Trả lại tên anh

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, tại vùng đất địa đầu cực Nam vẫn còn hàng ngàn ngôi mộ liệt sĩ khuyết danh. Trên những tấm bia đá, dòng chữ  “Liệt sĩ chưa biết tên” là nỗi day dứt của người thân, đồng đội và trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Từ trách nhiệm ấy, Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được Cà Mau triển khai với quyết tâm cao nhất: trả lại tên tuổi cho các anh, đưa các anh về với gia đình, đồng đội và trong nhịp đập trái tim của Tổ quốc.

• Mở “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ
• Xác định chiến dịch 500 ngày đêm là trách nhiệm, là mệnh lệnh trái tim
• Mạch nguồn tri ân trên đất Cà Mau - Bài 3: Hành trình lặng thầm đưa các anh về với đất mẹ

Ði tìm cái tên sau hơn nửa thế kỷ

Ðối với bà Nguyễn Ngọc Tiếng, cựu chiến binh Khóm 11, phường An Xuyên, Chiến dịch 500 ngày đêm thắp lên niềm hy vọng mà gia đình chờ đợi suốt mấy chục năm qua. 2 người anh chồng của bà là liệt sĩ Mai Văn Trò, hy sinh năm 1963 và Mai Văn Trưng, hy sinh năm1968. Sau ngày đất nước thống nhất, hài cốt các liệt sĩ được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ TP Cần Thơ và Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Thới Bình (cũ). Thế nhưng, qua nhiều lần di dời, hồ sơ phần mộ không còn đầy đủ, danh tính người nằm lại dần chìm vào khoảng trống của thời gian.

“Khi nhận được thông báo gia đình thuộc diện lấy mẫu ADN để phục vụ việc xác định danh tính liệt sĩ, tôi xúc động vô cùng. Chúng tôi chỉ mong nhờ kết quả giám định để các anh được trở về đúng tên tuổi của mình. Có một nơi để con cháu thắp nén hương, đó là điều gia đình luôn đau đáu”, bà Nguyễn Ngọc Tiếng chia sẻ.

Ðội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (K90) thuộc Cục Chính trị, Quân khu 9, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại xã Hưng Mỹ, Phú Mỹ và Lương Thế Trân trong tháng 6-7/2026. Ảnh: NGUYỄN QUỐC

Niềm mong mỏi ấy cũng là tâm trạng chung của hàng ngàn gia đình liệt sĩ trên quê hương Cà Mau. Với họ, mỗi mẫu ADN được thu nhận chính là cơ hội nối lại sợi dây huyết thống đứt đoạn suốt hàng chục năm. Ðặc biệt, với những cựu chiến binh từng đi qua chiến tranh, tìm lại danh tính cho đồng đội luôn là nỗi trăn trở, là ước nguyện khôn nguôi.

Gần 60 năm sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy tết Mậu Thân 1968, cựu chiến binh Lâm Anh Lữ, nguyên Ðội trưởng Ðội Biệt động thị xã Cà Mau, vẫn mang trong lòng niềm day dứt về 74 đồng đội đã anh dũng hy sinh, đang yên nghỉ trong ngôi mộ tập thể tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh mà chưa thể xác định được từng danh tính.

Ông Lữ bùi ngùi: "Dù chỉ còn một tia hy vọng, chúng tôi vẫn tin khoa học sẽ giúp trả lại tên cho đồng đội, để các anh được tri ân trọn vẹn”.

Nhiệm vụ thiêng liêng được thực hiện bằng cả trái tim

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ đặc biệt thiêng liêng, nhưng vô cùng gian khó. Hơn nửa thế kỷ trôi qua đã xoá nhoà phần lớn dấu tích chiến trường, nhân chứng ngày một ít dần, ký ức cũng chỉ còn những mảnh ghép rời rạc. Mỗi thông tin, dù nhỏ nhất, đều được lực lượng làm nhiệm vụ trân trọng, đối chiếu với hồ sơ quân đội, bản đồ tác chiến, tài liệu lưu trữ và lời kể của thân nhân, cựu chiến binh.

Bước tiến mới của Chiến dịch 500 ngày đêm chính là sự kết hợp đồng bộ giữa công tác tìm kiếm, quy tập với giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Nếu trước đây nhiều hài cốt được quy tập nhưng chưa thể xác định được danh tính, thì nay với sự phát triển của khoa học - công nghệ, hành trình tìm lại danh tính cho các anh đã có thêm nhiều hy vọng. Ðến nay, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Cà Mau đã thu thập 237 mẫu hài cốt đủ điều kiện, gửi Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) phục vụ giám định ADN.

Tưởng nhớ và tri ân các anh hùng liệt sĩ là trách nhiệm và tình cảm của thế hệ hôm nay. (Trong ảnh: Cựu chiến binh và đoàn viên, thanh niên phường An Xuyên viếng Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh).

Có được kết quả bước đầu ấy là nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng vũ trang giữ vai trò nòng cốt, phối hợp chặt chẽ với các ngành, địa phương và Nhân dân trong từng khâu tìm kiếm, xác minh, thu thập mẫu và đối chiếu thông tin.

Ðại tá Phạm Minh Giang, Chính uỷ Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Cà Mau, khẳng định: “Dẫu còn nhiều khó khăn, nhưng chúng tôi sẽ không dừng bước, sẽ làm hết khả năng bằng tất cả trách nhiệm, tâm huyết và lòng biết ơn để đưa các anh trở về với đồng đội, với gia đình và với đất mẹ. Ðó không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim”.

Toàn tỉnh Cà Mau đã cập nhật thông tin của hơn 21 ngàn liệt sĩ vào Cơ sở Dữ liệu quốc gia về dân cư, trong đó có hơn 4.400 liệt sĩ chưa rõ danh tính. Lực lượng công an thu thập gần 4.200 mẫu thông tin thân nhân, đạt 46,5% kế hoạch phục vụ đối chiếu ADN. Theo lộ trình, đến hết quý I/2027, tỉnh phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu đối với 3.382 phần mộ liệt sĩ chưa có thông tin tại 11 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.

Trịnh Hồng Nhi