Thứ hai, 16-11-26 10:10:04
Cà Mau, 32°C/ 32°C - 33°C Icon thời tiết nắng
Theo dõi Báo điện tử Cà Mau trên

Nông cụ xưa làm nên hạt gạo

Báo Cà Mau Ở vùng đất Cà Mau nói riêng và đồng bằng sông Cửu Long nói chung, nông cụ truyền thống không chỉ là công cụ lao động mà còn là hiện thân của tri thức bản địa, minh chứng cho ý chí khẩn hoang và sức sáng tạo bền bỉ của nông dân.

Những nông cụ này phản ánh rõ nét nền văn minh lúa nước đặc thù của vùng đất phương Nam. Ðể có được những mùa bội thu, nông dân Cà Mau sáng tạo và sử dụng tri thức với hệ thống nông cụ phong phú. Phảng, cù nèo, cày, bừa, trục là những nông cụ mở đầu chu kỳ sản xuất nông nghiệp, một thời giúp nông dân khai phá đất hoang, làm tơi xốp mặt ruộng, tạo điều kiện cho cây lúa bén rễ, sinh trưởng và kết thành những hạt gạo thơm ngon. Hạt gạo không chỉ là nguồn lương thực thiết yếu mà còn là biểu tượng của tinh thần lao động cần cù, vượt khó của nông dân.

Giữa cuộc sống hiện đại, bà Tăng Thị Ràng, Ấp 3, xã U Minh, vẫn giữ thói quen sàng gạo thủ công để có được hạt gạo sạch và ngon nhất.

Ðể làm nên hạt gạo chất lượng, nông dân phải trải qua nhiều công đoạn: xới đất, làm mạ và cấy lúa, thể hiện sự tỉ mỉ qua các dụng cụ như: ghế nhổ mạ, dao bứng lúa cây và đặc biệt là nọc cấy các loại. Khi mạ đủ lớn, đất tơi xốp, nọc cấy trở thành công cụ gắn liền với bàn tay nông dân. Từng hàng lúa được cấy thẳng, đều, bảo đảm mật độ sinh trưởng hợp lý. Công đoạn này đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và kinh nghiệm tích luỹ qua nhiều mùa vụ. Nọc cấy không chỉ là vật dụng lao động mà còn là biểu tượng của sự cần mẫn và kỷ luật trong sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Ðến khi lúa chín, bắt đầu thu hoạch thì vòng gặt, lưỡi liềm giữ vai trò quyết định. Những nông cụ này giúp nông dân thu lúa nhanh, gọn, hạn chế rơi rụng, bảo toàn thành quả lao động cả mùa vụ. Sau khi thu hoạch xong, nông dân vận chuyển bằng đòn xóc, mỏ sảy, xuồng, cộ lúa. Cho đến khi ra hạt thì dùng cặp đập lúa hoặc máy tuốt lúa, các khâu phơi, sấy được thực hiện bằng trang cào lúa, đến khi bảo quản thì dùng thúng, táo và bồ lúa.

Ghế nhổ mạ là công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp nông dân thực hiện công đoạn làm sạch gốc mạ. (Ảnh tư liệu)

Ðể có hạt gạo trắng tinh phải trải qua công đoạn tách vỏ hạt lúa. Các công cụ như cối giã gạo, cối xay lúa, xa quạt gió đóng vai trò quyết định trong việc làm sạch và tách vỏ lúa. Sau đó, qua bàn tay khéo léo sàng sảy trên sàng, nia để cho ra những hạt gạo sạch trắng. Ðó là những nông cụ gắn liền với không gian gia đình, với nhịp sống làng quê, nơi lao động sản xuất hoà cùng sinh hoạt thường ngày.

Hạt gạo không chỉ phục vụ bữa ăn hằng ngày mà còn là nguyên liệu chính cho nhiều nghề truyền thống tiêu biểu tại Cà Mau. Nghề làm bột, làm bún, nấu rượu đều sử dụng những hạt gạo trắng tinh và chất lượng. Những nghề này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn bồi đắp thêm chiều sâu cho văn hoá ẩm thực và đời sống vật chất lẫn tinh thần của người dân Cà Mau.

Hệ thống nông cụ truyền thống không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật của nông dân mà còn thể hiện tư duy tận dụng vật liệu sẵn có như: gỗ, tre, đá, kim loại đơn giản. Tự tay nông dân làm nên những nông cụ mang dấu ấn của điều kiện tự nhiên từng vùng và bàn tay sáng tạo của cộng đồng cư dân bản địa.

Cặp đập lúa là một trong những dụng cụ thô sơ dùng để tuốt lúa.

Ngày nay, khi công nghiệp hoá và hiện đại hoá nông nghiệp, nhiều máy móc hiện đại dần thay thế lao động thủ công, nhiều nông cụ xưa ít được sử dụng trong sản xuất. Tuy nhiên, giá trị của chúng không vì thế mà mất đi. Ngược lại, những nông cụ ấy trở thành chứng nhân lịch sử, giúp các thế hệ hôm nay hiểu rằng hạt gạo từng là kết quả của chuỗi lao động bền bỉ và đầy gian khó của nông dân.

