Để “tam nông” bứt phá: Bài 1: Con người nông thôn mới

Phát triển "tam nông", xây dựng nông thôn mới (NTM)đã và đang diễn ra mạnh mẽ ở Cà Mau trong bối cảnh nhiều thách thức và cơ hội. Thách thức bởi những năm qua tình hình biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng rõ rệt, ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất.

Ngoài ra, chương trình cũng ra đời trong điều kiện khó khăn về vốn, đặc biệt trong điều kiện Cà Mau là vùng trũng về phát triển hạ tầng nông thôn. Ðể tam nông bứt phá, Cà Mau cần một thế và lực mới, trong đó yếu tố con người được xem là khâu quan trọng nhất.

“Quan tâm đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự phát triển bền vững nông nghiệp - nông thôn - nông dân là yêu cầu cấp bách, có tầm chiến lược lâu dài. Thúc đẩy tam nông ở Cà Mau không có con đường nào khác là tập trung nâng cao trình độ, năng lực của chủ thể nông thôn - nông dân. Bởi nông dân mới chính là người trực tiếp xây dựng NTM và hưởng thụ từ chương trình NTM”, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Cà Mau Ngô Minh Chiến nhận định. 

Thế hệ nông dân tiên tiến

Ông Trần Quang Hiên, Ấp 5, xã Tân Thành, TP Cà Mau, là 1 trong 4 nông dân được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn danh hiệu “Nông dân xuất sắc năm 2016”.

Cũng là nuôi tôm công nghiệp, nuôi cá chình, cá bống tượng trên đồng đất Tân Thành, nhưng gia đình ông hơn nhiều gia đình khác ở chỗ biết tổ chức tốt sản xuất. Ðến với mô hình nuôi tôm công nghiệp, gia đình ông Hiên thắng nhiều hơn bại (tổng thu nhập 0,6 ha/2 vụ nuôi năm 2015 ông thu được 1,8 tỷ đồng, sau khi trừ chi phí còn lãi trên 1,3 tỷ đồng).

Ðường liên ấp ở xã Nguyễn Phích được đầu tư đồng bộ, tạo nên sức bật mới cho diện mạo nông thôn.

Nhận thấy nuôi tôm công nghiệp nhiều rủi ro, ông đã xen canh cắt vụ bằng những mô hình nhỏ như: nuôi cá chình, cá bống tượng, cua và cả cá kèo công nghiệp. Thu nhập từ những mô hình tưởng chừng như phụ này cũng từ 400-500 triệu đồng/năm.

Ông Hiên cho biết: “Trong nuôi tôm công nghiệp, quan trọng nhất vẫn là môi trường nước. Tôi rất ít khi sử dụng kháng sinh, chủ yếu là dùng vi sinh để ngừa bệnh, đồng thời thả cá rô phi vào ao nuôi để làm sạch nước... Tôm khi xuất bán sẽ chất lượng hơn, mẫu mã đẹp và giá cao hơn”.

Ðiểm khác biệt tạo nên thành công của nông dân Nguyễn Quang Hiên là không thả dày, không thả liên tục mà ông luôn chủ động chiết tôm ra từng ao khác nhau khi tôm ở những độ tuổi khác nhau, khiến tôm vừa mau lớn lại ít bị nhiễm bệnh.

Ông Hiên thổ lộ: “Ðối với tôm, tôi không bao giờ thả cùng lúc 4 ao mà chỉ thả tôm giống 1 ao với mật độ khá dày. Sau đó, khi tôm được 30-40 ngày tuổi thì bắt đầu chuyển 1 phần tôm sang ao thứ 2, sau đó tiếp tục chuyển thêm 2 lần nữa. Từ ao thứ 2, 3, 4 thì mỗi ao đảm bảo mật độ 15-20 con/m2, như vậy tôm rất mau lớn, rất ít bệnh”.

