Nhớ lắm đồng đội ơi!

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, những người lính năm xưa giờ đã đi qua phần lớn cuộc đời, người mang thương tật, người mang trong lòng những nỗi đau chiến tranh không thể nguôi ngoai. Nhiều đồng đội vẫn nằm lại nơi cánh rừng, bờ kênh, xóm làng, hài cốt chưa được tìm thấy. Người còn sống thì vẫn đi tìm người đã khuất. “Nhớ lắm đồng đội ơi!” - tiếng gọi từ chiến trường năm nào đến hôm nay vẫn đau đáu.

• Xác định chiến dịch 500 ngày đêm là trách nhiệm, là mệnh lệnh trái tim
• Gần 40.000 cuộc gọi đến Tổng đài “Chiến dịch 500 ngày đêm”
• Chiến dịch 500 ngày đêm: Cuộc hành quân trong thời bình tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ

Trung đoàn 1 - U Minh, những người nằm lại giữa rừng

Trong buổi họp mặt đồng đội, cựu chiến binh Nguyễn Thành Do (Sáu Do), nguyên chiến sĩ Trung đoàn 1 - U Minh, Xã Lương Thế Trân, bồi hồi nhắc về những trận đánh ở chiến trường miền Tây Nam Bộ năm 1973. Tại Cái Nai, sau 18 ngày đêm trụ bám phòng ngự, đơn vị của ông phối hợp với Tiểu đoàn 303 và các lực lượng tổ chức tập kích, đánh vào bộ binh, xe bọc thép của địch, giữ vững vùng giải phóng. Trong trận đánh, ông bị thương nặng, đứt lìa cánh tay.

“Tôi bị thương mất cánh tay, nhưng may mắn là còn sống. Còn biết bao nhiêu đồng đội đã hy sinh, có người vẫn nằm dưới lòng đất, chưa tìm thấy hài cốt”, ông Do rưng rưng.

Ông dừng lại... một khoảng lặng đủ để người nghe cảm nhận phía sau vết thương của người lính là những mất mát lớn hơn nhiều. Người trở về có thể kể lại trận đánh, chỉ lại nơi mình từng chiến đấu; còn người nằm xuống, có người còn tên tuổi trong hồ sơ, trong ký ức đồng đội, nhưng cũng có người đến nay vẫn chưa có phần mộ để người thân sớm hôm nhang khói.

Bà Nguyễn Ngọc Tiếng, cựu chiến binh Khóm 11, phường An Xuyên, thành kính dâng hương, cầu mong các liệt sĩ chưa biết tên sớm được xác định danh tính.

Trung đoàn 1 - U Minh thành lập ngày 23/9/1963, là trung đoàn chủ lực đầu tiên của quân giải phóng miền Tây Nam Bộ, sau đó mang tên Trung đoàn U Minh. Từ những cánh rừng Cà Mau, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn cùng lực lượng vũ trang địa phương và Nhân dân bám đất, bám dân, chiến đấu trong điều kiện vô cùng gian khổ. 3 lần Trung đoàn được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; 3 tiểu đoàn, 6 đại đội, cùng 26 cán bộ, chiến sĩ được phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Những con số đó gắn với những con người cụ thể, những gia đình cụ thể và những năm tháng không thể quên.

Thiếu tướng Trần Vinh Quang, nguyên Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9, nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Trưởng ban Liên lạc cựu chiến binh Trung đoàn 1 - U Minh, vẫn nhớ những năm tháng bộ đội đóng quân, chiến đấu ở Cà Mau. Ngày ấy, bộ đội thiếu gì, bà con tìm cách lo nấy. Hết gạo, người dân chia sẻ từng lon, từng ký; thiếu thuốc, bà con tìm mua giúp; người bị thương được cưu mang, người hy sinh được người dân chôn cất...

