Luật Hộ tịch năm 2026 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027. Luật lấy chuyển đổi số làm nền tảng, giải quyết triệt để những rào cản về địa giới hành chính, giảm thiểu gánh nặng hồ sơ giấy tờ và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Luật Hộ tịch năm 2026 mang lại những quyền lợi thiết thực nhất cho người dân trong những vấn đề liên quan đến nhân thân.
- Tập huấn nghiệp vụ hộ tịch và chứng thực cho cán bộ, công chức cấp xã
- Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, nâng cao tính khả thi của các dự án luật
Khi hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính
Hiện nay, việc thực hiện đăng ký thủ tục hành chính lĩnh vực hộ tịch không còn phụ thuộc địa giới hành chính, tỉnh Cà Mau cũng đã xoá bỏ rào cản này. Tuy nhiên, về lý thuyết, Luật Hộ tịch vẫn quy định nguyên tắc cơ bản là người dân phải thực hiện các thủ tục đăng ký hộ tịch tại UBND cấp xã hoặc cấp huyện nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú. Ðể phù hợp với các quy định về chính quyền địa phương 2 cấp cũng như khắc phục vướng mắc trên, Ðiều 8, Luật Hộ tịch năm 2026 đã chính thức quy định: Công dân được quyền thực hiện đăng ký các sự kiện hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào trên toàn quốc, hoàn toàn không phụ thuộc vào nơi thường trú hay tạm trú.
Ðoàn kiểm tra của Sở Tư pháp do ông Trần Hoàng Lộc, Phó Giám đốc Sở Tư pháp làm trưởng đoàn, kiểm tra công tác tư pháp - hộ tịch tại Phường Lý Văn Lâm.
Sự thay đổi này mang ý nghĩa cực kỳ to lớn về mặt xã hội. Công dân ở bất cứ nơi nào trên lãnh thổ Việt Nam hoàn toàn có thể đến UBND phường, xã để thực hiện các thủ tục về hộ tịch mà không cần phải mang theo hồ sơ để chứng minh nơi cư trú, không phải mất thời gian đi lại như trước. Quy định này không chỉ bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân trong việc tiếp cận dịch vụ công một cách công bằng, mà còn thích ứng kịp thời với bối cảnh hiện nay.
Thực hiện mô hình dịch vụ công đăng ký chủ động
Một trong những quy định thay đổi tư duy từ quản lý hành chính sang phục vụ công dân là việc bổ sung cơ chế đăng ký khai sinh và khai tử chủ động (được quy định tại Ðiều 15 và Ðiều 20, Luật Hộ tịch 2026). Trước đây, khi có trẻ em mới sinh hoặc có người thân qua đời, gia đình phải chủ động đến cơ quan chức năng để làm thủ tục. Với Luật Hộ tịch năm 2026, quy trình này sẽ là: Cơ quan Nhà nước chủ động cập nhật cho công dân dựa trên sự liên thông dữ liệu.
Cụ thể, đối với trẻ em sinh ra tại bệnh viện, ngay khi gia đình cung cấp đủ thông tin cần thiết, dữ liệu từ bệnh viện sẽ tự động kết nối, chia sẻ qua hệ thống quản lý hộ tịch điện tử. Nhận được dữ liệu này, UBND cấp xã sẽ tự động tiếp nhận và thực hiện việc đăng ký khai sinh. Tương tự, đối với việc khai tử, khi nhận được dữ liệu báo tử, UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết sẽ có trách nhiệm chủ động đăng ký khai tử. Sau khi hoàn tất, cơ quan có thẩm quyền sẽ thông báo để người dân nhận kết quả.
Quy định này là bước đột phá nhằm giúp người dân không phải trực tiếp đi lại kê khai, nộp giấy tờ, san sẻ gánh nặng với người dân trong những thời điểm đặc biệt của cuộc sống. Tuy nhiên, để đảm bảo tính đồng bộ về hạ tầng công nghệ, an toàn thông tin trên cả nước, việc đăng ký chủ động sẽ được Chính phủ tổ chức triển khai theo lộ trình.
