Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Ngày 23/8/2026, Quốc hội khoá XVI thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027. Luật mới với nhiều quy định hướng đến xây dựng, phát triển công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, đẩy mạnh chuyển đổi số, truyền thông chính sách và xây dựng văn hoá thượng tôn pháp luật.

• Tạo chuyển biến mạnh mẽ trong phổ biến, giáo dục pháp luật
• Hiệu quả ứng dụng chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật
• Nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Lấy người dân làm trung tâm

Công tác PBGDPL là cầu nối tạo dựng văn hoá thượng tôn pháp luật trong đời sống cộng đồng. Trong giai đoạn hiện nay, khi Luật PBGDPL sửa đổi với nhiều tư duy đột phá, được kỳ vọng sẽ góp phần thay đổi toàn diện công tác này, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

Các quy định mới trong Luật PBGDPL đánh dấu bước chuyển mình từ thụ động sang chủ động, từ tương tác một chiều thành tương tác đa chiều. Theo đó, luật mới xác định, lấy người dân làm trung tâm, chuyển từ cung cấp điều cơ quan chức năng có sẵn, sang giải đáp đúng cái người dân, doanh nghiệp (DN) cần.

Hội nghị triển khai các quy định pháp luật mới năm 2026.

Ðể đạt được yêu cầu đó, luật tập trung xây dựng cơ chế “truyền thông chính sách từ gốc". Thay vì đợi văn bản quy phạm pháp luật được ban hành mới tổ chức tuyên truyền như trước đây, các cơ quan soạn thảo phải chủ động truyền thông, giải thích các dự thảo chính sách ngay từ giai đoạn đề xuất; lắng nghe, tiếp thu các ý kiến phản hồi đa chiều để các chính sách một khi được ban hành không chỉ là ý chí chủ quan của các cơ quan Nhà nước. Ðiều này không chỉ bảo đảm quyền được thông tin mà còn tạo lập kênh phản hồi công khai, giúp Nhân dân được trực tiếp tham gia góp ý kiến, xây dựng thể chế, hướng đến tính minh bạch, đi vào thực tiễn của chính sách.

Luật mới cũng mở đường cho chuyển đổi số toàn diện và ứng dụng công nghệ hiện đại vào PBGDPL. Lần đầu tiên, việc xây dựng Cổng Pháp luật quốc gia, định danh tài khoản mạng xã hội của các cơ quan chính thống và việc chuẩn hoá nguồn dữ liệu kiểm chứng cho trí tuệ nhân tạo (AI) trong tư vấn pháp luật được thể chế hoá. Ðồng thời, huy động sự tham gia sâu rộng của các tổ chức tư vấn pháp lý, đội ngũ luật sư, luật gia, các nhà nghiên cứu luật học cùng hỗ trợ pháp lý cho DN và người dân, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho cộng đồng.

Ðánh giá hiệu quả từ sự hài lòng

Luật PBGDPL năm 2026 còn dành riêng Ðiều 37 về đánh giá hoạt động PBGDPL. Theo đó, cơ quan quản lý Nhà nước về PBGDPL tổ chức đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo định kỳ hoặc đột xuất. Tiêu chí đánh giá phải dựa trên mức độ tiếp cận pháp luật, hiểu biết và tuân thủ pháp luật, sự hài lòng của đối tượng thụ hưởng và các nội dung phù hợp khác.

So với luật hiện hành, luật mới đánh giá hiệu quả PBGDPL dựa trên tổng hoà nhiều mặt. Không chỉ là kết quả công tác qua số lượng hội nghị, tài liệu, tin bài hay lượt người tham dự mà hướng tới hiệu quả thực chất đối với người được thụ hưởng. Người dân có tiếp cận được pháp luật không, có hiểu và vận dụng được pháp luật không, mức độ tuân thủ và sự hài lòng như thế nào mới là điều cần được quan tâm triển khai thực hiện.