Trong cuộc kháng chiến giành độc lập, khoảng 5 ngàn cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 1 - U Minh đã hy sinh, trong đó có hàng ngàn người con Cà Mau, Bạc Liêu. Họ nằm lại giữa những cánh rừng, bên bờ kênh, bờ ruộng, trong những xóm làng từng in dấu những trận chiến khốc liệt.

Tìm tên cho người đã khuất

Với những người lính Ðội Biệt động thị xã Cà Mau, ký ức về đồng đội gắn với những trận đánh ngay giữa lòng thị xã. Hoạt động bí mật, thường xuyên đối mặt với nguy hiểm, nhiều chiến sĩ biệt động hy sinh mà không kịp để lại đầy đủ thông tin về bản thân.

Ðất nước hoà bình, bằng tấm lòng sắt son, nghĩa tình, ông Lâm Anh Lữ, nguyên Ðội trưởng Ðội Biệt động thị xã Cà Mau, cùng đồng đội vận động xây dựng Nhà kỷ niệm, lưu giữ 150 di ảnh các anh hùng liệt sĩ, cùng những bút tích, hiện vật của một thời chiến đấu. Những tấm ảnh cũ, những dòng chữ đã phai mờ không còn nhìn rõ nghĩa, nhưng với người từng sống cùng thời khắc ấy, mỗi dấu tích là một ký ức vô cùng quý giá.

Ðiều khiến các cựu chiến sĩ biệt động day dứt là đến nay vẫn còn những đồng đội chưa được tìm thấy hài cốt, có người đã quy tập nhưng chưa xác định được danh tính. Riêng Ðội Biệt động thị xã Cà Mau luôn đau đáu về 74 hài cốt liệt sĩ trong khu mộ tập thể tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh chưa xác định rõ tên tuổi.

Cựu chiến binh Ðội Biệt động thị xã Cà Mau luôn đau đáu mong tìm lại danh tính cho 74 đồng đội đang an nghỉ tại khu mộ tập thể ở Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh.

Nhắc đến đồng đội, cựu chiến binh Ðinh Văn Bá, Ðội Biệt động thị xã Cà Mau, không kiềm được giọt nước mắt lăn dài trên gò má in hằn dấu thời gian: “Những đêm mất ngủ, nhớ về đồng đội hy sinh mà buồn lắm. Tìm được hài cốt đã quý, nhưng tìm lại được tên tuổi còn có ý nghĩa lớn hơn. Bởi phía sau mỗi cái tên là cả một gia đình: người mẹ chờ con, người vợ chờ chồng, những đứa con lớn lên mà không biết chính xác cha mình nằm ở đâu...”.

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, từng thông tin đang được rà soát, đối chiếu, xác minh, những thông tin riêng lẻ được nối lại, mở ra cơ hội xác định nơi hy sinh, nơi an táng và danh tính các liệt sĩ. Với những người từng trực tiếp chiến đấu, việc tìm kiếm ấy có ý nghĩa đặc biệt. Họ đã chờ ngày đất nước thống nhất, rồi tiếp tục chờ ngày tìm thấy đồng đội. Người còn sống ngày càng ít đi, ký ức cũng theo tuổi tác mà vơi dần, nên mỗi nhân chứng, mỗi câu chuyện được ghi lại hôm nay đều có giá trị quan trọng đối với hành trình tìm kiếm.

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, những cựu chiến binh tìm về bên nhau, người mang thương tật, người chống gậy, mái tóc đã bạc, nhưng ký ức về đồng đội vẫn nguyên vẹn. Họ nhớ những người từng sát cánh trong chiến hào, cuộc chia tay vội vã trước giờ chiến đấu và những người nằm lại, chưa kịp nói lời cuối. “Nhớ lắm, đồng đội ơi!” không chỉ là nỗi nhớ da diết mà còn là lời nhắc về trách nhiệm: tiếp tục tìm kiếm, xác định danh tính, để những người đã hy sinh được trở về với gia đình và quê hương.

Trịnh Hồng Nhi