Dù ông Tô Minh Tùa ở miệt U Minh Hạ không thuộc diện điển hình cấp tỉnh, cấp Trung ương nhưng mô hình nuôi bò của gia đình ông (Ấp 17, xã Nguyễn Phích, huyện U Minh) cũng đã là một điển hình sản xuất, chăn nuôi hiệu quả của nông dân tiên tiến.

Rời quê hương Ðầm Dơi, ông đặt chân đến vùng đất rừng U Minh với số vốn ít ỏi từ việc làm thuê. Khởi nghiệp bằng 5 ha đất rừng - ruộng, gia đình ông siêng năng, vất vả cải tạo đất, vừa trồng lúa, vừa trồng rừng.

Sau 10 năm cả gia đình dốc sức cho miếng rừng, thửa ruộng, nhưng kinh tế cũng chẳng khá giả gì. Có dịp đi các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, ông học hỏi và tìm hiểu mô hình nuôi bò thịt. Từ kinh nghiệm học tập được, cộng với tinh thần cần cù chịu khó, ông áp dụng và đã khá lên từ mô hình này. Hiện tại, đất sản xuất của gia đình ông đã được chuyển dịch sang nuôi tôm và trồng cỏ nuôi bò.

Ông Sáu Tùa chia sẻ: “Cỏ ở U Minh thì bạt ngàn nên rất thuận tiện để chăn nuôi bò. Trong khi đó, bò lại ít bệnh, bán được giá cao nên gia đình tôi chọn làm con chủ lực để phát triển kinh tế gia đình. Phân bò dùng làm thức ăn cho tôm, cải tạo nước rất tốt. Thu nhập mỗi năm từ các nguồn cũng vài trăm triệu đồng”.

Vài trăm triệu đồng trên 1 ha ở những nơi khác thì dễ, chứ ở xứ rừng này, đó là một tài sản lớn mà không phải ai lao động cật lực cũng có được. Bằng sự sáng tạo trong cách nghĩ, cách làm mà những nông dân tiên tiến như ông Sáu Tùa đã vẽ nên bức tranh mới cho diện mạo NTM trong toàn tỉnh.

Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Cà Mau Ngô Minh Chiến nhận định: “Từ khi có Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn được tập trung đầu tư xây dựng, nâng cấp; giao thông, điện, nhà ở, công trình cấp nước, vệ sinh môi trường, trạm y tế, trường học... được cải thiện đáng kể; huy động nguồn lực đầu tư ngày càng nhiều hơn. Nhân dân đóng góp với tinh thần tự nguyện để xây dựng NTM. Công tác giảm nghèo, giải quyết việc làm đạt kết quả cao. Ðời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân nông thôn được nâng lên, thu nhập bình quân đầu người tăng hơn 1,5 lần so năm 2010. Cảnh quan môi trường, bộ mặt nông thôn nhiều vùng đổi mới; khoảng cách giàu - nghèo giữa thành thị và nông thôn dần được rút ngắn. Kết quả này đã được làm nên bởi những người nông dân tiên tiến, điển hình”.

Không chỉ sản xuất kinh doanh giỏi, những nông dân tiên tiến còn là những tấm gương xây dựng NTM, tham gia tích cực trong mọi lĩnh vực hoạt động từ thiện ở nông thôn. Theo Hội Nông dân tỉnh Cà Mau, phong trào sản xuất, kinh doanh giỏi góp phần quan trọng vào việc thực hiện chương trình xây dựng NTM ở từng địa phương trong tỉnh. Qua phong trào đã khuyến khích, động viên cán bộ, hội viên, nông dân phát huy tinh thần đoàn kết, năng động, sáng tạo, cùng nhau xây dựng nếp sống văn hoá ở nông thôn; đồng thời tích cực tập trung tuyên truyền, vận động cán bộ, hội viên, nông dân đóng góp công sức và vật chất vào quá trình xây dựng kết cấu hạ tầng, đời sống văn hoá cơ sở… góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các tiêu chí về xây dựng NTM của tỉnh.