Ðưa thẩm quyền giải quyết về cơ sở
Luật Hộ tịch năm 2026 cũng tập trung phân quyền toàn diện thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã. Theo đó, luật mới chuyển giao thống nhất các thẩm quyền về UBND cấp xã; UBND cấp xã trở thành đầu mối duy nhất trong việc giải quyết hồ sơ hộ tịch ban đầu, phù hợp với sự thay đổi của chính quyền địa phương 2 cấp, giúp việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân thuận tiện hơn.
Bên cạnh đó, Luật Hộ tịch năm 2026 cũng chuyển đổi hoàn toàn sang phương thức quản lý số. Luật quy định cơ sở dữ liệu hộ tịch được xây dựng tập trung, thống nhất toàn quốc. Theo Ðiều 9 của Luật, dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị pháp lý tương đương như giấy tờ hộ tịch bản giấy trong mọi giao dịch hành chính và dân sự. Ðiều 3, Luật Hộ tịch quy định: Cơ quan đăng ký hộ tịch cũng như các cơ quan Nhà nước khác phải chủ động khai thác, tra cứu thông tin điện tử trong các cơ sở dữ liệu. Cán bộ, công chức tuyệt đối không được yêu cầu người dân xuất trình, nộp bản sao hay tải lên các loại giấy tờ mà hệ thống Nhà nước đã có thể tự động khai thác được (trừ trường hợp hệ thống gặp sự cố kỹ thuật, không thể tra cứu hoặc thông tin chưa chính xác).
Nguyên tắc này hạn chế triệt để tình trạng người dân phải cung cấp lặp đi lặp lại cùng một thông tin nhân thân cho các cơ quan Nhà nước khác nhau. Hơn nữa, thông tin khai sinh được luật hoá là thông tin hộ tịch gốc, làm cơ sở cao nhất để đối chiếu, chuẩn hoá và đồng bộ mọi dữ liệu giấy tờ khác của cá nhân.
Luật Hộ tịch năm 2026 hướng tới sự tinh giản thủ tục hành chính, thay đổi phương thức quản lý minh bạch, lấy dữ liệu điện tử làm nền tảng và lấy sự thuận tiện của Nhân dân làm thước đo. Ðể thụ hưởng trọn vẹn những tiện ích này, mỗi công dân nên chủ động cập nhật các ứng dụng công nghệ số, sử dụng thành thạo tài khoản định danh điện tử, đồng thời, nắm vững quy định pháp luật để tự tin thực hiện, bảo vệ quyền lợi của chính mình và gia đình.
|
Những lưu ý khi luật mới có hiệu lực: Giá trị pháp lý 100% của bản điện tử: Kết quả hộ tịch điện tử có gắn mã QR hoặc hiển thị trên tài khoản định danh số có giá trị pháp lý hoàn chỉnh. Mọi cơ quan, ngân hàng, công chứng không được phép từ chối hoặc ép người dân nộp bản sao giấy công chứng. Chủ động tích chọn nhận bản giấy: Với các việc như: cấp trích lục bản sao, giám hộ, xác nhận thông tin hộ tịch... hệ thống sẽ mặc định trả bản điện tử. Nếu gia đình có nhu cầu lưu trữ hồ sơ giấy, người dân cần chủ động tích chọn ô "Cấp bản giấy" ngay từ bước nộp hồ sơ ban đầu. Kết hôn vẫn phải có mặt trực tiếp. Việc cả hai cùng hiện diện để tự nguyện ký tên vào sổ đăng ký kết hôn và giấy chứng nhận kết hôn là yêu cầu pháp lý cốt lõi, không thể uỷ quyền, nhằm bảo đảm ý chí tự nguyện và tính thiêng liêng của quan hệ hôn nhân. Giấy tờ hộ tịch cũ vẫn giữ nguyên giá trị. Ðiều khoản chuyển tiếp của luật quy định rõ, mọi sổ hộ tịch giấy đã được lập và các giấy tờ hộ tịch hợp lệ đã cấp trước thời điểm này vẫn giữ nguyên giá trị sử dụng. |
Kim Phượng

Truyền hình



Xem thêm bình luận