Luật Giám định tư pháp: Tạo bước phát triển mới cho hoạt động giám định tư pháp

Ngày 20/6/2012, tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII đã thông qua Luật Giám định tư pháp (GĐTP). Luật GĐTP gồm 8 chương với 46 điều, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2013.

Quang cảnh buổi tọa đàm trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng do Sở Tư pháp tổ chức. Ảnh: Trần Sơn

Luật GĐTP được ban hành nhằm tháo gỡ những hạn chế, bất cập về thể chế, tạo cơ sở pháp lý cho bước phát triển mới mang tính đột phá, bền vững cho hoạt động GĐTP ở nước ta, góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động tố tụng mà trọng tâm là bảo đảm việc phán quyết của tòa án được kịp thời, khách quan, đúng pháp luật.

Phạm vi điều chỉnh Luật GĐTP quy định về giám định viên tư pháp; tổ chức GĐTP người GĐTP theo vụ việc, tổ chức GĐTP theo vụ việc; hoạt động GĐTP; chi phí GĐTP, chế độ, chính sách trong hoạt động GĐTP và trách nhiệm của cơ quan Nhà nước đối với tổ chức, hoạt động GĐTP.

Về quyền yêu cầu GĐTP, Luật GĐTP quy định: “GĐTP là việc người GĐTP sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định theo quy định của Luật GĐTP”.

Về tiêu chuẩn giám định viên tư pháp, Luật GĐTP quy định các tiêu chuẩn, đó là: công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam có sức khỏe, phẩm chất đạo đức tốt; có trình độ đại học trở lên và đã qua thực tế hoạt động chuyên môn ở lĩnh vực được đào tạo từ đủ 5 năm trở lên có thể được xem xét, bổ nhiệm giám định viên tư pháp. Người được đề nghị bổ nhiệm giám định viên tư pháp có thể là công chức, viên chức Nhà nước hoặc cũng có thể là người hành nghề tự do.

Riêng đối với người được đề nghị bổ nhiệm giám định viên tư pháp trong lĩnh vực pháp y, pháp y tâm thần, kỹ thuật hình sự, ngoài các tiêu chuẩn trên, còn phải có chứng chỉ đã được bồi dưỡng nghiệp vụ giám định. Đối với người đã trực tiếp giúp việc trong hoạt động giám định ở tổ chức giám định pháp y, pháp y tâm thần, kỹ thuật hình sự thì thời gian hoạt động thực tế chuyên môn chỉ cần từ đủ 3 năm trở lên cũng được xem xét bổ nhiệm giám định viên tư pháp.

Chi phí GĐTP được quy định tại điều 36: “Người trưng cầu giám định, người yêu cầu giám định có trách nhiệm trả chi phí GĐTP cho cá nhân, tổ chức thực hiện GĐTP theo quy định của pháp luật về chi phí GĐTP”.

Hoạt động GĐTP là hoạt động chuyên môn phục vụ yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng thuộc trách nhiệm quản lý của tất cả các bộ, ngành. Để khắc phục tình trạng không rõ ràng và thiếu hiệu quả trong quản lý Nhà nước về GĐTP hiện nay, Luật quy định về cơ quan quản lý Nhà nước về GĐTP; nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Tư pháp với trách nhiệm giúp Chính phủ thống nhất quản lý Nhà nước; đề cao và làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành chủ quản, UBND cấp tỉnh trong việc thực hiện quản lý Nhà nước về GĐTP. Đặc biệt là các bộ, ngành chịu trách nhiệm trước Chính phủ về tổ chức, hoạt động GĐTP thuộc lĩnh vực quản lý. Đồng thời, Luật GĐTP bổ sung quy định mới về trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với hoạt động GĐTP (cơ quan điều tra, tòa án, viện kiểm sát), tạo ra cơ chế cộng đồng trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước với các cơ quan tiến hành tố tụng trong hoạt động GĐTP.

Nhuận Phát