Ðó cũng là cách thức để công tác PBGDPL tiếp tục đổi mới theo hướng chủ động, hiện đại, đa chiều, có trọng tâm, trọng điểm, gắn chặt với xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, qua đó đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, DN, từng bước hình thành văn hoá thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong xã hội.

Nhiều mô hình PBGDPL hiệu quả

Bám sát định hướng mới, ngay sau hợp nhất tỉnh, Hội đồng Phối hợp PBGDPL tỉnh Cà Mau được kiện toàn, nhanh chóng đi vào hoạt động. Hoạt động triển khai, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành của Trung ương, của tỉnh đến tận cơ sở, áp dụng hình thức tuyên truyền vừa trực tiếp, vừa trực tuyến. Ðặc biệt, Sở Tư pháp tỉnh tham mưu UBND tỉnh tăng cường tập huấn chuyên sâu cho từng nhóm đối tượng; quyết liệt xoá bỏ cách làm hình thức, áp dụng linh hoạt các phương thức tuyên truyền sát thực tế.

Ðiển hình như các đợt tuyên truyền, PBGDPL cho ngư dân và người dân vùng ven biển, các đơn vị phối hợp, triển khai nhiều biện pháp để tăng cường nhận thức của người dân, từ tổ chức các phiên toà giả định, phiên toà xét xử lưu động đến việc đi đến từng cửa biển, cảng cá, trạm kiểm soát, làng chài ven biển để phát tờ rơi, kết nối quét mã QR nhận thông tin pháp luật về phòng, chống IUU. Những buổi tuyên truyền ngắn gọn, phát tờ rơi minh hoạ sinh động, vận động chủ tàu ký cam kết ngay trên khoang thuyền giúp ngư dân dễ nhớ, dễ thực hiện, chấp hành pháp luật trên biển đạt hiệu quả.

Ðối với đồng bào dân tộc thiểu số và người dân vùng xa, vùng nông thôn, Sở Tư pháp phối hợp với các địa phương, chỉ đạo Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh tăng cường mở các lớp tập huấn nâng cao năng lực, kỹ năng cho người có uy tín trong cộng đồng; triển khai nhiều buổi truyền thông chính sách pháp lý. Thông qua các trợ giúp viên pháp lý cùng các buổi sinh hoạt dòng tộc, họp chi bộ khóm, ấp, đã đưa các chính sách pháp luật đến tận cơ sở. Ðồng thời, mô hình "Hoà giải ở cơ sở" cũng góp phần gắn kết tình làng nghĩa xóm, giúp giải quyết mâu thuẫn ngay từ đầu.

Riêng học sinh, sinh viên, Sở Tư pháp phối hợp với Sở Giáo dục và Ðào tạo tổ chức hàng loạt các phiên toà giả định, cuộc thi trực tuyến tìm hiểu pháp luật. Nội dung tuyên truyền về an toàn giao thông, phòng chống bạo lực học đường, tác hại của tệ nạn xã hội hay an ninh mạng được cụ thể hoá bằng các tiểu phẩm, những câu chuyện đời thường, thu hút đông đảo đoàn viên, học sinh lắng nghe, tìm hiểu.

Bên cạnh đó, Trang thông tin PBGDPL tỉnh Cà Mau mở riêng chuyên mục "Hỗ trợ pháp lý cho DN", đăng tải định kỳ các bản tin về chính sách pháp lý hỗ trợ DN. Ngành có cơ chế, kinh phí giúp DN tiếp cận với các dịch vụ pháp lý, tháo gỡ vướng mắc, khó khăn, giúp DN an tâm sản xuất, phát triển kinh tế.

Ðổi mới công tác PBGDPL theo hướng gần dân, sâu sát, lấy người dân làm trung tâm không phải là câu chuyện sớm chiều, mà là quá trình cần sự chuyển biến của cả hệ thống chính trị. Những kết quả đạt được tại Cà Mau thời gian qua góp phần không nhỏ chứng minh tính hiệu quả của việc đổi mới này.

Kim Phượng