Giữ lửa Táo quân trong nhịp sống mới

Hình ảnh “phiên chầu cuối năm” đã trở nên quen thuộc mỗi độ Tết đến. Các Táo đại diện cho những lĩnh vực như kinh tế, văn hoá, xã hội... tề tựu trước Ngọc Hoàng để báo cáo tình hình hạ giới, nhìn lại ưu - khuyết điểm trong năm cũ và lắng nghe định hướng cho năm mới. Từ một tích xưa trong tín ngưỡng dân gian, Táo quân dần trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người Việt mỗi dịp xuân về.

• Chương trình Táo quân 2019: Ngọc Hoàng vi hành “thăm” Bạc Liêu
• Khi Táo Quân… chống dịch COVID-19
• Khởi quay chương trình Táo quân Bạc Liêu 2016

Từ sau ngày 23 tháng Chạp đến Tết, nhiều thế hệ khán giả luôn mong chờ chương trình Táo quân, dù thưởng thức trên sóng truyền hình, phát thanh hay sân khấu trực tiếp. Với nghệ sĩ, được tham gia chương trình Táo là niềm háo hức đặc biệt. Nhận vai, cầm kịch bản trên tay cũng rộn ràng trong tâm hồn không khí Tết.

Táo quân - Ðến hẹn lại lên 

Trong tâm thức người Việt, Táo là hình ảnh vừa gần gũi, vừa thiêng liêng. Gian bếp gia đình, nơi Táo ngự trị, không chỉ giữ lửa cho bữa cơm mà còn giữ gìn sự gắn kết giữa các thành viên. Ngày đưa ông Táo về trời là dịp để mỗi gia đình nhìn lại một năm đã qua, gửi theo những muộn phiền cũ và kỳ vọng vào những điều tốt đẹp ở năm mới.

Từ trái sang: Các nghệ sĩ: Ðức An, Ngọc Nhịn, Minh Thuỳ, Yến Vàng và Hoàng Phúc phấn khởi chuẩn bị “sắm vai”, mang tiếng cười ý nhị gửi đến khán giả. 

Chính từ ý nghĩa ấy, hình tượng Táo quân bước lên sân khấu, trở thành “đặc sản” văn hoá mỗi dịp cuối năm. Nếu trên sóng quốc gia, chương trình “Táo quân - Gặp nhau cuối năm” là món ăn tinh thần quen thuộc, thì ở các địa phương, đề tài Táo cũng được các đoàn nghệ thuật, trung tâm văn hoá và nhà đài ưu tiên dàn dựng. Ở Cà Mau, khán giả đã quen với những chặp cải lương xoay quanh “phiên chầu” cuối năm. Nhiều nghệ sĩ được yêu mến qua những lần hoá thân duyên dáng trong xiêm y rực rỡ, mang tiếng cười và hơi thở thời sự đến với công chúng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đời sống ngày càng phát triển, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật cũng cao hơn. Khán giả chờ đợi Táo quân ngày càng khắt khe hơn. Mỗi năm phải có cái mới, cái hay, sự sáng tạo trong nội dung lẫn hình thức. Ðiều đó đòi hỏi người làm nghề phải không ngừng làm mới tư duy, làm mới cách thể hiện để Táo đậm đà hương sắc, không bị nhàm chán hay lãng quên.

Nên thẳng thắn nhìn nhận 

Thực tế cho thấy, không ít chương trình Táo còn nặng về báo cáo số liệu, thành tích. “Báo cáo” là nhiệm vụ của các Táo, “chỉ đạo” thuộc về Ngọc Hoàng; tuyên truyền bằng hình thức nghệ thuật là mục tiêu chính. Nhưng nếu quá sa đà vào con số và thành tích, lời thoại sẽ trở nên gượng ép, khô cứng; bài ca thiếu chất văn học; khán giả khó tiếp nhận thông điệp. Khi đó, “phiên chầu” đáng lẽ vui nhộn, hấp dẫn lại trở thành một bản “sân khấu hoá báo cáo hành chính”, giảm hiệu quả tuyên truyền.

Diễn hài vốn không dễ. Phân vai không phù hợp sẽ khiến diễn viên rơi vào trạng thái gượng gạo, cố chọc cười nhưng thiếu duyên. Sự phối hợp thiếu ăn ý càng làm tiết mục mất đi độ linh hoạt cần có. Vì vậy, ngoài kịch bản, năng lực và bản lĩnh của diễn viên đóng vai trò then chốt.

