Hy vọng những mùa mía…

(CMO) Đi qua dòng Chắc Băng lại nhớ về màu xanh của mía một thời. Thời mà cây mía là hy vọng đổi đời của tất thảy người dân nơi đây. Thế nhưng mùa màng thất bát, giá cả bấp bênh, nhiều người dần từ bỏ cây mía chuyển sang nuôi tôm. Và lâu lâu, người ta nhắc lại thời cây mía cùng ký ức thăng trầm.

Bài 1: Khóc cười chuyện cây mía

Vùng đất Trí Phải, Trí Lực huyện Thới Bình một thời được mệnh danh là thủ phủ mía đường của Cà Mau. Nơi đây đất thuộc thì ít, đất phèn, mặn thì nhiều, cây lúa không sống nổi trên đất phèn nên hơn 90% diện tích là người dân lên liếp trồng mía. Nhắc tới mía, người dân nơi đây luôn hằn in ký ức “dở khóc dở cười”, bởi bao nhiêu năm trồng mía là bấy nhiêu năm người dân “tự bơi” trên chính rẫy mía của mình.

Những mùa mía “đắng”

Nhắc về thời hoàng kim của cây mía, mắt ông Lê Văn Sự (Ấp 9, xã Trí Lực) sáng lên nhìn về phía rẫy: “Hơn 10 năm trước ở đây là rừng mía chứ không phải là rẫy mía nữa. Trước nhà, sau hè, ngoài ruộng, chỗ nào cũng mía. Lúc đó giá mía 1.000 đồng/kg thôi là bà con sống phây phây rồi. Nhà nào đất nhiều, làm cỡ hai vụ mía là cất nhà tường”.

Từ khi nhà máy đường được thành lập, người dân càng hy vọng đổi đời trên vùng đất phèn này. Chính quyền địa phương cũng tin là vậy nên quy hoạch vùng mía Thới Bình trở thành vùng mía trọng điểm của tỉnh, có lúc lên gần 10.000 ha. “Nhà nào có đất là mướn máy vào sên vét, lên liếp, đào hộc trồng mía. Mía xanh mướt, 1 công gần 10 tấn...”.

Giọng ông Sự bỗng chùn xuống: “Năm đó là năm 2014, cũng là năm khổ nhất của người trồng mía. Nhà máy đường Cà Mau ngừng hoạt động ngay lúc thu hoạch mía. Bà con như ngồi trên đống lửa. Thương lái từ các nhà máy khác đến kì kèo ép giá, có 500 đồng/kg. Một năm ròng rã “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, để rồi ai trồng nhiều thì lỗ nhiều, ai ít thì lỗ ít. Có người phải đốt bỏ rẫy mía, đi xứ khác kiếm sống”.

Nông dân khóc ròng, đành phải đoạn tuyệt với cây mía. Những mảnh đất trơ trụi, người dân chuyển sang nuôi tôm. Chuyện đem lén con tôm vào vùng ngọt hóa không còn mới. Và vì sao họ phải bất chấp đi ngược với chủ trương, phá vỡ quy hoạch của Nhà nước để xé rào nuôi tôm? Lý do duy nhất, là để họ tự cứu lấy mình.

Lẩn quẩn chuyện trồng – chặt

Ấp 6, xã Trí Phải có khoảng 25 hộ nghèo. Những hộ không có đất sản xuất thì được công nhận hộ nghèo và được hưởng hỗ trợ từ Nhà nước. Nhưng có những hộ có gần 5 công đất mà vẫn nghèo, nhưng không được xét theo hộ nghèo. Nhiều hộ chịu khó làm ăn nên vay ngân hàng để đầu tư sản xuất, nhưng khi thì được mùa mất giá, có khi thì mất mùa nên không những không có tiền xoay sở trong nhà mà còn nợ chồng lãi trong ngân hàng.

Ông Ngô Văn Hùng (Ấp 6, xã Trí Phải) đã san hết 9 công đất trồng mía để chuyển sang nuôi tôm.