Vai trò của những chiếc phảng, cù nèo, nọc cấy, vòng gặt, mỏ sảy, đòn xóc, cặp đập lúa, cối xay lúa hay cối giã gạo dù đã lùi vào quá khứ nhưng giá trị tinh thần mà chúng mang lại vẫn luôn vẹn nguyên, là minh chứng sống động cho thời kỳ khẩn hoang trên vùng đất Cà Mau. Gìn giữ những hiện vật này chính là giữ gìn hồn cốt của quê hương, di sản của tiền nhân để lại. Hạt gạo tuy nhỏ bé, nhưng phía sau đó là cả nền văn minh lúa nước. Từ quá trình lao động vất vả cần mẫn của nông dân, mỗi hạt gạo hôm nay không chỉ mang giá trị vật chất, mà con mang cả hương vị của lịch sử và nghĩa tình.

Các loại nọc cấy được sử dụng trên đồng đất Cà Mau.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị những nông cụ truyền thống không chỉ nhằm lưu giữ hiện vật, mà còn gìn giữ ký ức lao động của nông dân xưa và nét văn hoá của vùng đất Cà Mau./.

Tăng Vũ Khắc

 

 

 

 

THÔNG BÁO

Rà soát công tác chấm ảnh Cuộc thi “Người đẹp Đất Mũi qua ảnh” lần thứ I, năm 2026

Sáng 13/11, Ban Tổ chức Cuộc thi “Người đẹp Đất Mũi qua ảnh” lần thứ I, năm 2026 tổ chức cuộc họp với Ban Giám khảo nhằm rà soát hồ sơ và thống nhất quy trình chấm ảnh dự thi.

7 giọng ca xuất sắc vào Chung kết xếp hạng “Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình” Cà Mau

Tối 12/11, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Cà Mau, đêm thi thứ hai vòng chung kết Hội thi “Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình tỉnh Cà Mau lần thứ I năm 2026” diễn ra sôi nổi, khép lại với nhiều cung bậc cảm xúc. Qua hai đêm tranh tài, Ban Tổ chức đã lựa chọn 7 thí sinh xuất sắc nhất bước vào Vòng Chung kết xếp hạng và trao giải.

Người trẻ và niềm đam mê nhạc cụ dân tộc

Dù âm nhạc đương đại và xu hướng giải trí trên nền tảng số ngày càng chiếm ưu thế, nhưng tiếng đàn kìm, đàn tranh, guitar phím lõm hay những nhạc cụ truyền thống của đồng bào Khmer vẫn có sức sống riêng trong đời sống văn hoá Cà Mau.

Gần 6.800 vận động viên sẵn sàng chinh phục giải Marathon Cà Mau 2026

Trong hai ngày 14 và 15/11, Giải chạy Marathon Cà Mau 2026 - Cúp Petrovietnam với chủ đề “Điểm hẹn Cà Mau” sẽ diễn ra tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Cà Mau (đường Lê Duẩn, phường An Xuyên).

Khai mạc vòng Chung kết “Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình” Cà Mau

Tối 11/11, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Cà Mau, Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau phối hợp với Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ và Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tổ chức khai mạc vòng chung kết Hội thi “Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình tỉnh Cà Mau lần thứ I năm 2026”. Chương trình được truyền hình trực tiếp trên sóng CTV và phát trên các nền tảng số của đơn vị.

Khóm Công Điền rộn ràng Ngày hội Đại đoàn kết

Chiều 11/11, đồng chí Lâm Văn Bi, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, đã đến tham dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hoá Việt Nam năm 2026 cùng bà con Nhân dân Khóm Công Điền (phường Vĩnh Trạch).

Hội thi Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình tỉnh Cà Mau lần thứ I - năm 2026: 18 thí sinh tranh tài vòng Chung kết

Hội thi Tiếng hát Phát thanh - Truyền hình tỉnh Cà Mau lần thứ I năm 2026, do Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau tổ chức, là sân chơi âm nhạc hấp dẫn, thu hút 140 thí sinh đến từ các địa phương, đơn vị trong tỉnh tham gia. Qua vòng tuyển chọn, 74 thí sinh xuất sắc bước vào vòng Bán kết với 4 buổi thi diễn sôi nổi. Sau 4 buổi thi diễn Bán kết, 18 thí sinh xuất sắc được chọn bước vào Chung kết.

Hơn 700 học sinh trải nghiệm di sản văn hoá Cà Mau

Chiều 11/11, Bảo tàng tỉnh Cà Mau phối hợp với Phòng Văn hoá - Xã hội phường Bạc Liêu và Trường THPT Chuyên Bạc Liêu tổ chức chương trình trải nghiệm di sản với chủ đề “Cà Mau - Hội tụ sắc màu văn hoá phương Nam” cho hơn 700 học sinh trên địa bàn.

Sôi nổi cuộc thi nâng cao năng lực Ban vận động ấp xây dựng đời sống văn hoá

Sáng 11/11, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau phối hợp UBND xã Phước Long tổ chức Cuộc thi Nâng cao năng lực các thành viên Ban vận động ấp trong thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”.