Tín ngưỡng thờ Linga và Yoni 

Bộ sinh thực khí Linga và Yoni tại di tích khảo cổ Vĩnh Hưng minh chứng cho đời sống tâm linh phong phú; triết lý âm - dương hoà hợp của cư dân cổ trên vùng đất Nam Bộ.

• Tín ngưỡng thờ Neak-Ta tại Cà Mau
• Chùa Pôthi Thlâng: Điểm tựa tín ngưỡng, an sinh
• Điểm đến giàu tiềm năng du lịch văn hoá - tín ngưỡng

Linga và Yoni vốn là tín ngưỡng phồn thực. Trong thế giới quan của Bà La Môn giáo, Linga là biểu tượng sinh thực khí nam tượng trưng cho dương tính, năng lực sáng tạo và quyền năng kiến tạo của thần Shiva. Trong khi đó, Yoni là biểu tượng sinh thực khí nữ, đại diện cho nữ tính và sức mạnh sinh sôi. Sự kết hợp giữa Linga và Yoni hình thành một chỉnh thể hoàn chỉnh, đại diện cho triết lý hoà hợp âm dương và sự phát triển không ngừng của vạn vật. Thực thể này không chỉ phản ánh thế giới tự nhiên và con người mà còn thể hiện ước nguyện của cư dân nông nghiệp cổ về sự nối dài nòi giống, mùa màng tươi tốt và nền kinh tế lúa nước ổn định, phồn vinh.

Di tích khảo cổ Vĩnh Hưng tại xã Châu Thới.

Các cuộc khai quật tại di tích khảo cổ Vĩnh Hưng từ đầu thế kỷ XX cung cấp nhiều cứ liệu lịch sử quý giá về đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Phù Nam. Trong đó, tiêu biểu nhất là tín ngưỡng thờ bộ sinh thực khí Linga và Yoni bằng đá xanh, biểu tượng đặc trưng cho tín ngưỡng phồn thực của cộng đồng cư dân văn hoá Óc Eo. Ngay từ năm 1917, nhà khảo cổ học người Pháp Henri Parmentier phát hiện một bộ Linga và Yoni với phần đế hình tròn tại khu vực này. Ðây là minh chứng quan trọng khẳng định tháp Vĩnh Hưng không chỉ là công trình kiến trúc mà còn đóng vai trò trung tâm tôn giáo, tín ngưỡng trọng yếu. Sự hiện diện của những hiện vật này cho thấy di tích gắn liền với giai đoạn phát triển thịnh vượng của văn hoá Óc Eo kéo dài hàng trăm năm.

Linga và Yoni được đặt bên trong lòng tháp Vĩnh Hưng.

Về mặt kiến trúc và nghi lễ, tín ngưỡng thờ Linga và Yoni tại tháp Vĩnh Hưng cũng được thể hiện qua cấu trúc "máng nước thiêng" (Somasutra) vô cùng đặc biệt. Theo quan niệm của Bà La Môn giáo, nước sau khi dội lên Linga đặt trong lòng tháp sẽ trở thành nước thánh, mang theo năng lượng của thần Shiva. Dòng nước này chảy qua máng Somasutra để cư dân tiếp nhận, với niềm tin về sự tẩy trần, cầu mong sự bình an và sinh sôi nảy nở.

Nhìn tổng thể, Linga phần đáy có hình khối vuông, phần giữa có hình bát giác, phần đỉnh có hình trụ tròn, đầu vát cong. Yoni có dạng hình vuông với phần vòi kéo dài và thu nhỏ dần, có đáy bằng, bên trên có đục lõm để tạo đường rãnh sâu và sắc sảo nơi vòi và tạo bậc thấp nơi lòng Yoni.

Chủ thể tín ngưỡng này chính là cư dân văn hoá Óc Eo trong thời kỳ vương quốc Phù Nam. Họ là những người từng sinh sống trên vùng đồng bằng sông Cửu Long và tạo nên nền văn minh rực rỡ, để lại dấu ấn sâu đậm trên vùng đất Nam Bộ. Cư dân của văn hoá Óc Eo phổ biến với hình thức cư trú trên nhà sàn cọc gỗ để thích nghi với đặc điểm địa hình sông nước. Hoạt động kinh tế của họ mang tính đa dạng, kết hợp giữa canh tác lúa nước, săn bắn, khai thác tự nhiên với việc đẩy mạnh giao thương hàng hoá cả trong và ngoài khu vực. Hệ thống hiện vật để lại cho thấy nền kỹ nghệ chế tác gốm đặc trưng của miền Tây Nam Bộ. Những hiện vật tiêu biểu như: bình có vòi, vò, nồi và bát gốm không chỉ phục vụ đời sống sinh hoạt mà còn là minh chứng cho trình độ thẩm mỹ và kỹ thuật thủ công tinh xảo của cộng đồng cư dân này.

Du khách đến tham quan tìm hiểu di tích khảo cổ Vĩnh Hưng.

Trải qua hơn một thiên niên kỷ, tháp Vĩnh Hưng hiện nay ngoài lưu giữ hiện vật như Linga và Yoni bằng đá sa thạch, còn có các tượng thần như Vishnu, Brahma, Sadashiva hay nữ thần Uma tại di tích. Qua đó, tạo nên bức tranh sinh động về đời sống tinh thần đa dạng của vương quốc Phù Nam xưa.

Di tích khảo cổ Vĩnh Hưng đã được công nhận di tích quốc gia đặc biệt. Ðây là điểm đến văn hoá, thu hút giới chuyên gia, các nhà nghiên cứu cùng đông đảo công chúng đến tham quan và tìm hiểu. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích khảo cổ Vĩnh Hưng, cũng như tín ngưỡng thờ Linga và Yoni còn là bảo tồn di sản của vùng đất Nam Bộ. Di sản này đóng vai trò là nhịp cầu kết nối tri thức của bậc tiền nhân với thế hệ hôm nay, thể hiện sự tôn trọng sâu sắc đối với triết lý hoà hợp giữa con người và vũ trụ.

Tăng Vũ Khắc