Khi toà án mạnh dạn sửa sai

Với hàng chục ngàn vụ án phải giải quyết trong năm, để tránh án có sai sót liên quan đến lỗi chủ quan của thẩm phán, Toà án nhân dân (TAND) tỉnh chủ động tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm công tác xét xử. Qua đó, chọn lựa những bản án, quyết định có sai sót thường mắc phải, mang tính chất điển hình cần phân tích, chỉ ra bài học kinh nghiệm khi giải quyết những vụ việc tương tự trong thời gian tới. Ðây cũng là cách làm mạnh dạn, không “né tránh”, hướng đến hoàn thiện nền tư pháp nói chung, hoạt động xét xử của toà án nói riêng, theo đúng tinh thần chỉ đạo về cải cách tư pháp của Bộ Chính trị.

• Hướng tới toà án điện tử, nâng hiệu quả xét xử
• Tăng thẩm quyền cho toà án nhân dân cấp tỉnh
• Khi mạng xã hội trở thành “toà án dư luận”: Hệ luỵ từ thông tin sai sự thật

Nghiêm túc chấn chỉnh

Trong năm 2025, TAND 2 cấp tỉnh Cà Mau đã thụ lý 26.229 vụ, việc các loại; giải quyết 24.741 vụ, việc (đạt 94,33%). Tổng số án bị huỷ, sửa do lỗi chủ quan của TAND 2 cấp là 159 vụ, chiếm 0,64%. So với cùng kỳ, số án bị huỷ, sửa thấp hơn 72 vụ. Trong đó, TAND tỉnh 21 vụ. TAND khu vực 138 vụ.

Quang cảnh hội nghị rút kinh nghiệm trong công tác xét xử án.

Những vấn đề cần rút kinh nghiệm được ngành toà án chỉ ra như trong xét xử các vụ án hình sự chưa xác định đầy đủ người đại diện hợp pháp của những người tham gia tố tụng; chưa làm rõ trường hợp đại diện theo pháp luật hoặc theo uỷ quyền để bảo đảm quyền tố tụng của các bên; việc giải quyết trách nhiệm dân sự không nằm trong phạm vi truy tố hành vi phạm tội. Ðơn cử như việc tuyên các bị cáo phải bồi thường cho bị hại cả các khoản trách nhiệm dân sự không liên quan đến vụ án. Hoặc khi tuyên hình phạt, thẩm phán phải căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, đồng thời phân hoá rõ vai trò, vị trí, mức độ tham gia và lỗi của từng bị cáo; cần bảo đảm tính công bằng trong lượng hình, người có vai trò chủ mưu, cầm đầu không thể bị xử phạt nhẹ hơn người chỉ có vai trò thực hiện khi các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ tương đương nhau.

Ngoài ra, lãnh đạo TAND tỉnh cũng lưu ý đối với việc cho hưởng án treo chưa đúng tính chất, hành vi, chưa đủ sức răn đe, phòng ngừa tội phạm. Trong xét xử án dân sự, cần rút kinh nghiệm trong các vấn đề về xác định nghĩa vụ chịu án phí; quá trình thu thập hồ sơ giải quyết; nhận định, xác minh các quan hệ trong tranh chấp; đưa những người có liên quan tham gia tố tụng... phải luôn chính xác, đầy đủ, đúng quy định. Tránh tình trạng do nhận định còn thiếu sót mà tuyên án, dẫn đến cấp phúc thẩm phải sửa, huỷ bản án, quyết định.

Thực thi pháp luật thống nhất, minh bạch, công bằng

Ðiều 106, Hiến pháp 2013 quy định: “Bản án, quyết định của TAND có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành”. Quy định này đồng nghĩa giá trị pháp lý của bản án là tuyệt đối, mọi người phải chấp hành. Giá trị pháp lý càng cao thì yêu cầu, đòi hỏi về độ chính xác, công bằng, đúng pháp luật càng nghiêm khắc.

Việc chỉ ra các sai phạm trong công tác giải quyết án không chỉ giúp nâng cao chất lượng xét xử mà còn giúp thẩm phán nhận diện sai sót, giúp nâng cao ý thức trách nhiệm của thẩm phán đối với từng vụ án được giao. Bên cạnh đó, việc “mạnh dạn” sửa sai còn tạo thống nhất trong nhận thức pháp luật của những người tiến hành tố tụng như phân tích, trao đổi và làm rõ các vấn đề pháp lý còn có cách hiểu khác nhau, tạo sự đồng bộ trong áp dụng pháp luật.

Ðối với các toà án khu vực (chủ yếu xét xử sơ thẩm), việc sơ, tổng kết và thực hiện rút kinh nghiệm trong công tác xét xử các bản án còn có ý nghĩa giúp lãnh đạo các đơn vị kịp thời chấn chỉnh và tăng cường chuẩn hoá đội ngũ cán bộ, nhất là với các chức danh thẩm phán, thư ký toà án. Do hoạt động xét xử mang tính độc lập và chỉ tuân theo pháp luật nên việc chấn chỉnh đối với các lỗi, nhất là lỗi chủ quan của thẩm phán khi quyết định, tuyên án hết sức quan trọng.

Một phiên toà do Uỷ ban Thẩm phán TAND tỉnh xét xử giám đốc thẩm.

Ông Thái Rết, Chánh án TAND tỉnh Cà Mau, cho biết, hằng năm, TAND 2 cấp đều tổ chức các hội thảo, hội nghị mang tính chuyên đề, trong đó có tập trung đánh giá, rút kinh nghiệm đối với các sai phạm trong công tác giải quyết án. Ðồng chí chánh án cũng đề nghị các cá nhân, đơn vị cần nghiêm túc nghiên cứu, xây dựng kế hoạch cụ thể từng vụ việc đã được lãnh đạo TAND cấp tỉnh (trong xét xử các bản án phúc thẩm) hoặc Uỷ ban Thẩm phán TAND tỉnh (trong xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm) chỉ ra, từ đó khắc phục những hạn chế, tồn tại và nâng cao hiệu quả, chất lượng công tác xét xử.

"Tôi đề nghị các đơn vị tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu và từng cá nhân; chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương công vụ; đẩy mạnh tự kiểm tra, rút kinh nghiệm và nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết án đối với từng cán bộ, thẩm phán”, Chánh án TAND tỉnh nhấn mạnh.

Kim Phượng