vi phạm để nhắc nhở. Nhưng, cơ quan này chỉ lập biên bản rồi báo cáo, như vậy là chưa làm hết trách nhiệm.

Do không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, nên Hạt Quản lý đê điều kiến nghị tỉnh nên thành lập Ban chỉ đạo xử lý vi phạm đê điều từ tỉnh đến cơ sở. UBND tỉnh cần có chủ trương và bố trí kinh phí giải tỏa trắng hành lang đê biển. Thành lập tổ xây dựng phương án giải tỏa trắng hành lang đê biển có sự tham gia của Chi cục Thủy lợi, Chi cục Kiểm lâm, Chi cục Phát triển Nông thôn, Phòng Kế hoạch và Ban quản lý dự án thuộc Sở NN&PTNT. Để làm được việc này, tổng kinh phí dự kiến lên đến vài chục tỷ đồng.

Tấn Đạt