Bà Trương Thị Đầm (Ấp 6, xã Trí Phải) ngậm ngùi: “Cũng muốn giữ mía, nhưng nhiều người lấy nước vô nuôi tôm, nhiễm mặn nên mía thất, một vụ mía lời không được chục triệu đồng. Một năm dựa vào vụ mía sao sống nổi. Biết là sai quy hoạch nhưng cũng không thấy ai rầy nên 2 năm nay tôi cũng đánh liều vay ngân hàng cộng với tiền nhà gần 20 triệu đồng để chuyển 10 công mía sang lúa - tôm. Nhưng hai năm nay nuôi tôm cũng thất quá. Có khi thả 4 - 5 triệu tiền tôm giống mà không thu lại được 2 triệu. Một năm chắt mót cũng đủ trang trải trong nhà, nợ ngân hàng thì vẫn phải đóng lãi. Có đất mà làm ăn thất bát quá nên con cái đi Đồng Nai làm hết rồi. Tụi nó nói 5 tháng lương bằng một vụ mía nên đi làm công nhân đỡ khổ hơn”.

Anh cán bộ xã dẫn tôi đi xuống ấp ban nãy, hỏi chơi: “Giờ giá mía 2.000 đồng/kg rồi kìa, cô với chú trồng mía lại không?” Ông Tô Ngọc Sương, Trưởng ấp 6, buồn hiu: “Giờ muốn cải tạo đất từ nuôi tôm sang trồng mía chi phí tăng gấp đôi so với ban đất trồng mía để nuôi tôm. Trong khi cây mía lệ thuộc nhà máy quá, người ta đo chữ đường bao nhiêu mình cũng phải chịu. Nhắc tới mía, bà con ấp này ai cũng ngán ngẩm. Trồng rồi lại bị ép giá, cũng phải chặt bỏ nữa thôi”. Nghe ông nói, tôi chợt nhận ra dòng kinh trước nhà sao dài quá, mênh mông quá mà không có chiếc cầu nào bắc ngang.

Không chỉ trồng lúa, nuôi tôm mà hàng loạt người trồng mía ở các xã Trí Phải, Trí Lực, Biển Bạch Đông, Tân Bằng đưa cơ giới vào san đất để chuyển đổi vật nuôi, cây trồng khác. Trồng cây gì, nuôi con gì cũng được, miễn là không khiến nông dân khổ sở như cây mía.

Ông Hai Nhanh chăm sóc rẫy mía sắp tới mùa thu hoạch.

Ông Hai Nhanh (Lê Văn Nhanh, Ấp 9, xã Trí Lực) gắn bó với cây mía gần nửa đời người. Từ khi giá mía rớt thê thảm, thấy gừng có giá nên ông chuyển 8 công đất mía để trồng gừng. Đến lúc thu hoạch, giá gừng chỉ còn 1.500 – 2.000 đồng/kg, trong khi giá mía lại nhích lên chút đỉnh, ông Hai Nhanh lại bỏ gừng quay lại với cây mía.

“Vòng lẩn quẩn cây mía - củ gừng không chỉ riêng tôi mà bà con ở đây nhiều người cũng không còn vốn để chuyển từ gừng sang mía hay từ mía sang gừng nữa. Trong khi đất ở đây nhiễm phèn, nếu chuyển sang nuôi tôm sẽ rất dễ bị nhiễm mặn lên số mía còn lại. Vì mía mất giá quá nên khi bà con chuyển đổi sản xuất thì địa phương cũng không ngăn cản, vì nếu ngăn cản thì người dân lấy gì mà sống”, ông Hai Nhanh bộc bạch.

Nông dân “xé rào” nuôi tôm càng nhiều, mặn càng xâm lấn, cây mía mất dần chỗ đứng. Rõ ràng, cây mía không bội bạc nông dân mà là do không tìm được vị thế của mình trên thương trường mía đường. Để tồn tại trên thương trường đó, đòi hỏi phải có sự liên kết “bốn nhà” chứ không phải nông dân tự bơi như suốt những năm qua.

Bài 2: Đi tìm vị thế cho cây mía

Thảo Mơ