Cháo ong vò vẽ - Hương vị độc bản

Có những món ăn chỉ nhắc tên đã đủ khơi gợi nét đặc trưng của một vùng đất, một thời tuổi thơ và cả tính cách gan góc của con người nơi ấy - cháo ong vò vẽ là một trong những món như thế.

• Hương vị Cà Mau trong những món ngon từ cua
• Hội thi "Món ngon từ gạo" 2026
• Món ngon từ gạo quê hương

Ở vùng quê Cà Mau, nhất là những xóm ven rừng, ven sông, cứ đến khoảng tháng Năm, tháng Sáu âm lịch, khi những cơn mưa đầu mùa vừa tưới mát cánh đồng, ong vò vẽ cũng bắt đầu làm tổ. Những chiếc tổ tròn lơ lửng trên nhánh tràm, cành mắm hay những bụi cây ven bờ vuông tôm. Nhìn vẻ ngoài bắt mắt nhưng ai cũng biết chiếc tổ ấy không thể chọc vào, chỉ cần bất cẩn là phải trả giá bằng những vết chích đau buốt.

Người thợ săn ong với đồ bảo hộ kín mít, tiếp cận tổ ong vò vẽ giữa bụi rậm, công việc đòi hỏi lòng gan dạ, kinh nghiệm và sự khéo léo.

Bởi vậy, để có được nồi cháo ong vò vẽ, người đi lấy tổ ong vừa dũng cảm, vừa có kinh nghiệm nhiều năm. Họ thường đợi trời nhá nhem tối, khi ong đã về tổ và bớt hung dữ. Chiếc đèn pin, cây sào dài, đồ bảo hộ, có khi là tấm lưới hoặc chiếc bao tải cũ là những "bạn đồng hành" trong mỗi chuyến săn tổ ong.

Ai cũng biết cái giá phải trả đắt như thế nào nếu động tác vụng về, nhưng đổi lại thành quả là những tầng tổ được mở ra, để lộ những con ong non trắng ngần, béo múp nằm chen chúc trong từng ô sáp vàng óng. Ðó chính là phần quý giá nhất, cũng là nguyên liệu làm nên món cháo đặc sản mà không phải nơi nào cũng có.

Sau khi hạ tổ, những tầng sáp lộ ra với ong non trắng ngần, mềm béo, nguyên liệu quý làm nên món cháo ong vò vẽ nổi tiếng của vùng quê Cà Mau.

Cháo ong vò vẽ không cầu kỳ. Gạo được vo sạch, nấu chậm trên lửa nhỏ cho đến khi hạt gạo nở bung đều, sánh mịn. Ong non chỉ cần rửa nhẹ, để ráo, chiên sơ rồi cho vào nồi cháo lúc gần chín. Thêm ít hành lá, tiêu xay, vài lát gừng và chút nước mắm ngon là hoàn thành. Người sành ăn còn bỏ thêm ít lá tía tô hoặc rau răm, rau má để dậy mùi, giúp cân bằng vị béo.

Khi bưng tô cháo còn nghi ngút khói, điều gây ấn tượng đầu tiên là hương thơm rất lạ chẳng giống bất cứ hương vị thịt cá nào. Ong non mang vị bùi béo rất riêng. Cắn nhẹ, lớp vỏ mỏng tan ngay nơi đầu lưỡi, phần bên trong mềm, ngậy mà không ngán. Vị ngọt thanh hoà quyện cùng cháo nóng khiến người ăn cứ xuýt xoa rồi lại muốn ăn thêm.

Những con ong vò vẽ non được tách khỏi tổ, làm sạch cẩn thận trước khi chế biến. Vị béo bùi đặc trưng của ong non tạo nên nét hấp dẫn riêng của món ăn không phải nơi nào cũng có.

Ở quê, cháo ong vò vẽ không phải món ăn hằng ngày. Nó chỉ xuất hiện vào mùa ong làm tổ, mỗi năm một lần nên càng trở nên đáng nhớ. Có khi cả xóm cùng góp sức đi lấy tổ ong, rồi quây quần bên nồi cháo đang sôi lục bục trên bếp củi. Người lớn kể chuyện đi rừng, trẻ con háo hức chờ được nếm những con ong non đầu tiên. Tiếng cười, mùi khói bếp và hương cháo quyện vào nhau làm nên ký ức khó phai trong tâm tưởng nhiều người.

Tô cháo ong vò vẽ nóng hổi, thơm lừng với gạo nở bung, ong non, hành lá, tiêu và hành phi. Món ăn mang hương vị độc đáo của thiên nhiên, gắn với ký ức và đời sống của người dân vùng rừng U Minh.

Ngày nay, giữa vô vàn món ngon, cháo ong vò vẽ mang màu sắc độc đáo riêng biệt. Không chỉ bởi cách khai thác nguyên liệu đầy thử thách, nguy hiểm mà còn là câu chuyện gắn bó với rừng, với đồng đất phương Nam. Có lẽ vì thế, ai từng một lần thưởng thức cháo ong vò vẽ sẽ không chỉ nhớ hương vị đặc trưng, béo bùi của ong non, mà còn nhớ cảm giác ấm áp của bếp lửa quê nhà, của vùng đất nghĩa tình nồng thắm./.

Vũ Linh