Kết quả, đến nay có 291.598 lượt cán bộ, hội viên, nông dân đăng ký thực hiện các nội dung, phần việc có liên quan đến 19 tiêu chí xây dựng NTM, hiến trên 10 ha đất để xây dựng trường học và phục vụ sự nghiệp chung của Ðảng, Nhà nước và ở điạ phương; đóng góp tiền, công sức giá trị trên 100 tỷ đồng, nâng cấp, cải tạo đường giao thông nông thôn.

Coi trọng hiệu quả, đi vào chiều sâu

Ngoài nỗ lực của chính nông dân còn có sự quan tâm của các cấp chính quyền làm thay đổi tư duy của nông dân trong ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất.

Ông Tô Ngọc Cảnh, ấp Ðất Sét, xã Phú Thuận, huyện Phú Tân, đúc kết: "Nông dân giờ không còn "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" như trước nữa. Từ lúc xuống giống đến thu hoạch, chỉ chịu khó đi thăm đồng… mọi chuyện còn lại chỉ cần "alô", tất cả đều có dịch vụ".

Nói như vậy không phải nông dân bây giờ khoẻ hơn ngày xưa. Thay vì cần mẫn bên ruộng đồng, vườn cây, ao cá…, nông dân phải chịu khó lên mạng internet, chịu khó lui tới các viện, trường, xem sách, đọc báo… để không ngừng nâng cao trình độ, ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất. Có như vậy mới biết cây trồng, vật nuôi cần gì, bệnh gì để có cách điều trị hiệu quả, góp phần hạ giá thành, ngày càng nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp, hướng sản xuất hàng hoá nông nghiệp theo thị trường…

Gia đình ông Tô Minh Tùa mạnh dạn trong chuyển đổi sản xuất đã tạo nên bước đột phá mới cho nghề nông.

Ông Châu Công Bằng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT, cho rằng: “Có sự chuyển đổi khá lớn về nhận thức của nông dân trong sản xuất nông nghiệp một phần nhờ nỗ lực của đội ngũ công chức nông nghiệp vận động, khuyến khích người nông dân đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học. Ðồng thời, nhờ đội ngũ khoa học ngành nông nghiệp chọn, tạo ra những giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với đồng đất nên hiệu quả sản xuất nông nghiệp ngày càng cao".

Tại Cà Mau, những năm qua nhiều mô hình sản xuất bền vững, tăng thu nhập trên cùng đơn vị diện tích được nông dân phát huy, nhân rộng. Cụ thể như các mô hình: nuôi tôm quảng canh cải tiến ít thay nước; mô hình tôm - lúa, tôm - rừng; nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh; nuôi xen canh lúa - tôm càng xanh; nuôi kết hợp tôm, cua, cá…

Bằng việc chú trọng hiệu quả kinh tế, các mô hình này phát triển và có sức lan toả sâu rộng trên phạm vi toàn tỉnh, trên nhiều lĩnh vực cuốn hút hàng ngàn nông dân đăng ký thi đua và giúp hàng ngàn hộ vượt lên nghèo khó, ổn định cuộc sống.

Ông Võ Thanh Hùng, Trưởng Ban Kinh tế, Hội Nông dân tỉnh, bộc bạch: “Phong trào nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi đã tạo được khí thế thi đua sôi nổi đến mỗi hộ dân, khơi gợi tính năng động, sáng tạo của nông dân. Từ phong trào, những nông dân giỏi, tiêu biểu xuất hiện khắp nơi trong tỉnh. Ðây là lực lượng nòng cốt, là những người tiên phong trong quá trình kiến thiết vùng nông thôn, khẳng định lợi thế nền nông nghiệp cho cả vùng. Qua đó, tạo ra giá trị sản phẩm nông nghiệp rất lớn, giải quyết công ăn việc làm đáng kể cho người lao động, không chỉ giảm nghèo ở nông thôn, mà còn góp phần quan trọng cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp”./.

Bài 2: Nền tảng của phát triển bền vững

Bài và ảnh: Ngọc Huệ