Thời lượng cũng là vấn đề đáng lưu tâm. Trong nhịp sống hiện đại, khán giả cần sự cuốn hút, cô đọng, hàm súc. Một chặp cải lương hay tiểu phẩm Táo kéo dài lê thê, nặng tính tuyên truyền sẽ khó giữ người xem. Thiết nghĩ, thời lượng nên gói gọn không quá 25 phút, tiết tấu nhanh, quăng bắt linh hoạt, kết hợp đa dạng loại hình nghệ thuật và có yếu tố bất ngờ để tăng sức hấp dẫn, tò mò của khán giả.

Táo gieo hương xuân khắp nẻo 

Ở Cà Mau, lực lượng sáng tác đề tài Táo quân không nhiều. NSƯT Nguyễn Tiến Dương và tác giả Huỳnh Hồng là hai gương mặt quen thuộc. Mỗi người có thế mạnh riêng: NSƯT Nguyễn Tiến Dương chăm chút mảng miếng, tình tiết; tác giả Huỳnh Hồng lại thiên về tính văn học, tránh lối tuyên truyền khô cứng. Nhờ vậy, các kịch bản được chọn dàn dựng thường tạo sự yên tâm cho đạo diễn và sức hút với khán giả.

Ðạo diễn Quốc Tín, ông bầu mát tay trong công tác dàn dựng các kịch bản này, cho biết: " Để có một chặp cải lương Táo hoàn chỉnh đến với khán giả không hề đơn giản. Từ lúc cầm kịch bản văn học trên tay, đạo diễn phải hình dung ngay bối cảnh, không gian, thời gian sao cho phù hợp; lựa chọn, phân vai diễn viên đúng sở trường, có tính ứng biến bản lĩnh rồi chăm chút từng câu thoại, nét diễn theo tốc độ “nhanh”, không thể rề rà chậm chạp. Bên cạnh đó còn phải kỹ lưỡng lựa chọn nhạc nền, nhạc tình huống, thu âm cách nào để khi quay hình không làm khó diễn viên cũng như công tác hậu kỳ sau đó. Quan trọng nhất là phải khai thác mảng miếng duyên dáng, hài hước, điều bắt buộc phải có".

Suốt một năm bận rộn, khán giả tìm đến Táo để được thư giãn, để bật cười sảng khoái và nhìn lại những chuyển động của quê hương qua lăng kính nghệ thuật. Chính vì vậy, những chương trình do Ðạo diễn Quốc Tín dàn dựng, từ khi còn là Trưởng đoàn Cải lương Hương Tràm đến nay, luôn chú trọng giữ nhịp nhanh, tiết chế tuyên truyền, đề cao tiếng cười ý nhị.

Nhiều nghệ sĩ như NSƯT Thế Sơn, Phi Hải, Ngọc Xanh, Chí Tuân, Hoàng Thái Hùng, Kim Hiền... cùng các nghệ sĩ tự do đã góp phần tạo dấu ấn cho các chương trình Táo. Không chỉ biểu diễn trong tỉnh, ê-kíp còn được mời lưu diễn tại một số tỉnh khác. Mỗi điểm diễn, cùng chương trình ca múa nhạc phong phú, chặp cải lương Táo quân đều nhận được sự cổ vũ nồng nhiệt.

 Năm nay, chặp cải lương “Mã đáo thành công” (tác giả: NSƯT Nguyễn Tiến Dương, Ðạo diễn: Nghệ sĩ Quốc Tín) do các nghệ sĩ: Ngọc Nhịn, Minh Thuỳ, Ðức An, Hoàng Phúc, Yến Vàng còn miệt mài trong các chuyến biểu diễn phục vụ tại Phú Lợi, Ninh Kiều (Cần Thơ), Vĩnh Phong (An Giang) và thực hiện quay hình để phát vào những ngày cận Tết tại 2 sóng truyền hình: ATV và THTPCT.

Tại mỗi điểm biểu diễn, chặp cải lương Táo “Mã đáo thành công” (Tác giả: NSƯT Nguyễn Tiến Dương, Ðạo diễn: Quốc Tín) luôn nhận được nhiều tràng vỗ tay yêu mến của khán giả. Ảnh: Duy Khôi

Qua từng lời ca, nét diễn, niềm phấn khởi trước sự phát triển của địa phương được thể hiện sinh động; tình yêu quê hương, đất nước được gửi gắm nhẹ nhàng; trên hết là tinh thần lạc quan lan toả đến người xem.

Nhịp sống mới hoà theo khí thế, vận hội mới. Nghệ thuật cũng phải đổi mới để bắt kịp thời đại. Nhưng dẫu hình thức có thay đổi, Táo vẫn là cuộc hẹn đẹp mỗi dịp cuối năm, nơi người ta cùng nhìn lại, cùng cười, cùng hy vọng. Ðể rồi khi xuân sang, “phiên chầu” ấy vẫn mãi là một “đặc sản” tinh thần, gieo nhớ, gieo thương trong lòng khán giả.

Minh Hoàng Phúc