Viên mãn, cát tường cùng Tết Đông chí

Theo quan niệm của cộng đồng người Hoa, Đông chí mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, được xem là Tết của đoàn viên, Tết mừng thêm tuổi và là dịp gửi gắm khát vọng về một năm mới viên mãn, cát tường.

• Độc đáo món mì trường thọ của người Hoa
• Đánh thức tiềm năng du lịch từ bánh dân gian người Hoa
• Tục thờ Môn thần của người Hoa

Theo lịch vạn niên, Đông chí năm nay rơi vào Chủ nhật, ngày 21/12 (nhằm mùng 2/11 âm lịch năm Ất Tỵ). Từ xa xưa, tục đón Đông chí đã trở thành nét đẹp văn hoá đặc sắc của người Trung Hoa và theo chân cộng đồng người Hoa du nhập vào Việt Nam trong quá trình di cư, giao lưu văn hoá.

 Chè ỷ (bánh trôi nhỏ) chỉ đem cúng tổ tiên trong ngày đông chí. Ảnh: GIA TỘC

Nếu một năm theo cách tính thông thường được chia thành 4 mùa, 12 tháng, thì trong quan niệm Trung Hoa cổ đại, thời gian được phân chia thành 24 tiết khí, mỗi tiết kéo dài khoảng 15 ngày, đánh dấu sự chuyển mùa và biến đổi khí hậu. Riêng mùa đông có 5 tiết khí gồm: Tiểu tuyết, Đại tuyết, Đông chí, Tiểu hàn và Đại hàn, phản ánh những đặc trưng khác nhau của thời tiết mùa Đông.

“Đông chí” được hiểu là đỉnh điểm của mùa đông, song không phải là thời điểm lạnh nhất, mà là dấu mốc thiên văn khi Trái Đất quay quanh Mặt Trời. Vào ngày Đông chí, Bắc bán cầu có ngày ngắn, đêm dài, trong khi Nam bán cầu thì ngược lại. Chính sự đặc biệt này đã hình thành nhiều tập tục dân gian gắn với lễ Đông chí.

Theo truyền thống, người Hoa thường nấu chè trôi nước vào ban đêm để cúng Đông chí, nhằm phân biệt với đêm giao thừa của Tết Nguyên đán. Trước ngày Đông chí một hôm còn được gọi là “thiêm tuế” hay “á tuế”, mang ý nghĩa chưa hết năm nhưng đã mừng thêm tuổi. Vì vậy, Đông chí còn được xem như dịp tiễn năm cũ, đón năm mới sớm hơn Tết Nguyên đán.

Bánh trôi nước tượng trưng cho viên mãn. Ảnh: GIA TỘC

Cũng từ ý nghĩa đó, Đông chí trở thành Tết của đoàn viên, là dịp để những người đi làm ăn xa trở về sum họp cùng gia đình. Trong ngày này, chè trôi nước không chỉ là món ăn truyền thống mà còn mang biểu tượng văn hoá cát tường. Theo quan niệm âm - dương, chè trôi nước thường được ăn thành từng cặp, tượng trưng cho sự gắn bó, đủ đầy, viên mãn.

Đặc biệt, trong tiếng Triều Châu, từ “ỳ múa” mang nghĩa trọn vẹn, nên chè trôi nước còn gắn với nghi thức chúc phúc trong lễ cưới. Theo phong tục, cô dâu chú rể đút chè trôi nước cho nhau, cầu mong cuộc sống hôn nhân hạnh phúc, bền lâu.

Xuất phát từ ý nghĩa viên mãn, ngoài những viên chè trôi lớn, người Hoa còn nặn thêm những viên nhỏ màu hồng hoặc đỏ, gọi là bánh trôi nhỏ. Những viên bánh này không chỉ dùng để cúng tổ tiên mà còn được xâu vào nhang cắm trước cửa, dán vào lu gạo, hũ nước, chuồng gia súc, thậm chí cắm ngoài đồng ruộng, với ước mong cuộc sống luôn đủ đầy, no ấm, mọi điều cát tường như ý.

 Bánh trôi nhỏ đem xâu vào cây nhang cắm vào hai bên cửa môn thần trước nhà người Hoa. Ảnh: GIA TỘC

Đông chí hay Tết đoàn viên thực sự là một mỹ tục giàu giá trị nhân văn, thể hiện khát vọng hạnh phúc, gắn kết gia đình và cộng đồng. Trong tiết trời se lạnh cuối năm, hình ảnh các thế hệ quây quần bên bếp lửa, cùng vo bánh, nấu chè và thưởng thức bữa cơm đoàn viên đã tạo nên nét đẹp ấm áp, bền bỉ trong đời sống văn hoá của cộng đồng người Hoa.

Lâm Hỷ